Саха сиригэр Гражданскай пуорум былаас уонна уопсастыба кэпсэтиитин быһыытынан 15 сыл устата үлэлээн кэллэ.
“Бүгүн гражданскай уопсастыбаны ханнык да хос тыла, луоһуна суох сомоҕолуур ыҥырыылар бааллар, — диэн эттэ СӨ Бырабыыталыстыбатын Бэрэссэдээтэлин солбуйааччы Ольга Балабкина. – Манна үлэлээбит былаһааккалар түмүктэрин, ылыллыбыт резолюциялары өрөспүүбүлүкэ судаарыстыбаннай былааһын уорганнара ордук-хос тыла суох толороллор”.
Ольга Балабкина медик-буойуннарга анаммыт аан бастакы быыстапканы астына көрбүтүн эттэ. Медик-буойуннар анал байыаннай дьайыыга олус элбэх байыас олоҕун быыһыы сылдьалларын, онон маннык чиэстээһин үгэскэ киирэн, гражданскай пуорум биир визитнэй каротчкатынан буолуон баҕарарын эттэ.
Былаһааккаларга уһун көдьүүстээх олохтоох, чэгиэн доруобуйалаах буолууга болҕомто күүскэ уурулунна, онно туох үлэ бара турара сиһилии сырдатылынна.
Николай Барамыгин, уопсастыбаннай балаата чилиэнэ:
“Оскуола оҕолорун, устудьуоннар доруобуйаларын чинчийбиттэригэр, хомойуох иһин, оҕо 30 бырыһыана эбии ыйааһыннааҕа көстүбүт. Эбии ыйааһын доруобуйаҕа улахан охсуулаах. Дьокуускайга маннык оҕо ыйааһынын түһэрэригэр көмөлөһөр сөптөөх дьарыктары тэрийэр бырагыраама баар эбит. Онон итинник оҕолоох буоллахха, кыбыстыбакка оннук тэрилтэлэри көрдөөн булуохха наада. Дьүүллэһии түмүгүнэн булгуччу чэгиэн, чөл олоҕу туруорсуохтаахпыт, онно усулуобуйа тэрийиэхтээхпит диэн быһаарыы ылынныбыт”.
Үһүс былаһааккаҕа чөл олохтоох буолар туһугар туох усулуобуйа нааданый диэн кэпсэтии тахсыбыт. Холобур, бэлисипиэтинэн сылдьар суоллар, пааркалар, искибиэрдэр Саха сиригэр хайдах тутулла туралларын, хайдах туһанар туһунан дьүүллэспиттэр. Түмүк баар диэххэ сөп, ол курдук маассабай успуордунан дьарыктаныыга Саха сирэ Уһук Илиҥҥи эрэгийиэннэргэ иккис миэстэҕэ сылдьар. 60 бырыһыан киһи дьарыктанар. Ил Дархан 2030 сылга 75 бырыһыан киһи успуорудунан дьарыктаныахтаах диэн сорук туруорбута. Сарсыарда аайы сэрээккэ оҥорорго МАХ-ха табыгастаах сыһыарыы оҥоһуллубут. Бэтэрээннэр хамсааһыннара баар, үһүс көлүөнэ оскуолата күүскэ үлэлии турар. Онон аҕам саастаах дьон дьиэҕэ олорбокко итинник хамсааһыннарга кыттан, дьону кытта алтыһан иһэллэрэ, кинилэргэ аналлаах маннык бэлиитикэ барара олус үчүгэй.
Лена Ефремова, СӨ Уопсастыбаннай балаататын социальнай бэлиитикэҕэ, демографияҕа, дьиэ кэргэҥҥэ уонна оҕоҕо хамыыһыйа бэрэссэдээтэлэ:
—Биһиги былаһааккабытыгар Үлэ, Үөрэх министиэристибэлэрэ, уопсастыбаннай тэрилтэлэр кыттыыны ыллылар. Билиҥҥи туругунан дьиэ кэргэҥҥэ туох кыһалҕа баарын, судаарыстыба ылынар миэрэлэрэ дьиэ кэргэҥҥэ төһө тиийимтиэлэрин көрдүбүт. Үөрэх министиэристибэтин үлэһиттэрэ быйылгыттан оскуолаҕа “Основы духовно-нравственного воспитания” биридимиэт киирэрин, иллэрээ сылтан “Семьеведение” куурсун өрөспүүбүлүкэ үрдүнэн хайдах киллэрэн үлэлии олороллорун, ол түмүгүн кэпсээтилэр. Арассыыйаттан уратыта диэн биһиэхэ уһуйаантан саҕалаан үрдүк үөрэххэ кыһатыгар тиийэ үөрэтэллэр.
Ону таһынан Саха сиригэр “Трезвые села” сокуон биһиэхэ бастакынан киирбитэ. Билигин маны атын эрэгийиэннэр ылан, бэйэлэригэр киллэрэн эрэллэр. Демографическай миэрэ быһыытынан биир саамай көдьүүстээхтэрэ дэнэр, чуолаан үлэлиир саастаах эр дьон өлүүтүн аҕыйатарга. Ону таһынан аҕа оруолугар, ордук аҥардас аҕаларга, доруобуйата хаарчахтаах оҕолоох ыалга аҕа тэҥҥэ кыттарыгар, өйөбүл буоларыгар улахан болҕомто уурулунна. НКО тэринэн, үлэ барыан наада диэн бэйэлэрин баҕа санааларын эттилэр. Мин уопсастыбаннай балаата чилиэнэ буоларым быһыытынан уопсастыбаннай хонтуруол суолтата улаханын бэлиэтиибин итиэннэ бары бииргэ түмсэн үлэлээтэхпитинэ хорутуулаах үлэ тахсар диэн түмүккэ кэллибит.