Бүгүн Ил Түмэн дьокутааттарынан 2027 сыллааҕы уонна 2028-2029 сыллардааҕы Саха сирин бүддьүөтүн бастакы ааҕыыта ааста, ону таһынан нолуок быһаарыыларын бакыата ылылынна. Парламент вице-спикерэ, бүддьүөт сис кэмитиэтин бэрэссэдээтэлэ Юрий Николаев бу туох суолталааҕын быһаарда.
— Үс сыллаах бүддьүөт экэниэмикэ уустук усулуобуйатыгар оҥоһуллар. Эрэгийиэннэргэ бэриллиэхтээх федеральнай өйөбүллэр кэриҥнэрэ Судаарыстыбаннай Дуумаҕа иккис ааҕыыга диэри чуолкайдана иликтэр. Ил Түмэн бэрэссэдээтэлэ Алексей Еремеев Москваҕа федеральнай бүддьүөт дьүүллэһиитигэр кытынна, онно сүрүн балаһыанньа бигэргэннэ: эрэгийиэннэр бүддьүөт хааччыллыытын тэҥниир дотациялар 2026 сыл таһымыттан намтыа суохтаахтар. Биһиги иккис ааҕыыга эбии федеральнай үп кэлиэ диэн эрэнэбит – бу сүрүн салаалары үбүлээһини күүһүрдүөҕэ. Уһун сылларга аан бастаан хомунаалынай комплекс тэрилтэлэригэр тарыыптар икки ардыларынааҕы араастаһыыны толору толуйар субсидияны – 56 миллиард солкуобайы көрдүбүт. Бу устуоруйаҕа киирэр уонна наадалаах быһаарыы. Бу ресурсаны хааччыйар тэрилтэлэргэ иэс үүнүүтүн тохтотуоҕа уонна олоҕу хааччыйар тэрилтэлэр үлэлэрин бигэ туруктуоҕа. Биллэн турар, маннык улахан ресурсалар ОДьКХ-ҕа атын судаарыстыбаннай бырагыраамаларга хааччахтары үөскэтэллэр, ол иһин парламент уонна бырабыыталыстыба дохуот баазатын күүскэ улаатыннарыахтаахтар. Эбии дохуот сүрүн үнүстүрүмүөнүнэн өрөспүүбүлүкэ нолуок сокуонугар уларытыылара буолаллар. Бастакытынан, эрэгийиэннээҕи инвестиция бырайыактарыттан дохуот үүнүүтэ буолар.
РИП кыттыылаахтарыгар бырайыак олоххо киириитин алтыс сылыттан онуска диэри барыыһы нолуок ыстаапкатын 13,5%-тан 16%-ҥа диэри үрдэтэбит. Бу бүддьүөккэ кэлэр үс сыл устата сыл аайы 5 миллиард солкуобай кэриҥин биэриэҕэ. Иккиһинэн, ньиэп хостуур тэрилтэлэргэ чэпчэтиилэри уһатыы, бу, дьиҥэр, бүддьүөт инвестициялара. Тас сааҥсыйалара уонна аан дойду ырыынактарыгар хааччахтар уустук усулуобуйаларыгар нолуок баазатын кэҥэтиини көҕүлүүрбүт булгуччулаах. Сокуон хампаанньаҕа кытаанах утары эбэһээтэлистибэлэри олохтуур: бары чэпчэтиллибит үп булгуччу Саха сиригэр инфраструктураҕа, саҥа скважиналары үүттээһиҥҥэ уонна оборудованиены атыылаһыыга инвестицияланыахтаах. 1,5 миллиард солкуобайы нолуок чэпчэтиитин быһыытынан угаммыт, бүддьүөт биэс сыл иһигэр барыыһы нолуогуттан уонна НДФЛ-тан 5 миллиард солкуобай кэриҥэ эбии дохуоту ылыаҕа. Бу эрэгийиэн сайдыытыгар быһаччы бүддьүөт инвестициялара. Үсүһүнэн, үлэ патенын сыанатын индексациялааһын. Кыраныысса таһыттан кэлэр үлэһиттэргэ өрөспүүбүлүкэ коэффициенын биллэрдик үрдэтии нолуок ноҕуруускатын өрөспүүбүлүкэ олохтоохторун кытта тэҥниир, ону таһынан муниципальнай бүддьүөттэргэ эбии үбү аҕалыаҕа. Бастакы ааҕыы бүддьүөт уопсай кэнсиэпсийэтин, дохуотун, ороскуотун уонна дэписсиитин бигэргэтэр. Бүддьүөт кэмитиэтэ муҥутуур аһаҕас уонна үлэлииргэ табыгастаах эйгэни хааччыйыаҕа, ол түмүгэр сэтинньи бүтүүтэ өрөспүүбүлүкэ чопчуланан оҥоһуллубут, социальнай хайысхалаах бүддьүөтү ылыныаҕа.