Үөһээ Бүлүүгэ, төрөөбүт сиригэр Хомустаахха Андрей Титаров 110 сааһыгар аналлаах кини аатын үйэтитэр араас тэрээһиннэр буоллулар.
Титаров Андрей Титович 1916 сыллаахха ахсынньы 2 күнүгэр Үөһээ Бүлүү Хомустааҕар төрөөбүтэ. 1942 сыллаахха армияҕа ыҥырыллыбыт, Донской фронт, 932 с. п. пулеметчик. Сталинграды көмүскэспит. 28.10.1942 с. буулдьаҕа таптаран госпитальга эмтэммит.
Госпитальтан тахсан баран 1944 с. Саратов куоракка ПВО чааһыгар уонна сэрии бүтүөр диэри НКВД чааһыгар сулууспалаабыт. 1947 сыллаахха сэрииттэн кэлбит. Хомустаахха Куруҥ Күөл диэн сиргэ олорбут.
Аҕата Спиридонов Тит Спиридонович, ийэтэ Ильина Мария Николаевна, Макар диэн бырааттааҕа сэриигэ сураҕа суох сүппүт. Бастакы кэргэнэ Бүлүү Чочутуттан төрүттээх Титарова Татьяна Гаврильевна, оҕолоро: уола Алеша, кыыһа Пелагея сэрии бириэмэтигэр хоргуйан өлбүттэр.
Иккис кэргэнэ Мындаева Анна Степановна, уола Петр, кыыһа Тамара.
Андрей Титович сэрииттэн эргиллэн кэлэн, бастаан Хомустаахха сельсовет председателинэн, ферма сэбиэдиссэйинэн, онтон оройуоҥҥа көһөн киирэн баран, олоҕун тиһэх күнүгэр дылы ветсанитарынан, онтон ветеринарынан үлэлээбитэ.
Аҕа дойду сэриитин 2-с степеннээх уордьанынан, «Сталинград оборонатын иһин», «Берлины ылыы иһин», “Германияны кыайыы иһин” мэтээллэринэн наҕараадаламмыта.
Аас-туос аччык аҥардаах олох кэмигэр, 1927-1932 сылларга кыра оҕо эрдэҕинэ аҕата Тиит уонна абаҕата Прокопий Спиридонович (Боокой Борокуоппай) бэрткэ ыллыылларын истэрэ уонна ырыа алыбыгар оргууй ылларан, этигэр-хааныгар иҥэринэн сылдьыбытын 15-16-лаах уолчаан онтун таһаарынан, үҥкүүгэ хомоҕой тыллаах этээччинэн сайдан-үүнэн нэһилиэгэр биллэн барар.
Оччотооҕу кэмҥэ ыһыахтар нэһилиэктэн нэһилиэккэ көһө сылдьан буолаллар эбит. Ол кэмнэргэ оһуохай этээччи быһыытынан үүнэригэр иитиллэригэр тоҕоостоох кэмнэринэн киниэхэ үҥкүү айылларын баһылыырыгар, уһуйааччыларынан эдьиийин Аана кэргэнэ Дойдуков Василий Иванович уонна Болурова Суоппуйа диэн дьоҥҥо- сэргэҕэ киэҥник биллибит үҥкүү тылын этээччилэр буолаллар эбит.
Бииргэ төрөөбүт балтын Павла кыргыттарын Галина, Мария ахтыылара: «Таайбыт Өндөрөй олоҕун бүтэһик күннэригэр диэри олоҥхоһут, тойуксут, оһуохай этээччи, алгысчыт этэ.
Үөһээ Бүлүү ыһыаҕа кини эппит алгыһынан саҕаланааччы. Олоҥхото «Харса суох сырыылаах, хаан кугас аттаах, харсаах хааннаах, хабараан быһыылаах Хардааччы бухатыыр» 1983 сыллаахха радиоҕа уһуллубута».
Андрей Титович 1988 сылаахха от ыйын 5 күнүгэр күн сириттэн барбыта. Кэлин сиэнэ Айсен Сергеевич Николаев эһээтигэр улахан оһуохайдьыкка, олохтоох оһуохай түмсүүтүн кытта сүбэлэһэн, биэс сылга биирдэ А.Т. Титаров кэриэһигэр улахан бириистээх оһуохай түһүлгэтин тэрийбитин истибиппит.
Ииппит, улаатыннарбыт аҕаларын, эһээлэрин улахан оһуохайдьыты, биһиэхэ, балтын оҕолоругар, сиэннэригэр, үтүө киһини чиэстээбиттэригэр, үйэтиппитэригэр олус диэн махтанабыт ис дууһабытыттан.
Кэнники кэмнэргэ Хомустаахха тапталлаах сиэнэ Айсен туттарбыт памятнигар баран чиэстээн, убаастаан сибэкки дьөрбөтө ууран, ахтан-санаан кэлэбит дииллэр. Бииргэ төрөөбүт балтын Павла кыргыттара Галина Васильевна, Мария Васильевна Максимовалар 2025 с. сайын ыһыах буолуон иннинэ таайдарын түмэлгэ баар муннугун уларытан, киэргэтэн биэрбиттэрэ.
Олус махталлаах үлэни оҥорбуттара. Хомустаах ыччаттара, оҕолор, Андрей Титович курдук оһуохай, тойук диэҥҥэ этэргэ үөрэнэн этэллэрэ буоллар уонна кылгастык олоҥхоттон быһа тардан олоҥхолууллара буоллар махталлаах дьыала буолуо этэ.
Титаров Андрей Титович саха фольклора атаҕар турарыгар улахан өҥөлөөх, Үөһээ Бүлүү улууһа биир киэн туттар киһитэ. Оһуохайдьыт, олоҥхоһут, тойуксут, сэһэнньит, «Хабараан сырыылаах Хаан Кугас Аттаах Харсаах хааннаах Хардааччы бухатыыр» диэн олонхото бэйэтин толоруутугар Дьокуускай куоракка радио фондатыгар уурулла сытар.
Бүтүн Сойуустааҕы «Мелодия» фирма кыттыылаах Сибиир уонна Дальнай Восток фольклорнай экспедицията Андрей Титович олоҥхотун бэйэтин толоруутугар устан барбыттара, онон олоҥхоһут, тойуксут быһыытынан улууска, республикаҕа уонна Сибиир олохтоохторугар киэҥник биллибитэ.
Олоҥхо уонна оһуохай, тойук суолтатын кэлэр көлүөнэҕэ көрдөрүүгэ 2016 сыллаахха Хомустаахха Дальнай Востокка, республикаҕа биллэр олоҥхоһут, оһуохайдьыт, тойуксут, алгысчыт, сэрии ветерана Титаров Андрей Титович төрөөбүт дойдутугар Хомустаахха дьиэ кэргэнэ кини бюһун туруоран, улахан ыһыах ыһыллыбыта.
Андрей Титович Титаров сиэнэ Айсен Сергеевич Николаев оһуохайга туруорбут гранын, Дархан аатын Корякин Николай Павлович-Уран Ньукулай ылбыта. Ол сыл ахсынньы ыйга Кэнтик нэһилиэгэр Титаров Андрей Титович 100 сааһыгар аналлаах республиканскай оһуохай күрэҕэ оҕолорго, ыччаттарга улахан дьоҥҥо ыытыллыбыта.
Дьокуускай, Уус Алдан, Сунтаар, Ньурба, Бүлүү, Үөһээ Бүлүү оһуохайдьыттара оһуохайы оройуттан туппуттара. Улахан дьоҥҥо Аан Дархан ааты ылбыта Мойтохонова Айталина Михайловна, Үөһээ Бүлүү. Дархан аат бэриллибитэ Евсеев Михаил Михайловичка — Курааһайга.
Сиэнэ Айсен Сергеевич эһэтин туһунан ахтар: «Эһэм Өндөрөй Тиитэбис бэрт мындыр, барыга бары дьоҕурдаах, улахан ытыктабылынан туһанар сүдү киһи этэ. Кини миэхэ саха айыы киһитинэн, айылҕа оҕотунан буоларын уустаан-ураннаан хоһуйан өйдөтөрө, киһиэхэ төрөөбүт дойдутуттан, ийэ тылыттан өбүгэлэрин төрүт үгэстэриттэн ордук күндү суоҕун тиийимтиэтик быһаарара.
Билигин ситэн-хотон үлэһит буолбут, олоххо суолбун соломмут кэммэр, эһэм үөрэҕин дьайыытын эппинэн-хааммынан билэммин олоҕум устатын тухары туһалыырыгар эрэллээхпин”.
Андрей Титович бииргэ алтыспыт доҕотторун ахтыыта: «Кинини туох-ханнык иннинэ бэйэтин олорон ааспыт олоҕор киһи быһыытынан, уһулуччу чиэһинэйин, эйэҕэһин, үлэһитин бэлиэтииллэр. Ол курдук, кини кимиэхэ баҕарар үтүө сүбэһит буолааччы.
Ханнык баҕарар көргө-нарга дьону-сэргэни көҕүлүүр, үчүгэй тэрийээччи быһыытынан билэллэр. Кини этэн-тыынан, айаҕа аһыллан, тойук туойан, оһуохайдаан бардаҕына, айылҕа бэйэтэ хос дуораан курдук дуораһыйан, эҥсиллэн эҥээрийэ кутуллан киирэн барааччы.
Оһуохайдьыт быһыытынан Бүлүү эҥэр улуустарыгар тэҥнээҕэ суох буолааччы. Ветеринар эмчит быһыытынан ордук ыччат сүөһүнү көрүүгэ-истиигэ эмтээһиҥҥэ үлэлээбитэ. Онно кини кырдьаҕаспын диэбэккэ, оччотооҕу суол-иис мөлтөҕөр күнүстэри-түүннэри элбэх сүөһүнү өлөр өлүүттэн быыһаабыт.
Кини эмтээбит, көрбүт сүөһүлэрэ үтүөрэргэ бараллара. Өндөрөй Тиитэбис сүөһүгэ сыһыана, тыла-өһө бэйэтэ эмтээх курдук эбит. Норуокка эмчитинэн биллэрэ. Оччотооҕу кэмҥэ түөн ууруутун, хааннаһыны, уҥуох тостуутун, сүрдээх сатабыллаахтык эмтиир эбит.
Аҥардас тылынан этэн-тыынан бардаҕына да, киһи ыарыыта мүлүрүйэр дииллэрэ. Олоххо дэҥҥэ көстөр үтүөкэн киһибит дьиктитик олохтон туораабыта. Өндөрөй Тиитэбис хаһан да ыалдьарын истибэт этибит, мэлдьи үөрэ-көтө, сүбэ-ама буола сылдьарын, сахалыы киэҥ көҕүстээҕин билэрбит.
Андрей Титович аата биһиги улууспут историятыгар кыһыл көмүс буукубанан суруллуон сөп этэ. Кини аатын үйэтитэн сурукка-бичиккэ тиһэн таһаарар дьоҥҥо махталбыт улахан буолуо этэ диэн үөлээннэхтэрэ этэллэр.
Быйыл олоҥхоһут, тойуксут, оһуохайдьыт, бөлүһүөк, эмчит 110 сааһын бэлиэтээн, дьоммут-сэргэбит кини олоҕун, үлэтин туһунан санаан-ахтан аһаалларыгар улахан быыстапка ыытылынна.
Хомустаах нэһилиэгэр Андрей Титович Титаров 110 сылыгар ыалдьытынан буоллулар улууспут баһылыга Николаев Валерий Валерьевич, улууспут депутаттарын салайааччыта Николаев Николай Николаевич Андрей Титович сиэннэрэ Аяна Сергеевна Кулаковская, Андрей Александрович Егоров кэргэнинээн уонна Титаров А.Т. бииргэ төрөөбүт балтын Титарова Павла Титовна кыргыттара Бүлүүттэн Галина Васильевна, Мария Васильевна Максимовалар кинилэр балтылара, оҕолоро, сиэннэрэ, хос сиэннэрэ. Үөһээ Бүлүү ыһыаҕар Үөрэҕирии 150 сылыгар киин библиотекалары уонна Хомустаах кыраайы үөрэтэр түмэлэ Титаров Андрей Титович туһунан быыстапка туруордубут.
Үөһээ Бүлүү культура департаменын салайааччыта Айталина (Сахаайта) Михайловна Мойтохонова Титаров Андрей Титович олоҥхотун “Хардааччы Бэргэн» диэни оҕолорго үөрэтэргэ анаан кинигэтин презентацията ыытылынна. Ыччат бэйэтин өбүгэтин үгэһин билэригэр уонна маннык талааннаах киһи олорон ааспытын көрдүннэр диэн.
Үөһээ Бүлүү киин библиотекатын ыҥырыытынан Кэбээйигэ Олоҥхо ыһыаҕар олоҥхоһут Титаров А.Т. туһунан Хомустаах түмэлэ кыттыһыктаах, улахан быыстапка көрдөрүлүннэ.
Онон Титаров Андрей Титович аата республикаҕа өссө биирдэ күүстээхтик ааттанна. Инникитин да кини айымньыта күүскэ үөрэтиллэн, ыччаттарбыт саха фольклоругар бэйэлэрин кылааттарын киллэриэхтэрэ диэн эрэнэбин.
Үөһээ Бүлүү Хомустаах нэһилиэгин түмэлин салайааччыта Васильева Галина Николаевна
Сообщение Олоҥхоһут, тойуксут, оһуохайдьыт Өндөрөй Тиитээрэп аата ааттана турдун появились сначала на Улус Медиа.