Кэлиҥҥи сылларга Саха сиригэр алдьатыылаах халаан үгүс хоромньуну таһаарарын учуоттаан, Арктика научнай-чинчийэр киинин (АНИЦ) исписэлиистэрэ уу таһымын чинчийэн, эрдэттэн сэрэтэр анал прибордары айарга ылыстылар.
Ол курдук, бу күннэргэ гидролог, география билимин хандьыдаата Никита Тананаев салайар «Гидропульс» чинчийэр бөлөҕө уу таһымын чинчийэр прибордары оҥорон таһаарар бырайыакка ылыстылар. Арктика научнай-чинчийэр киинин бу научнай бөлөҕөр үлэлиир эдэр исписэлиис Ян Кардашевскай суруналыыстарга маннык билиһиннэрдэ:
— Бу күннэргэ олоххо киллэриэхтээх чинчийэр аппарааппытын Кэҥкэмэ үрэххэ туруоран бэрэбиэркэлээтибит. Систиэмэ үс сүрүн чаастан турар: уу таһымын көрдөрөр “датчик” бэйэтэ, кини көрдөрүүтүн “сурунар” тэрил уонна “базовай” дэнэр ыстаансыйа. Бу тэриллэр уу таһымын бэрэбиэркэлииргэ тус-туспа уонна бииргэ хайдах үлэлииллэрэ бэрэбиэркэлэннэ. Сүрүн сорукпут – бу прибордары Өймөкөөн улууһугар бэрэбиэкэлээһин. “Тоҕо чуолаан бу оройуону таллыгыт?” диэн ыйытыыга хоруйа маннык: хайа тулалыыр улууһун бөдөҥ өрүстэригэр Росгидромет уу таһымын кэтээн көрөр постара олох аҕыйахтар. Онон ардахтаах дьылга уу түргэнник эбиллиитин эрдэттэн сабаҕалаан бэрэбиэркэлээһин олох кыаллыбат. Онон хайалаах сирдэргэ нэһилиэктэри уу олус түргэнник ылар. Маныаха эрдэттэн сэрэтэр олохтоох тиһиктэри туттууну сайыннарыы — кэм ирдэбилэ. Биһиги бу чинчийиини уруккуттан толкуйдуу сылдьыбыппыт. Онтон былырыын Өймөкөөн улууһугар хас да күнү быһа ардаан, улуус нэһилиэктэрэ эмискэ ууга баран, алдьатыылаах хоромньу тахсан, быйылгыттан бырайыакпытын олоххо киллэриигэ олохтоохтук ылыстыбыт. Бэс ыйын бүтүүтэ Өймөкөөн улууһугар тиийэн, Индигиир өрүс икки учаастагар – эргэ уонна саҥа муосталарга чинчийэр прибордарбытын ууран, икки ый устата уу таһымын чинчийиэхпит. Бу ыйдарга Өймөкөөҥҥө саамай ардахтаах кэм. Атырдьах ыйыгар бу тэриллэрбит үлэлэрин түмүгүн билиэхпит.
Учуонайдар табыгастаах түмүктэри ыллахтарына, салгыы бу технологияны атын улуустарга уонна Арассыыйа Арктикатын атын эрэгийиэннэригэр тарҕатар былааннаахтар.