Ыам ыйын 5 күнэ — уруккунан сэбиэскэй бэчээт күнэ этэ. Бу күн саха суруналыыстыкатын саарына, талааннаах суруналыыс, суруйааччы, общественнай-политическай деятель, Саха АССР Үрдүкү Сэбиэтин 12-с ыҥырыытын дьокутаата, Саха комсомолун лауреата, В.В. Никифоров-Күлүмнүүр аатынан суруналыыстыка салаатыгар СӨ судаарыстыбаннай бириэмийэтин лауреата, СӨ культуратын үтүөлээх үлэһитэ, СӨ бэчээтин уонна ыччакка политикатын туйгуна, Уус Алдан улууһун уонна Дүпсүн нэһилиэгин, Нам улууһун Хатырык нэһилиэгин бочуоттаах гражданина, кинигэлэр, сонун бырайыактар ааптара Иван Петрович Ушницкай күн бүгүн төрөөбүтэ 65 сылын туолар.
Кини оскуолатааҕы сылларыттан өрөспүүбүлүкэ хаһыаттарыгар суруйууларын ыытан, ыстатыйалара бэчээттэнэн, оскуола оҕото бастакы гонорарын ылан, төрөппүт ийэтин олус үөрдүбүтэ. Сахалыы үтүө-дьоһун тыллаах оҕону хаһыат үлэһиттэрэ бэлиэтээннэр, 18 сааһыгар бу күн, ыам ыйын 5 күнүгэр – Иван Ушницай өрөспүүбүлүкэтээҕи “Эдэр коммунист” хаһыакка үлэҕэ киирбитэ. Үлэлии-үлэлии СГУ историко-филологическай факультетын саха салаатын, Москваҕа норуоттар икки ардыларынааҕы ыччат институтугар суруналыыс курстарын үөрэнэн бүтэрбитэ. Орто дойдуттан арахсыар диэри 46 сыл усталаах туоратыгар тапталлаах идэтинэн олус айымньылаахтык айан-тутан, баай ис хоһоонноох олоҕу олорон барбыта… Олоҕун төрөөбүт өрөспүүбүлүкэтин, төрөөбүт норуотун, кини судаарыстыбаннаһын, төрөөбүт тылын, бэчээтин, культуратын, үйэлээх үгэстэрин, спордун сайыннарыыга анаабыта. Кини ураты истииллээҕэ, дириҥник хорутан, тэҥҥэ сэһэргэһэ олорор курдук олус тиийимтиэтик суруйар дьикти талааннаах суруналыыс, тыл дьиҥнээх маастара этэ. Онно кини төрөппүттэрэ улахан оруолланнахтара. Аҕата Петр Иванович Ушницкай инньэтэх 1884 сыллаах төрүөх киһи этэ. Айылҕа киһитэ, аатырбыт булчут, САССР үтүөлээх булчута этэ. Ийэтэ Елена Михайловна (1915-1980сс.) былыргыны билэр, бэрт сэһэннээх-сэппэннээх, тыллаах-өстөөх эбитэ үһү. Кыра уол ийэтин сэһэнин-сэппэнин сэргээн истэн улааппыт. “Эдэр саас” хаһыаты редактор быһыытынан таһаарыыта уонна хаһыат араас тэрээһиннэрин көҕүлээн, тэрийэн ыытыыта – бу саха бэчээтигэр да культуратыгар да саҥа ураты көстүү, бүтүн ыччат хамсааһына этэ. СГУ-га саҥа арыллыбыт журналистика факультетын устудьуоннарыгар хаһыакка үлэлэрин бастакы уопутун хайысхалыыр уһуйааччы буолбута. Оҕо эрдэҕиттэн тустууну кэрэхсээн, спорт бу көрүҥүн сайдыытын кэтээн көрөн, аан дойдуну арҕара бары Олимпиадаларга тиийэн сылдьан суруйан-бичийэн, түһүлгэлэргэ спортивнай комментатор быһыытынан кэпсээн үгүстүк сырдаппыта. Барыта 40 тас дойдуга айаннаан сылдьан, аан дойду ааттаахтарын кытта билсэн алтыспыта, кинилэр тустарынан элбэҕи саха ааҕааччытыгар тиэрпитэ.
Иван Петрович суверенитеты ылыммыт Үрдүкү Сэбиэт XII ыҥырыытын дьокутаата этэ. Саха Өрөспүүбүлүкэтин Бастакы Президенэ М.Е. Николаев соратнига этэ, РФ Федеральнай Мунньаҕын Федерациятын Сэбиэтигэр Бэрэссэдээтэли солбуйар кэмигэр уонна Госдума дьокутаатынан талыллан үлэлиир сылларыгар көмөлөһөөччүтэ этэ. Доҕорунаан Иван Николаевтыын архивтарга үлэлээн таһаарбыт “Центральное дело” кинигэлэрэ — репрессия хроникатын аһаҕастык арыйыы этэ. Иван Ушницкай суруйбут кинигэлэрэ “Ойууттар, удаҕаттар”, “Өй тулуур, күүс дьулуур”, “Сахаачча, Сахаачча…” ааҕааччылар киэҥ биһирэбиллэрин ылбыттара. Кини бырайыактар ааптардарын быһыытынан улуустарга “Эдэр саас” күннэрин, хаһыат 100-с нүөмэригэр “Сүүс-шоу”, «Бөтүүктэр харсыһыыларын”, “Ньургуһун күнүн” талааннаахтык тэрийтэлээбитэ. Доҕорунаан Олег Сидоровтыын “Илин” сурунаалга сыһыарыы быһыытынан “Саха санаата” хаһыаты таһаарбыттара. “Эдэр саас”, “Орто дойду”, “Киин куорат” хаһыаттары редактор быһыытынан салайбыта. Олоҕун тиһэх сылларыгар “Сахабэчээт” СӨ судаарыстыбаннай автономиялаах тэрилтэтин иһинэн “Саха саргыта” диэн альманаҕы таһаарбыта. Кини суруналыыс, бэчээт дьыалатын тэрийээччи быһыытынан саха суруналыыстыкатын саҥа кэрдиискэ таһаарбыт, национальнай бэчээт, культура, ыччат дьыалата, спорт, уопсастыбаннай олох сайдыытыгар бэлиэ суолу хаалларбыт уһулуччулаах личность этэ.
Ыам ыйын 5 күнүгэр 11 чааска “Сахабэчээт” СӨ САТ уонна Россия Суруналыыстарын сойууһа тэрийиилэринэн И.П. Ушницкай төрөөбүтэ 65 сылыгар кини олоҕор, айар үлэтигэр аналлаах быыстапка буолуоҕа. Онтон ыам ыйын 22 күнүгэр И.П. Ушницкай, саха культуратын биир бэлиэ аата буоларынан, Ньургуһун күнүн бырайыагын салҕаан, кини аатын үйэтитэн, Үс Хатыҥтан 20 км Тулагы Кумахтаах диэн сиригэр “Ньургуһун ыллыгынан” диэн тэрээһини СӨ сүбэһитэ, СӨ Духуобунаһын академиятын президенэ А.С. Борисов салайааччылаах Арктикатааҕы эпос уонна искусство киинэ, Тулагы нэһилиэгин дьаһалтата, Тулагытааҕы М.П. Обутова-Эверстова аатынан культура киинэ, “Сахабэчээт” СӨ САТ тэрийэбит диэн иһитиннэрэбит.
Валентина Бочонина
Сообщение Иван Ушницкай төрөөбүтэ 65 сылыгар аналлаах быыстапка аһыллыаҕа появились сначала на Улус Медиа.