Биһиги өбүгэлэрбит айылҕа бэйэтэ айбыт уутун иһэллэрэ, ол иһин уһун үйэлэнэллэрэ, эт-хаан өттүнэн доруобай буолаллара. Оттон билигин кыһынын муус уутун, өрүс, күөл уутун ыраастаан иһэбит.
Өрөспүүбүлүкэ ханнык баҕарар уһугар тото-хана ыраас ууну иһэр туһугар күннэтэ үлэ ыытыллар. Иһэр уу хаачыстыбата мөлтөөһүнэ олохпут сайдыытыттан уонна тулалыыр эйгэҕэ дьалаҕай сыһыантан тутулуктаах.
Бөһүөлэктэри, куораттары хаачыйар иһэр уу химическай, бактериологическай уонна биологическай састаабынан санитарнай ирдэбиллэргэ эппиэттиир буолуохтаах. Ол иһин элбэх нэһилиэнньэлээх дэриэбинэлэргэ, куораттарга хайаан да ууну ыраастыыр ыстаансыйалары, кыра дэриэбинэлэргэ билигин туһаныллар дьоҕус ууну ыраастыыр тэриллэри туһаннахха сөп буолар.
Бүгүҥҥү күҥҥэ ууну ыраастыыр атын ньыма суох, 2019-2024 сылларга өрөспүүбүлүкэ нэһилиэнньэтин иһэр уутун тупсарар сыаллаах «Ыраас уу» национальнай бырайыак үлэлиир. Саха сирин нэһилиэнньэтин 70%-нын ыраас уунан хааччыйарга сыал турар. Бу тиэмэнэн «Олох үөһүгэр» биэриигэ кэпсэтии ыыттыбыт.