Саха этигэн тыла

Саргылаана Васильевна Гольдерова-Саргы Куону ыраахтан ытыктыы көрөр бэйиэтим. Олоххо көрүүтэ чыҥха уратытынан, тыла-өһө уустугунан, илбистээҕинэн удаҕанныгы куттааҕынан-сүрдээҕинэн киһи толло көрөр. Кини айар үлэтигэр өбүгэ саҕаттан кэлбит мындыр өй-санаа, олоххо тардыһыы, алгыс, итэҕэл поэзията, анаарыы, таптал лириката барыта баар. Улахан билиилээх-көрүүлээх суруйааччы Софрон Петрович Данилов Саргы Куону поэзияҕа “саха дьахтар бэйиэттэриттэн кэскиллээх үлэлээх” буолуоҕа диэбитэ мээнэҕэ …

Олох айыы ситимэ | САХА ЭТИГЭН ТЫЛА Читать полностью »

Археологическай хаһыылар булумньуларыттан былыр үйэҕэ олорон ааспыт киһи аймах устуоруйатын, туттар тэрилиттэн аһыгар-үөлүгэр тиийэ, хараллыбыт сиэриттэн-туомуттан архитектуратыгар тиийэ, ыарыыттан саҕалаан тоҕо өлбүтүгэр тиийэ о.д.а үөрэтиэххэ сөп. Ньурба улууһугар аан бастакы археологияны кытта ситимнээх дьайыы – аатырбыт Мындай Баай араҥаһын арыйыы буолбута. Маны Бүлүү уокуругун исправнига Б.Ф. Кочаровскай губернатор Скрипицын В.Н. дьаһалынан 1894 с. оҥорбута.  Көмүү олус …

Ньурба улууһугар археологическай хаһыылар | САХА ЭТИГЭН ТЫЛА Читать полностью »

Айанньыт Врангель: “У якутов посередине стоит огромная белая ураса, а вокруг него стоят маленькие урасы. Такой тип установления урас есть у монголов”, – диэн бэлиэтээбитэ баар.  Оттон О.В. Ионова: “Эти наши моҕол ураса имеют свои связи не с маленькими тунгусскими коническими шалашами, а имеют связь с дворцовыми передвижными кибитками, якуты были знакомы с дворцовыми сооружениями еще …

Моҕол ураһа дьэндэйдэ! | САХА ЭТИГЭН ТЫЛА Читать полностью »

          СӨ Национальнай бибилэтиэкэтэ, «Саха өйүн-санаатын баайын уонна култууратын сырдатар-чинчийэр киин” кэмиэрчэскэйэ суох автономнай тэрилтэ «Мин сахалыы саҥарабын» төрөөбүт тылынан хомоҕойдук саҥарарга, уус-уран айымньыны иҥэрэн ааҕарга үөрэтэр маастар-кылааһы уонна сахалыы дебат күрэһин тэрийэн ыыттылар. Бу тэрээһин Ил Дархан Гырааныгар кыайбыт ийэ тылы сайыннарыыга туһуланар бырайыак иитинэн буолла. «Төрөөбут тылынан  ааҕыы уонна саҥарыы сатабыла» тиэмэҕэ маастар-кылааһы …

“Мин сахалыы саҥарабын!” дебакка күрэс Читать полностью »

Бар дьонум хаһан эмэСырдык санньыар күҥҥэ арытмин элэккэй, мин сэмэйааппын ахтан аһараарыҥТаптыыр сахам тылынан.Иван Гоголев. Саха норуодунай бэйиэтэ, биллиилээх прозаик уонна драматург Иван Михайлович Гоголеваата үйэлэр тухары ааттаныа. Кини айыиньылара ол курдук күүстээхтэр, тыл-өс да, ис хоһоон да өттүнэн оннук чаҕылхайдар, аахпыт эрэ киһи өйүгэр-санаатыгар дириҥник дьайар суолталаахтар, алыптаахтар, ураты тыыннаахтар. Бииргэ төрөөбүт балта СӨ үөрэҕириитин …

«Мин сахабын» | САХА ЭТИГЭН ТЫЛА Читать полностью »

📚Үөрэх саҥа сыла саҕаланан эрэринэн, тыл билимин хандьыдаата, Арассыыйа суруналыыстарын Сойууһун чилиэнэ, «Саха этигэн тыла» http:// sakhaetigentyla.ru/ саайт, о.д.а. төрүт култуураны, тылы-өһү сайыннарар аан ситимнэри үлэлэтэр, уопсастыбанньык @angelakuzmina82 Ангелина Кузьмина «Киэҥ эйгэҕэ сахалыы саҥарыы уонна суруйуу сатабыла» о.д.а. кинигэлэрин чэрчитинэн маастар-кылааска ыҥырабыт.🎥Маастар-кылаас сахалыы саҥарар уонна суруйар үөрүйэхтэри сайыннарыыга ананыаҕа. Куйаар ситимигэр саха тылын эйгэтин кэҥэтии …

Маастар-кылааска ыҥырабыт | САХА ЭТИГЭН ТЫЛА Читать полностью »

Чороон – сиэр-туом толоруутугар уонна кымыс иһиитигэр аналлаах иһит. Урут билим таһымнаах суруйууларга үс атахтаах чороон, кэлин XVIII үйэлэртэн оҥоһуллар, туттуллар курдук суруйаллара: «Похоже на то, что треногие чороны возникли значительно позже. XVII век таких чоронов не знает [Потапов. 1972, с. 63]. Иннокентий Афанасьевич Потапов 1970-с сылларга Саха кыраайы үөрэтэр түмэл археологическай хаһыыларыгар көстүбүт биир …

Кэтэрдиллэр уонна уһуллар үс атахтаах чороон Читать полностью »

Биһиги Бахсыбыт нэһилиэгэ үгүс үһүйээннээх, кистэлэҥнээх дойду. Ол онтон биир үһүйээни кэпсиэм. Бахсыга Слепцов Петр Иванович диэн ааттаах оһуохайдьыт, тыллаах-уустаах, Бахсы былыргытын үчүгэйдик билэр, сылгыһыт киһи баара. Кини оҕолоро, сиэттэрэ билигин манна олохсуйан олороллор. Урут колхуоска, сопхуоска сайын от биригээдэлэрэ тэриллэллэрэ. Биригээдэҕэ улахан дьону кытта оҕолор эмиэ тэҥҥэ сылдьаллара. Барыта илии үлэтэ буолар. Бүөтүр Уйбаанабыс …

Кыл Харбаабыт диэн сир кистэлэҥэ (үһүйээн) Читать полностью »

Саха барҕа баайын биир сотуллубат сорҕотунан, култууратын бэлиэтинэн сэргэ буолар. Кини элбэх көрүҥнээх. Чинчийээччилэр суруйууларыгар тирэҕирэн сэргэни сүрүннээн маннык көрүҥнэргэ араарыахха сөп: дьиэ-уот (тэлгэһэ) сэргэлэрэ; ыһыах сэргэлэрэ; сиэр-туом (итэҕэл) сэргэлэрэ; айан (аартык) сэргэлэрэ. Былыргыттан саха кийиит кэлэригэр анаан сэргэ туруорара. Маннык сэргэҕэ кийиит кыыс эрэ атын баайара көҥүллэнэрэ. Онон бу сэргэни итэҕэл да, тэлгэһэ да …

Кийиит сэргэтин оҥоһуутун уонна суолтатын туһунан Читать полностью »

«Саха тыла – омукпут кэскилэ» диэн Төрөөбүт тыл, сурук-бичик күнүн чэрчитинэн саха тылын кэскилин тула кэпсэтии, санаа атастаһыыта буолла. Платон Алексеевич Ойуунускай аатынан литература судаарыстыбаннай түмэлэ Өксөкүлээх Өлөксөй аатынан норуоттар доҕордоһууларын дьиэтин этнокултуураҕа салаата тэрийэн ыыттылар.   Бу тэрээһин саха тылын эйгэтин хаҥатыыга, сайыннарыыга туһуланна. Бу хайысхаҕа үлэлии-хамсыы сылдьар дьону түмэр аналлаах ыытылынна. «Ийэ тыл кэскилэ» …

Ийэ тылбыт дьылҕата | САХА ЭТИГЭН ТЫЛА Читать полностью »