Ааспыт үйэ 80-с сылларыгар биир кырдьаҕас табаһыт көрсүбүт дьулаан түбэлтэтин кэпсиим. Ол саҕана биһиги сопхуоспут таба иитиитигэр бастыҥнар ахсааннарыгар сылдьара. Таба төрүөҕэ үчүгэй буоллаҕына, табаһыкка эбии төлөбүр көрүллэрэ.
Кэпсиир киһим үйэтин тухары табаҕа үлэлээбитэ. Кэтэҕэр икки сүүстэн тахса табалааҕа. Онон кинини олус баай киһи курдук көрөрбүт. Ыстаадатын үс уола, кэргэнэ уонна кыргыттара көрөллөрө-истэллэрэ. Тыһыынча тоҕус сүүс төбө табалаахтара.
Кинилэр ол күһүн ыстаадаларын таба сайылыыр сириттэн кыстыыр сирдэригэр көһөрөн испиттэр. Хас даҕаны хайаны, үрэҕи туорааннар, икки хайа икки ардыгар баар дьукчаҕа (хонор сирдэригэр) чугаһаабыттар. Киэһэриитэ, арай, үөр табалара биир сиргэ кэлэн тохтуу биэрбиттэр уонна өрө холоруктаан тула сүүрэкэлээбиттэр. Иннилэрин хоту үүрэ сатыыллар даҕаны, букатын барбаттар үһү. Оннук балачча уһуннук булумахтаммыттар.
Уолаттар уучахтарыттан түһэннэр, табаларын силэйтэлээн баран иһэн көрбүттэрэ – үөр ортотугар туран биир тугут иччилээх баҕайытык ньааҕыныыр үһү. Маҥан даҕаны, хара даҕаны буолбатах, халлаан күөхтүҥү толбонноох этэ дииллэр. Сүүһүгэр чороҥ соҕотох харахтаах эбит уонна киһини чугаһаппат, бэйэтиттэн тэйитэр аптаах курдук үһү.
Оннугу хаһан даҕаны көрбөтөх дьон соһуйан-уолуйан хаалан, аҕаларыттан: “Хайыыбыт?” – диэн ыйыппыттар. Бары сааларын сүгэ сылдьаллар эбит эрээри, кырдьаҕастара: “Киэһэрдэ. Айанныаҕыҥ”, – диэн, аҥаар харахтаах тугуту дьууктаабатахтар. Эрэй бөҕөнөн айаннаан тиийбиттэр.
Ол кыһын кыра уоллара бөһүөлэккэ киирэн баран, массыынаҕа алҕаска киирэн биэрэн өлбүт. Сыл аҥаарын кэнниттэн иккис уол көмүс сууйааччылартан кырбанан суорума суолламмыт. Үһүс уол ыстаадаҕа үлэлии сылдьан, тымныйан, сэбиргэхтэтэн, тыына быстыбыт.
Оҕонньор ойоҕо, аһара сааһыра илик дьахтар, ыалдьан, балыыһаҕа сытан өлбүт. Ити кэнниттэн табаларын ыстаадата ыһыллан-тоҕуллан, сүтэн, ыарыы туран, бөрө аймаан, бэрт аҕыйах ахсааннаах хаалбытын сопхуос салалтата ыксаан, атын дьоҥҥо туттарбыт.
Ааспыт олох аһыытын, санаа баттыгын ыар таһаҕас оҥостубут аҕалара оҕонньор хараҕыттан уу-хаар баһа-баһа: “Ол тугуту уолаттарым этээттэрин кытта сонно тута ытан өлөрбөккөбүт. Оҕолорбун, кэргэммин, ыстаадабын сии кэлбит соҕотох харахтаах абааһы тугут буоларын билбэтэхпин…” – диэн өлүөн иннинэ кэмсинэн муҥатыйар сурахтааҕа.
Дьулустаан СЛЕПЦОВ, Сааһыыр, Муома
Фото: газета «Маяк Арктики»
Сообщение Соҕотох харахтаах тугут барыларын сиэбитэ появились сначала на Новости Якутии и Якутска — свежие новости онлайн на сайте ulus.media — Улус Медиа.