Улуу Кыайыы күнүгэр уһулуччулаах снайпер, Аҕа дойду Улуу сэриитин кыттыылааҕа Иван Кульбертинов пааматынньыгар биир дойдулаахтара – Өлүөхүмэ улууһуттан төрүттээхтэр сибэкки уурдулар, ахтан-санаан аастылар.
Иван Николаевич Кульбертинов сэриигэ 1942 сыл от ыйыгар ыҥырыллыбыта. 23‑с аналлаах хайыһардьыттар биригээдэлэрин састаабыгар киирэн бастакы бойобуой сүрэхтэниини ааспыта. Итинтэн салгыы тохтобула суох уотунан уһуурар, хаан тохтуулаах кирбиигэ сылдьыбыта, снайпер быһыытынан киэҥник биллэн барбыта. 35 эдэр саллааты снайпер кистэлэҥэр уһуйбута, 500-чэҕэ чугаһыыр өстөөҕү суох гыммыта.
Ыам ыйын 9 күнүгэр, номнуо бэһис сылын Иван Кульбертинов биир дойдулаахтара мустан ахтан ааһаллар, сибэкки уураллар. Бүгүн даҕаны ол үтүө үгэс кэһиллибэтэ.
“Токко патриоттара” түмсүү бэрэссэдээтэлэ, меценат Николай Андреев Токко национальнай оройуона 1937 сыллаахха төрүттэммитин, сүрүннээн булдунан, ынах, сылгы, таба иитиитинэн дьарыктанаммыттарын ахтан туран, сэрии сылларыгар снайпер быһыытынан араас фроннарга сэриилэспиттэри бэлиэтээн ааста. “Токко патриоттара” бөлөх аатыттан Улуу Кыайыы 81 сылынан эҕэрдэтин тириэртэ.
Өлүөхүмэ улууһуттан төрүттээхтэр “Түмсүүтүн” бэрэссэдээтэлэ Лидия Алексеева ыам ыйын 9 күнэ чахчы даҕаны Улуу күн буоларын, биһиги байыастарбыт санаа күүһүнэн ханнык баҕарар сэриини кыайыахха сөбүн итэҕэппиттэрэ диэн бэлиэтээтэ.
“Түмсүү” 2016 сыллаахха тэриллэн биир дойдулаахтарын түмэр, бу курдук тэрээһиннэргэ өрүү көрсөбүт, Өлүөхүмэбит улууһун айхаллыы сылдьабыт.
Аҕа дойду Улуу сэриитин кыттыылааҕа Иван Николаевич Кульбертинов Өлүөхүмэ улууһун, Бүтүн Сэбиэскэй Сойууһу суон сураҕырдыбыт киһи буолар. Кинилэр бастакы суоһарыыларын ким даҕаны учоттаабатаҕа, снайпер аатын сүгүөхтэриттэн эрэ ааҕыллан барбыта. Гитлер Кульбертиновы бэйэлэрин диэки тардар туһунан бирикээс таһаарбыта. Бары фроҥҥа: “Нуучча Уйбаана, бэрин. Биһиэхэ кэл” – диэн листовкалары тарҕаталлар эбит. Биллэн турар, Иван Николаевич төрөөбүт дойдутун хаһан даҕаны таҥнарбатаҕа. Сэрии бүтүөр диэри, 1947 сыллаахха диэри сэбиэскэй саллаат кэккэтигэр турбута. Кинини суох оҥорор туһугар Германия сүүрбэ снайперы бэлэмнээбитин туһунан эмиэ суруллар. Биир дойдулаахпыт бүгүҥҥү Кыайыы туһугар онтон мүччү көппүтэ” – диэн устуоруйа чахчыларыттан аҕынна.
Дьокуускай куорат Дууматын дьокутаата, Өлүөхүмэ улууһуттан төрүттээх Наталья Луковцева Кыайыы күнэ чахчы Улуу күн буоларын, эһэлэрбит, хос эһэлэрбит олохторун даҕаны кэрэйбэккэ охсуспут хорсун быһыыларын, эйэни уһансыбыттарын, үөрүүнү аҕалбыттарын ахтан ааһабыт диэн эттэ. “Биһиги тыыннаахпыт тухары эһэлэрбит, хос эһэлэрбит дьоруойдуу, хорсун быһыыларын умнуохпут суоҕа, оҕолорбутугар кэпсиэхпит. Кинилэр туһунан өйдөбүл өрүү хаалыаҕа. Күндү биир дойдулаахтарым, барыгытын Кыайыы күнүнэн эҕэрдэлиибин. Кыайыы күнэ – биһиги дойдубут устуоруйатын үөрүүлээх түгэнэ. Эйэлээх олоҕу аҕалбыт дьоммутун өйдүү-саныы сылдьар — ытык иэспит” – диэтэ.
Иван Николаевич төрөппүт уола Иван Кульбертинов бэлиэ күнүнэн биир дойдулаахтарыгар махталын биллэрдэ. “Бу бырааһынньык ырыаҕа ылланарыныыны харах уулаах бырааһынньык буолар. Барыгытын эҕэрдэлиибин, доруобай, дьоллоох буолуҥ, чөл олоҕу тутуһуҥ” – диэн алгыс кэриэтэ эҕэрдэтин эттэ.
Бу күн Кыайыы пааркатыгар биллиилээх снайперы, Аҕа дойду Улуу сэриитин кыттыылааҕа Иван Николаевич Кульбертиновы биир дойдулаахтара Дьокуускай куорат олохтоохторо, үүнэр ыччат, оҕо-аймах ахтан-санаан аастылар, мустубут дьоҥҥо бэйэлэрин ырыаларын ыллаатылар, хоһооннорун аахтылар, аҕа саастаахтарга өйдөбүнньүк, сэмэй бэлэхтэрин туттардылар.
Кульбертинов пааматынньыгар сибэкки ууруута
