Анисия Алексеева: «Үтүө да дойдуну буллум»

Дойду баһылыга Владимир Путин дьаһалынан «Земскэй култуура үлэһитэ» бырагыраама үлэлээбитэ иккис сыла. Усуйаана биир саамай кэрэ көстүүлээх, тула өттө очуос хайалардаах, күстэх балыгынан баай, Силээннээх үрэх үрдүгэр турар Силээннээх нэһилиэгэр эдэр исписэлиис Анисия Алексеева атырдьах ыйыттан олохтоох «Дружба» култуура дьиэтигэр уус-уран салайааччынан айымньылаах үлэтин саҕалаата.

Саҥа үлэһит оннун хайдах булбутун, үлэтин хайдах саҕалаабытын туһунан биһиги кэрэспэдьиэммит Валентина Догоюсова сиһилии билиһиннэрэр.

Анисия бэйэтэ Уус Алдан улууһуттан төрүттээх. Арыылаах нэһилиэгин «Эйгэ» култуура киинин уус-уран салайааччыта, Саха Өрөспүүбүлүкэтин култууратын туйгуна, оччолорго, 2005 сыллаахха, кулууп диэриэктэрэ Александра Саввина үөрэҕин саҥа бүтэрбит эдэркээн кыыс култуура эйгэтигэр үлэтин саҕалыырыгар аан бастакы олугу уурбута. 2014 сылтан Дүпсүн нэһилиэгэр, ол кэннэ Үөһээ Бүлүү Дүллүкү нэһилиэгэр таһаарыылаахтык үлэлээбитэ.

— Анисия, саҥа сиргэ тиийэр олус долгутуулаах буолуохтаах? Оннугун хайдах буллуҥ?

— Чахчы оннук, хаһан да үктэммэтэх сирбэр тиийэрим миэхэ олохпор улахан хардыы этэ. ⁠Бастаан дойдубуттан сөмөлүөтүнэн, онтон Депутатскайтан вездеходунан 6 чааһы быһа айаннаан кэлбитим. Хаһан да хоту дойду диэки сылдьыбатах буоламмын, миэхэ барыта сонун, хас биирдии кэрэ көстүүттэн саҥа аллайар, оҕолуу үөрэр этим. Аны бу сир дьоно-сэргэтэ элэккэйдэрэ сөхтөрбүтэ, ким да кыыһыран, тырытта сылдьарын күн бүгүҥҥэ диэри көрө иликпин.

Манна, Силээннээххэ, аҕам саастаахтар, эдэр ыччат, бэйэм көлүөнэ дьонум бука бары миигин бэйэлэрин кыыстарын курдук илдьэ сылдьаллар, онтон наһаа үөрэбин, махтанабын.

Эдэр үлэһиттэргэ анаан сабыс-саҥа 8 кыбартыыралаах уопсайга икки хостоох дьиэ биэрдилэр. Оҥостуу-туттуу, тэринии, өрөмүөн үлэтэ бара турар. Силээннээхтэн 2 көстөөх сиргэ «Янолово» хорҕолдьун хостуур тэрилтэ баар, онно ортотунан 200-300 киһи баахтабай ньыманан үлэлиир эбит, дьиэбитин ол тэрилтэ үбүн-харчытын көрөн, өрөмүөннээбит. Ону тэҥэ сабыс-саҥа холодильник, тэлэбиисэр, ас астыыр оһох, микроволновка, орон, остуол олоппос кытта биэрбиттэр. Бу саҥа кэлбит дьоҥҥо олус улахан көмө.

— Үксүгэр буоларын курдук, саҥа кэлбит киһи үлэҕэ көрүүҥ олох атын буолуохтаах. Үлэ чааһыгар тугу киллэрэр баҕалааххын, инники былааныҥ?

— «Дружба» диэн ааттаах-суоллаах кулууппут 1977 сыллаах тутуу, эһиил 50 сылын үбүлүөйдээри тэринэбит.

Манна олох күөстүү оргуйар диэтэхпинэ, сыыспатым буолуо. Хас нэдиэлэ ахсын тэрээһиннэр, быыһыгар күрэхтэр быыстала суох ыытыллаллар.

Быйылгы сылга икки улахан тэрээһиннээхпит, онтон биирэ — кулууп иһинэн тэриллибит «Нэргэт» оҕо үҥкүү норуодунай этно-фольклорнай ансаамбыл төрүттэммитэ 40 сылын туолар. Саҥа сүүрээни толкуйдаан, «Кулууп уота угуйар» диэн этиигэ олоҕуран, дьон-сэргэ кулуупка сылдьарын ситиһэр сыал-сорук күүскэ турар. Итиэннэ саамай үөрэрим — кэлэктиибим дьоно санаам хоту олус үчүгэй, үлэһит буолан биэрдилэр.

— ⁠«Земскэй култуура үлэһитэ» бырагыраамаҕа хапсан, Саха сирин 19 улууһугар 27 эдэр үлэһит үлэлии тиийдэ. Бу тула тус санааҥ.

— Быйыл сайаапканы саас биэрбитим, саамай ыраах сири талбытым, ол эрэн, 27 киһи ахсааныгар киирбэтэҕим, резервэҕэ хапсыбытым. Онтон аккаастаммыт уол миэстэтигэр кыл мүччү киирэн хааллым. Тоҕо эрэ чопчу бу нэһилиэккэ барыахпын баҕарбытым, тоҕотун бэйэм да билбэппин. Ол курдук, ыам ыйыгар Силээннээх баһылыгын кытта кэпсэтэ сылдьыбыппыт, туһааннаах докумуоннарбын ыыппытым, итиэннэ: “Бырагыраамаҕа да хапсыбатахпына, син биир үлэлии тиийиэм”, — диэн эппитим. Баһылык Лена Рожина эмиэ күн аайы сураһара, онтон испииһэккэ киирдим диэппин кытта улуус култууратын Департаменын солбуйааччыта Мотрена Голикова уонна Депутатскайга «Металлург» култуура дьиэтин дириэктэрэ Лена Егорова буоланнар Дьокуускайга миигин көрсө тиийбиттэрэ, тутатына Култуура уонна духуобунас сайдыытын миниистирэ Афанасий Ноевы кытта көрүһүннэрбиттэрэ. Айаным билиэтин төлөөн, манна кэлээппин кытта бастакы көмө (подъемнай) харчытын түһэрэннэр, улахан көмө оҥорбуттарыгар ис-сүрэхпиттэн махтанабын. Бырагыраама төлөбүрэ уһаабакка-кэҥээбэккэ, балаҕан ыйын ортото түһэн үөрдүбүтэ.

Маннык бырагыраама баара олус үчүгэй, дьиэ ылынарга, суолталаах хардыы оҥорорго тугунан да кэмнэммэт төһүү тирэх дии саныыбын.

«Итии чэйдээх, ыалдьытымсах хоту ыала, хоту дойду хоһуун уолаттара, кыргыттара» диэн мээнэҕэ этиллибэтэҕин манна кэлэн, дьон сылаас сыһыанын нөҥүө эппинэн-хааммынан биллим. Силээннээх дьоно-сэргэтэ олус элэккэйдэр, ыалдьытымсахтар, хас биирдиигитигэр дириҥ махталбын тиэрдэбин. Бэйэ-бэйэбитин өйдөһөн-өйөһөн, үлэни өрө тутарга бэлэммит», — диэн бүгүҥҥү ыалдьыппыт кэпсээнин түмүктээтэ. Силээннээх нэһилиэгэ чэчирии сайдарын туһугар үлэлии, айа-тута тиийбит айымньылаах үлэһиккэ ситиһиилэри баҕарыаҕыҥ!

Ыспыраапка:

«Земскэй култуура үлэһитэ» бырагыраама 2025 сылтан үлэтин саҕалаабыта. Сүрүн сыала-соруга — тыа сирин култуура исписэлиистэринэн хааччыйыы. Бырагыраама булгуччулаах усулуобуйатынан — исписэлиис дуогабар түһэрсибит култуура тэрилтэтигэр биэс сылтан итэҕэһэ суох үлэлиэхтээх. Быйылгы биир кэмнээх төлөбүр кээмэйэ — 2 мөлүйүөн солкуобай.