Арассыыйа XIX үйэ саҥатыгар Европа дойдуларын кытта күрэстэһэр кыахтаах, сайдыы суолугар туруммут кэмэ этэ. Бу кэмҥэ Александр I (1801–1825) уонна Николай I (1825–1855) императордар салайбыттара. 1812 сыллаахха Аҕа дойдуну көмүскүүр улахан сэрии, 1825 сыллаахха декабристар бастаанньалара буолбута. 1809 с. Финляндия, 1812 с. Бессарабия, Кавказ сорҕото Арассыыйа импиэрийэтигэр холбоспуттара. Бу кэми санаатахха, Пушкин, Лермонтов саҕанааҕы Петербург эйгэтэ көстөн кэлэргэ дылы…
Оттон Саха сиригэр, М. М. Сперанскай либеральнай уларытыыларын түмүгэр, уобалас начаалынньыгын уонна епископ былаастара бөҕөргөөн, Дьокуускай улахан уобалас киинин быһыытынан, суолтата үрдээбитэ. Куорат хааһыната хаҥаабыта, бөдөҥ атыыһыттар, меценаттар баар буолбуттара, култуурунай олох сайдыбыта, научнай-чинчийэр үлэ саҕаламмыта.
Дьокуускайга элбэх киһи көһөн кэлбитэ, куорат тупсан испитэ. 19-с үйэ саҥатыгар киин куоракка 2,5 тыһыынча киһи олороро. Сүрүннээн, байыаннай сулууспалаахтар, атыыһыттар, чунуобунньуктар, мещаннар, хаһаактар.
Олор истэригэр Прокопий Прокопьевич Явловскай диэн үөрэхтээх киһи олорбута. Кини 1868 сыллаахха хаһаак дьиэ кэргэнигэр төрөөбүтэ. Статскай советник, богословие хандьыдаата, духуобунай оскуола преподавателэ этэ. Дьокуускайдааҕы духуобунай училищены, Москватааҕы духуобунай академияны бүтэрбитэ. «Якутские епархиальные ведомости» хаһыакка эрэдээктэрдээбитэ.
1906 сылтан Иркутскайдааҕы духуобунай училищеҕа грек тылын үөрэппитэ. Дьокуускайга төннөн, 1916 сыллаахха ыалдьан өлбүтэ. Кини 2 туомнаах “Летопись города Якутска” кинигэни суруйбут улахан өҥөлөөх.
Духуобунай оскуола аһыллыыта
Дьокуускай куорат 19-с үйэ саҥатыгар тугунан тыынан олорбутай?
1801 сыл тохсунньу 1 күнүгэр, император ыйааҕынан, манастыырга духуобунай оскуола аһыллыбыта. Оскуоланы арыйыы туһунан ыйааҕы Иркутскайдааҕы духуобунай консисторияттан архимандрит Нифонт аатыгар 1800 сыл балаҕан ыйыгар туппуттара.
ХААРТЫСКА: “ЛОГОС”
Сиһилии хаһыакка ааҕыҥ.