Субу күннэргэ 85 сааһын томточчу туоларынан сибээстээн, Хомус Уйбаан туһунан сэһэргиирбэр сорудах кытаанаҕын биэрдилэр. Кини “сытар ынаҕы туруорбат” дэнэр сэмэй дьоннортон биирдэстэрэ.
Ханна да араатардаан айдаара сылдьарын, халыҥ хамаанда иннигэр хаамыталыырын көрбөтөх эбиппин. Өрүү дьон кэннигэр саһа сатыы сылдьар курдук. Ол иһин мин судургутук хомус диэн үтүөкэннээх тэрил Саха балаҕанын ханнык эрэ муннугар долборукка ууруллан баран умнуллан хаалбытын булан таһааран, ыччаттары ымсыырдан кыым оҕото сахпыт, хомус дьүрүскэнигэр умсугуппут бастакы хараҥаччы буоллаҕа диэн эрэ сыаналаан өйдүүрүм…
Сахалар “Үрдүк Өй — Аар Айыылартан, Өркөн Өй — Өбүгэлэртэн кэлэр диэн өйдөбүлү үйэтиппиттэрэ. Онон Өй-Санаа уруттуур, олор сааһылананнар оннуларын-туойдарын буллахтарына, Толкуй ситимин сиэтэллэр” диэн суруйбут Хомус Аан дойдутааҕы түмэлин бастакы дириэктэрэ, философия билимин дуоктара, бэрэпиэссэр К. Д. Уткин-Нүһүлгэн. Ити этииттэн сиэттэрэн анал литэрэтиирэни хомуска сыһыаран арыйан көрдөххө, били, учуобунньуктарбытыгар ааттарын эрэ билсэн ааспыт араас омуктар улуу бөлүһүөктэрэ элбэҕи да эппит-тыыммыт эбиттэр. Онон хомуспут дириҥ бэйэлээх философиялаах эбит.
Хомуспут былыргы үйэтээҕи устуоруйалаах эбит. Сымара таастары өрүстэр кытылларыттан, эбэтэр хайалар тэллэхтэриттэн хаһан таһаараннар, анал уһаарар оһохтору оҥостон, хас да түүннээх күнү быһа күөртээн күпсүйэн, уһааран, уулларан, эллээн ылбыт ыраас ыстаалларыттан уһанан-чочуйан хомуһу ыллаталлара эбитэ үһү. Ити кэми Саха сиригэр 1,5 тыһыынча сыллар алтыһыылара да буолуон сөп диэн сабаҕалыыллар.
Хомус мифологиялаах дииллэр, ону биһиги олоҥхолорбутуттан булан ылабыт. «Уус төрдүгэр итэҕэл төһө ыраахтан кэлбитэ биллибэт, — диир бэрэпиэссэр Ксенофонт Уткин. — Хомуһуннаах хомус туһунан өйгө-санааҕа иҥмит үгэс, бэл, билиҥҥэ диэри тыл номоҕор ахтылла сылдьар. Хомус социологиялаах диэн быһаччы этиллибэт эрээри, хомус уустара өйдүүн-санаалыын атын түмсүүлэртэн уратылаахтара биллэр. Бу бэйэтэ ураты уйан эйгэ”. “Биһиги хомуспут биирдиилээн эбэтэр бөлөхтөөн таһымтан социальнай феномен быһыытынан национальнай ураты буоларынан аан дойду билиниитин таһымыгар дабайан таҕыста” диэн эбэн суруйбута баар.
Дьэ, ити айылаах билиини-көрүүнү билим таһымыгар үөрэтэн, ырытан, эллээн таһааран, норуотугар бэлэх ууммут эбит, Аан дойдуга хомус эйгэтэ диэн кэнсиэпсийэни оҥорон таһаарбыт эбит бу биһиги Хомус Уйбааммыт! Ол иһин мин кинини дьээбэлээммин, бэйэтигэр эрэ, “Аан дойду Бэрэсидьиэнэҕин” диэн ааттааччыбын. Онтум баара, кырдьык, «Почетный Президент Международного общества Хомуса (Трумп)” диэн дастабырыанньалаах эбит.
Николай Крылов.
Салгыытын «Саха сирэ» хаһыат бүтэһик нүөмэригэр ааҕыҥ.