Алтынньы 22 күнүгэр Өксөкүлээх Өлөксөй аатынан норуоттар доҕордоһууларын дьиэтигэр «Намчы тыллаах талыыта – Алампа» диэн бэрт сэргэх киэһэ буолан ааста.
Тэрээһини Норуоттар доҕордоһууларын дьиэтин үлэһиттэрэ Айна Павлова, Любовь Шишигина иилээн-саҕалаан ыыттылар.
«Өлбүт киһи буор түгэҕэр сытарын курдук,
Мин төрөөбүт ийэ дойдум
Халыҥ хаарынан
Саҥата суох сабыллан сытар.
Сүүрүктээх үрэҕим
Сүүнэ үлүгэр мууһунан
Сөллүбэт гына сүгэһэрдэнэн турар..
Хара тыам
Халыҥ үлүгэр хаар бэргэһэнэн
Хаппахтанан турар…
Буруолаах балаҕаҥҥа,
Модун тымныы бохсон,
Боростуой дьон бука бары
Бокуйан сыталлар…».
Анемподист Софронов (Аттат Ноурупуос – аан бастаан итинник илии баттыыра) саха норуота баттабылга-атаҕастабылга олорорун дьиҥ баарынан тириэрдээри, 1912 сыллаахха суруйбут «Төрөөбүт дойду» диэн бу күүстээх хоһоонун бары да оскуолаҕа үөрэппиппит. Ким эрэ, баҕар, оччолорго ситэри өйдөөбөтөҕө буолуо, ким эрэ күн бүгүҥҥэ диэри өйтөн ааҕа сырыттаҕа… Ол курдук, Олоҥхо тыйаатырын ытык сүбэһитэ, 93 саастаах Никандр Прокопьевич Тимофеев Алампа биир күүстээх хоһоонун өйүттэн, дорҕоонноохтук аахпытын гимназия оҕолоро иһийэн олорон иһиттилэр.
Тэрээһиҥҥэ Алампа олоҕун, айар үлэтин чинчийээччилэр уонна киниэхэ анаабыт айымньылардаах, кини сырдык аата үйэлэргэ хааларын туһугар үлэлии, айа тута сылдьар бэйиэттэр ыҥырыллан санааларын үллэстибиттэрэ поэзия киэһэтин дириҥэтэн уонна толору ис хоһоонноон биэрдэ. Чуолаан, бу күн кэлбит оскуола үөрэнээччилэрэ, ыччаттарбыт инникитин Алампаҕа айаннарын аартыга бу долгутуулаах кэмтэн ыла арылыннаҕа диэн эрэниэх санаа баһыйда.
«Аан дойду таһымыгар таһаарар баҕалаахпыт…»
А.Софронов-Алампаны чинчийээччи, филология доктора Валентина Семенова:
«40-ча сыл анараа өттүгэр, 1976 сыллаахха тахсыбыт кинигэни илиибэр ылан ааҕыахпыттан ыла күн бүгүҥҥэ диэри Алампаны үөрэтэн, чинчийэн түгэҕин өссө да булбакка сылдьабын… Кини олоҕо бэйэтэ уус-уран айымньы курдук. Ол да иһин, Алампа туһунан 200-чэкэҕэ чугаһыыр хоһоон сурулунна, пьесалар туруорулуннулар, икки туомнаах арамаан айылынна уо.д.а. Алампа саха олоҕор наһаа улахан суолталаах. Кини саха норуотун духуобунай лиидэрэ, төрөөбүт норуотун туһугар айымньылаахтык үлэлээбит дьонтон биир бастыҥнара уонна бастакылара. Билиҥҥи кэмҥэ, дьиҥэр, кинини Арассыыйа, аан дойду таһымыгар таһаарбыт киһи диэн баҕалаахпыт. Докторскай үлэбин көмүскүүрбэр бырааттыы омуктарбыт, учуонайдар Алампаны наһаа сөбүлээбиттэрэ, сахаларга маннык киһи баарыттан соһуйбуттарын туһунан эппиттэрэ. «Өскөтүн Алампа атын омукка төрөөбүтэ буоллар, кини аан дойдуга биллибитэ ырааппыт буолуо этэ…, -– диэн саха бастакы бөлүһүөк-учуонайа Авксентий Мординов этэн турардаах. Кырдьык оннук! Кини аата 1962 сыллаахха эрэ ыраастаммыта, норуотугар төннүбүтэ. Билиҥҥи кэмҥэ саамай ааҕыллар айымньылардаах суруйааччынан Алампа буолар.
«Поэзиятын Анна Ахматоваҕа, Марина Цветаеваҕа майгыннатабын»
СӨ норуодунай суруйааччыта, Алампаҕа анабыл хоһооннордоох Елена Слепцова-Куорсуннаах:
-Куобах Буһарбыт алаастан тахсыбыт, олус ыарахан олохтоох Алампа хоһоонноро хайдахтаах курдук истиҥнэрий, уйан дууһалаахтарый, нарын-намчы тыллаахтарый? Мин билигин саныырбынан, Алампа поэзията дьахтар поэзиятын курдук, киһи уйулҕатын, кини намчы дууһатын көрдөрөр ураты поэзия. Бэйэтэ реквием, поэзия курдук олохтоох Анемподист Ивановиһы хайдах эрэ нуучча омук улуу суруйааччылара, бэйиэттэрэ Анна Ахматоваҕа уонна Марина Цветаеваҕа майгыннатабын. Наһаа өрө күүрүүлээх буолбатах гынан баран, киһи уйулҕатын хамсатар дьикти күүстээхтэринэн.
«Алампа — саха дьиҥнээх патриота»
СӨ норуодунай суруйааччыта, Алампаҕа аналлаах тэлэбидиэнньэҕэ биэриилэрдээх, документальнай киинэлээх Наталья Михалева-Сайа:
—Алампа «Төрөөбүт дойду» хоһооно дорҕооннорунан эмиэ киһи өйүгэр-санаатыгар дьиктитик киирэр күүстээх айымньы. Бу хоһооҥҥо үйэттэн үйэ тухары саҥаттан саҥаны арыйан иһэр эбиккин. Дьиҥнээх хоһоон, дьиҥнээх литература киһи сүрэҕин көрбүтүнэн киирэрин аан бастаан Алампа хоһоонноругар билбитим.
Анемподист Софроновы таптааччылар сылтан сыл элбээн, билигин «Алампа» диэн улахан уопсастыбаннай түмсүү баар. Эһиги, оҕолор, хаһан эрэ Алампаны дьиҥнээхтик сүрэххитигэр тутан, эмиэ итинник хамсааһыҥҥа кыттыаххыт дии саныыбын.
Кинини үөрэтэн истэх аайы, кырдьыксыт уонна бэйэтин кэмин саамай хорсун киһитэ эбит дии саныыбын. Кини бэйэтин санаатын толлубакка, салгыбакка этэр дьиҥнээх патриот этэ. Онон патриот диэн кимий диэтэххэ, сахаларга биир бастакынан Анемподист Софронов дии түһүөхтээххит, оҕолор.
Сайа ситэрэн эппитинэн, Алампа кэмигэр олорбут, үлэлээбит, айбыт-суруйбут, норуоттарын туһугар туох баар улахан тургутууну ааһан, көҥүлү, сырдыгы аҕалбыт дьоммут кэмин иннинэ суох буолбуттара, көмүс уҥуохтара дойдуларыгар көтөҕүллүбэтэҕэ. Арай, Алампа эрэ киһилии хараллан, көмүс уҥуоҕа бастаан Дьокуускайга, онтон Ытык Күөлгэ хараллан сытар.
«Намчы тыллаах талыыта — Алампа» поэзия киэһэтигэр Былатыан Ойуунускай аатынан Саха академическай тыйаатырын артыыската, СӨ үтүөлээх артыыската Ирина Никифорова, Эстрада тыйаатырын кэпсэтии жанрын артыыһа Николай Гоголев, «Уран тыл оһуора» литературнай түмсүү хоһоонньута Наталья Васильева-Алдаана Алампа хоһооннорун дорҕоонноохтук ааҕыыларын, Чиряевтар ааттарынан Дьокуускай куорат национальнай гимназиятын учууталлара уонна үөрэнээччилэрэ «Баарбын барытын бар дьоммор» уонна Хатастааҕы «Тускул» култуура киинин иһинэн үлэлиир Норуот тыйаатырын артыыстара бэйиэт айымньыларыттан инсценировкаларын көрөн уонна истэн, «алаас оҕото атах сыгынньах Алампа» эйгэтигэр киирэн, нарын-намчы иэйиигэ куустаран ыллыбыт. Ыытааччы Айна Павлова түмүктээн эппитинии, Алампа сырдык мөссүөнэ айымньыларын нөҥүө көстөн кэлбиккэ дылы буолла.
