Дьокуускайга кулун тутар 27-муус устар 7 күннэригэр Архитектура уонна дизайн дэкээдэтэ буола турар.
Манна архитектурнай студияттан саҕалаан ХИФУ-га кафедра аһыллыар диэри сыратын уурбут Ньургустаана Семеновна Исматованы көрсөн кэпсэттим. Кини архитектурнай оскуола дириэктэрэ, ХИФУ кафедратыгар үлэлиир, бу эйгэҕэ үлэлээбитэ отучча сыл буолбут.
-Биһиги архитектурнай үөрэҕи бүтэрэн кэлэрбитигэр, Дьокуускайга маннык үөрэх кыһата суох этэ. Бары атын куораттарга биирдиилээн үөрэммит буоламмыт, бэйэ-бэйэбитин оччо билсиспэт этибит, бырагыраамабыт да атына. Ол иһин 1998 сылтан саҕалаан, бастаан үс сыллаах куруһуогу тэрийбиппит. Саҕалыырбыт саҕана инникитин маннык буолуо этэ диэн барыллаан, бырагыраама оҥостон үлэлээбиппит. Оттон 2000 сыллардаахха Олег Карамзин, Станислав Данилов уонна Туралысов буолан, ЯГИТИ-га архитектурнай факультеты арыйбыттара. Онно преподавателинэн үлэлээбитим. 2011-2012 үөрэх дьылыгар ХИФУ Инженернэй-тиэхиньиичэскэй институтун кытта холбоспуппут. ИТИ-гэ архитектура кафедрата баар, онно сыл аайы 20-лии оҕону набордуубут.
Такайыы
— Архитектура саҥа киирэн эрэр буолан, учуутал, эмчит курдук көлүөнэнэн үлэлээһин суох. Ол иһин оҕолор кыра эрдэхтэриттэн архитектура туһунан билэн, архитектордары кытта үлэлэһэн, бииргэ толкуйдаһан сырыттахтарына, кинилэр эттэригэр-хааннарыгар ДНК курдук иҥэн хаалыахтаах диэн толкуйдаах этибит.
Оҕолорго кэпсиир холобурум маннык этэ. Египет архитектуратын бары билэҕит, оттон итини оҥорбут былыргы египтяннар билигин ханна баалларый? Кинилэр архитектураларын таһыгар сылдьыҥ эрэ, төһө да монументальнай диэн ааттаммытын иһин киһи кутун-сүрүн баттыыр архитектура. Ол иһин итинник эйгэни эһиги оҥоруо суохтааххыт диибин. Оттон египтяннары кытта биир кэмҥэ олорбут былыргы гректэр архитектураларын тэҥнээн көрдөххө, кинилэр киэннэрэ киһини кытта тэҥ соҕус, оннук баһырхай улахан буолбатах. Гректэр билиҥҥээҥҥэ диэри бааллар, урукку култуураларын тута сылдьаллар. Онон архитектор үлэтэ олус эппиэтинэстээх, норуоту норуотунан суох гынан да кэбиһиэн сөп, эбэтэр төттөрүтүн тупсаран, киэркэтэн таһаарыан сөп.
Ол иһин оҕолору кыра эрдэхтэриттэн дойдугутун, куораккытын, нэһилиэккитин үчүгэй тупсаҕай көстүүлээх гыныахтааххыт, дьон сылдьар, олорор, үөрэнэр эйгэтин оҥоруохтааххыт, тулалыыр эйгэтин тупсарыахтааххыт диэн такайабыт. Эһиги дьиэни эрэ тутар, уулуссаны эрэ тупсарар дьон буолбатаххыт, саамай бастакы соруккут — дьон олоҕун оҥорор, дьону иитэр эйгэ буолуохтаах диэн этэбит. Үлэлээн да бүттэхтэринэ, оҥорбут эйгэлэрэ дьоҥҥо үлэлии туруохтара буоллаҕа дии. Ол өйдөбүлбүт олоххо дьэ киирэн эрэр.
Мин испэр үөрэбин, оҕолор оскуола кэнниттэн салгыы үөрэнэр суоллара арыллыбытыттан. Бу декадаҕа 4-5 кылаас оҕолоро, 2-5 куурус устудьуоннара бааллар. Итинник оҕо сылдьан этэригэр-хааннарыгар киллэрбиттэрин устудьуоннуур кэмнэригэр үчүгэйдик өйдөөн бырайыактыыр буолаллар. Декадаҕа ол үлэ түмүгүн чиэстиибит-бочуоттуубут. Бу тэрээһини 2014 сылтан саҕалаабыппыт. Москваттан Шевченко диэн кыыс кэлэн биһиги кафедрабыт сэбиэдиссэйинэн ананан үлэлии сылдьыбыта. Онно үлэбит ис хоһоонун кэпсээбиппитигэр, кырдьык сөпкө үлэлии сылдьар эбиккит диэн наһаа түргэнник ылынан, декада атаҕар турарыгар улахан үлэни оҥорбута. Архитектордар сойуустара уруккуттан көмөлөһөр. Сойуус иһинэн оҕолор, устудьуоннар уонна эдэр архитектордар түмсүүлэрин тэрийбиппит, онон үлэлии бардахтарына кэтээн көрө сылдьабыт. Билигин биһиэхэ бастаан үөрэммит оҕолор 40-ра буолла, саамай айар-тутар кэмнэрэ. Сотрутааҕыта ааҕан көрбүппүт, биһиги студиябытыттан 100-тэн тахса киһи архитектор буолан тахсыбыт эбит. Үгүстэрэ идэлэринэн үлэлии сылдьаллар.
Сакаасчыт баар буолуохтаах
-Билигин үөрэрим диэн, сакаасчыт баар буолан эрэр. Саха сирин олохтоохторо сакаасчыттар буолаллар, кинилэр ирдэбиллэрэ үрдээн, архитектор мин олорор эйгэбин оҥорорбор көмөлөһүөхтээх диэн өйдөбүлгэ кэлиэхтээхтэр. Билиҥҥи сакаасчыт үксүн эһиги хайдах оҥороҕут диэн ыйытар. Кини бэлэм оҥоһуллубуту ылбакка, бэйэтин олорор эйгэтэ тупсарыгар эмиэ кыттыһыахтаах. Урут саха бэйэтин олорор алааһын бэйэтигэр сөп гына оҥостор этэ. Ол алаастарбыт улаатан, билигин нэһилиэктэргэ, куораттарга кубулуйдахтара. Онтон сиэттэрэн биһиги туспа култууралаах, үгэстээх, көрүүлээх, атыттартан уратылаах дьоммут диэн бэйэлэригэр сөптөөх эйгэ оҥоһулларын ирдиэхтээхтэр.