Кэлиҥҥи кэмҥэ Дьокуускайга электросамокаты уларсыы өҥөтө (кикшеринг) сайынна. Ону кытта суолга тахсар саахаллар ахсааннара эмиэ элбээтэ. Ааспыт сылга Арассыыйаҕа электросамокатынан сылдьан суол быһылааныгар түбэһии ахсаана 3,3 төгүл үрдүк этэ. Дойду үрдүнэн уопсайа саахалга түбэһэн 43 киһи суорума суолламмыта. Оттон Саха сиригэр бу көстүү хайдаҕый?
Ханнык дойдуларга бобуулааҕый?
Скандинавскай дойдуларга электросамокатынан сылдьыы пааркаларга, стадионнарга эрэ көҥүллэнэр. Оттон Францияҕа электросамокаты төрүт даҕаны боппуттара. Бу тиэхиньикэнэн суолга тахсар бобуллар. Биһиэхэ тротуар устун, ардыгар суол уҥа өттүнэн аһары түргэнник сылдьаллар. Электросамокат тиэхиньикэни төһө да солбуйдар, бу олус сэрэхтээх тэрил буоларын билигин да ситэ өйдүү иликтэр.
Электросамокат уонна саахал
Биһиэхэ электросамокаты улахан дьон, эрдэҕэс саастаах оҕолор бары тэҥинэн ыыталлар. Бэлэсипиэккэ, электросамокакка анаммыт суол Дьокуускайга Ленин проспегар баар. Ол эрээри бу суолунан кимнээх сылдьыахтаахтарын сорохтор ситэ өйдүү иликтэр. Оҕолорун кэлээскэҕэ үтэ сылдьар ийэлэр, сатыы хаамааччылар үгүстэр. Халлаан сылыйан электросамокатынан сылдьааччы элбэх. Кинилэр аһары түргэнник сылдьан, суолу туоруулларыгар быһылааннарга түбэһэллэр, ардыгар дьону да түҥнэри көтөллөр. Ол курдук аҥаардас бу ыам ыйыгар Дьокуускайга оҕо эмсэҕэлээһиннээх хас да суол быһылаана тахсыбыта. Тыа сиригэр, улуустарга электросамокаттар муодалара дьэ, кэлэн эрэр. Арай көрдөхтөрүнэ, бу тэрили ыытарга туох да уустуга суох курдук. Ол эрээри ыксаллаах түгэҥҥэ бу тиэхиньикэни сатаан салайбакка хааллахха, иэдээнинэн түмүктэниэн сөп.
Ханнык хааччах баарый?
Тиэхиньикэ чааска 25 км түргэнник барыа суохтаах диэн хааччах баар. Ону таһынан, иккилии буолан туран айанныыр эмиэ сэрэхтээх буолуу өттүнэн көҥүллэммэт. Оҕолор суол быраабылатын билбэттэр, үгүстэр кааската, тобугу, тоҥолоҕу харыстыыр тэрилэ суох сылдьаллар. Дьокуускайга Бааһынай ырыынагар электросамокаттары уларсыынан дьарыктанар кииҥҥэ эрийэ сырыттым. Тиэхиньикэни биир чааска уларсыы 350 солк. эбит, 16 сааһыттан эрэ көҥүллэнэр эбит. Оҕо төрөппүтэ солуок быһыытынан пааспарын, массыына ыытар быраабын хаалларар. Бу тиэхиньикэнэн суолга тахсар көҥүллэммэт. Төһө да маннык хааччах баарын үрдүнэн, электросамокаттаах дьон суолга эмсэҕэлээһиннэрэ, дьону түҥнэри көтүүлэрэ аччаабат.
Дьокуускай куораттааҕы суолга-иискэ куттал суох буолуутун хааччыйар пропаганда старшай иниспиэктэрэ, полиция капитана Владилена Охлопкова:
– Электросамокат дэлэйиитэ кутталлаах быһыыны-майгыны суолга үөскэтэр. Ол курдук, быйыл сааскыттан Дьокуускайга төлөбүрдээх электросамокат уларсыы өҥөтө араас сирдэргэ баар. Былырыыҥҥыттан тырааныспар ахсааныгар киирэр. Ону сэргэ, суол быраабылатыгар бэйэтэ тус пууннаах, ону кэстэххэ, административнай эппиэтинэскэ тардыллыахха сөп. Ол эбэтэр иккилии буолан айаннааһыҥҥа 800 солк., итирик туруктаах сылдьыы иһин 1000-1500 солк., аһары түргэнник сылдьыы иһин – 800 солк., атын тырааныспардарга мэһэйи олохтооһун иһин – 1000 солк., электросамокаттан түспэккэ суолу туорааһыҥҥа – 800 солк. административнай ыстарааптар бааллар. Маннык тырааныспар көрүҥэ элбээһинэ суолга саахал үгүстүк тахсыытыгар төрүөт буолла. Ол курдук сыл саҕаланыаҕыттан түөрт суол саахала бэлиэтэннэ. Манна биэс киһи араас эчэйиилэри ылла. Онтон биирдэстэрэ – кыра оҕо. Оҕо аҕатын кытта электросамокакка мэҥэстэн суолу сатыы туоруур сиргэ тимир көлөҕө киирэн биэрбиттэрэ. Ол түмүгэр оҕо тоноҕоһун уҥуоҕун тоһутан балыыһаҕа киирбитэ. Бу быһылааҥҥа төрөппүт буруйа диэн, бастатан туран, икки буолан айаннааһын уонна иккиһинэн, суолу ыытан туорааһын. Маны таһынан, бу ый 16-17 күннэригэр Лермонтов аатынан уулуссаҕа уонна Ленин проспегар электросамокаттаах дьону түҥнэри көтүү тахсыбыта. Ленин проспегар буолбут суол саахалыгар биир самокаакка икки буолан айаннаан испиттэр. Бу дьон араас эчэйиилэри ылбыттар. Киин куораппыт болуоссаттарыгар, уулуссаларыгар хатааһылыы сылдьар дьону тохтотон, биһиги үлэһиттэрбит бу тиэхиньикэни ыытыы быраабылатын сураспыттара. Хомойуох иһин, биир да киһи сөптөөх эппиэти биэрбэтэҕэ. Кэпсэтии, сэрэтэр үлэлэр урукку өттүгэр сайыҥҥы кэмтэн саҕаланар эбит буоллахтарына, быйыл кулун тутартан саҕалаатыбыт. Оскуола оҕолор ыыта сылдьалларын көрөн, ханнык оскуола үөрэнээччилэрэ буолалларын сурунан, тустаах оскуолалары кытта сэрэтэр үлэлэр ыытыллыбыттара. Маны сэргэ, Дьокуускай куорат үөрэҕин управлениетыттан төрөппүттэр бу тиэхиньикэни атыылаһан эбэтэр уларсан биэриэхтэрин иннинэ ыытар быраабыланы үөрэтиэхтээхтэрин туһунан сурук ылан, төрөппүттэри кытта сэрэтэр үлэни тэрийии туһунан кэпсэппиппит. Бу пропаганда иниспиэктэрдэрин өттүлэриттэн оннук үлэ саҕаламмыта ыраатта. Биһиги ТГ ханааллаахпыт, онно дьоҥҥо болҕомтолоох уонна сэрэхтээх буолуу туһунан өрүү суруйабыт. Үөрэх сыла саҕаланыан иннинэ иниспиэктэрдэри оскуолаларга сыһыарабыт. Хас биирдии иниспиэктэр оскуолаларга ый ахсын сылдьар. Онно сылдьан оҕолор сайыҥҥы сынньалаҥнарын иннинэ кэпсэтии, үөрэтии ыыттылар. Бүгүҥҥү күҥҥэ оскуола 97% хабылынна. Маны таһынан, нэдиэлэ ахсын иһитиннэрэр, биллэрэр сэрэтэр үлэлэри ыыттыбыт. Электросамокаты ыыта эрэ сылдьар дьону кытта буолбакка, суоппардары кытта эмиэ үлэ ыытыллар. Оҕолор, ыччат дьон суолу үксүн ыытан туорууллар. Онно соһуччу суолга тахсан кэлэр түгэннэригэр тимир көлөҕө киирэн биэрэллэр. Онон, төрөппүттэр, болҕомтолоох буолуҥ.