Орто туруу бараан дойдуга этэҥҥэ сырыттахха, күн-дьыл ааһара түргэнэ сөхтөрөр. Майя оскуоланы бүтэрбитэ ырааппыт да эбит. Бу киэһэ бииргэ үөрэммит оҕолоро мустаннар, үөрүү-көтүү үктэллээх үбүлүөй киэһэтин тэрийиэхтээхтэр. Дьүөгэлэрэ кэлбиттэрэ быданнаабыт. Киэһэ аайы ким тугу кэтэрэ, кимнээх кэлэллэрэ-кэлбэттэрэ – ол быһаарсыыта буолар.
Арай Майя эрэ үөрбэт-көппөт, туохтан эрэ долгуйара, килбигийэрэ харахха быраҕыллар. Ону аттыгар сылдьар дьүөгэлэрэ эрэ билэллэр уонна эмиэ саҥата суох өрө тыынан кэбиһэллэр.
Оҕо саас… онтон эдэр саас килбик, нарын таптала. Кыыс хараҕыттан көмүс таммахтар түспүттэрин өйдөөбөккө да хаалла. Бу хаһан аалан бүтэр ахтылҕаный?
Биирдэ баран эттэххэ, ким таҥнары кыраан дуу, туох аньыытыгар-харатыгар дуу кини олоҕо маннык огдолуйда? “Киһи дьылҕатын бэйэтэ оҥостор” дииллэр да, үөһэттэн ыйан турар туох эрэ көстүбэт күүс баарын Майя сэрэйэр курдук. Арай, ону аһаҕастык билиниэн куттанар, айбыт аҕатын туһунан куһаҕаннык саныан да аньыыргыыр.
Кыысчаан күн сирин көрбүтүгэр ийэлээх аҕата төһөлөөх алгыс үтүөтүн анаабыттара, тыл минньигэһин эппиттэрэ буолуой? Ханна баарый ол кэс тыллара, ханна баарый халыҥ аймахтаах, уһун уруулаах буолар кэскилэ? Эрэй элбэххэ үөрэтэр. Кини да сөбүн эрэйи көрдө. Быа синньигэһинэн быстар дииллэр. Ситим быһыннаҕына, оҕолоро, тапталлаах кырачааннара ханна бараллар, ким көрүүтүгэр-истиитигэр хаалаллар?
Өлбөөдүйбүт өйдөбүллэр…
Киһи дьолго ананан айыллар буоллаҕына, Майя оҕо сааһыгар даҕаны сылаас, сымнаҕас тылы истибитэ, көмүс ньээкэ баттаҕыттан имэриллибитэ ахсааннаах. Ийэлээх-аҕатын айдааннаах-куйдааннаах, этиһии-охсуһуу эҥээрдээх олохторо, аат эрэ харата оскуолаҕа баран кэлэрэ — б????? ????? ??? ????? ???????? ?????????? ??????. ???? ?арыта ханан эрэ туман быыһынан өлбөөдүйэн көстөр. Арай кини бэйэтин өйдүүр буолуоҕуттан төрөппүттэрэ аһыы утаҕы амсайаллар, дьон сэнэбилигэр сылдьаллар этэ. Улаатан истэҕин аайы арыгыһыт төрөппүттэрдээҕиттэн кыбыстар, саатар буолан испитэ. Итинник эйгэҕэ улаатан, бэйэтин киһи итэҕэһигэр төрөөхтөөбүт курдук сананара.
Майя кыра дьиэтигэр аралдьыйара диэн, хаһан эрэ эбээтэ бэлэхтээбит улахан төбөлөөх куукулата этэ. Куукулатын кытары кэпсэтэрэ, санаата түстэҕинэ киниэхэ кистэлэҥ санаатын барытын арыйара. Чугас “доҕорун” кытары тэҥҥэ ытастаҕына, санаата чэпчииргэ дылы буолара. Кини улааттаҕына бу куукула оннугар дьиҥнээх оҕону көтөҕөн олорорун оҥорон көрөрө.
Биир саас ийэтэ хас да хонукка сүтэн хаалбыта. Кини онно аҕата уйадыйарын аан бастаан көрбүтэ. Оо, ол онно айбыт аҕатын аһыммытыан, хараҕа-кулгааҕа сабыллыбыт төрөппүтүн сүүһүттэн сыллаан ылбыта. Аҕата, киһи эрэ буоллар, кыысчаанын ньилбэгэр олордон эрэ аны бу орто дойдуга ийэтэ суох буолбутун эппитэ итиэннэ бобута бэрдэрэн ытаан барбыта. Оттон кырачаан кыыс тоҕо эрэ улаханнык аймамматаҕа. “Оҕо сүрэҕэ — тааска” диэн итини этэллэрэ буолуо дуо? Ийэлэрин киһилии харайбыттарын да өйдөөбөт. Аҕата ыар аһыыга ылларбыт аатыран, олорор дьиэтиттэн тахсан барбыта… Куоракка киирэн ускул-тэскил сылдьарын туһунан дьон кэпсээнэ биирдэ эмэ иһиллэн ааһара.
Олох сылааһа суох буолбат
Майя эбээтэ кинини бэйэтигэр ыҥыран, биэнсийэ кыра харчытынан аһаан-таҥнан олорбуттара. Олох сылааһа суох буолбат эбит ээ. Майя тэбэр сүрэхчээнэ бастакы таптал иэйиитин билбитэ. Чугас сытар нэһилиэгиттэн кэлбит уолу кытары көннөрү доҕордуу сыһыаннара улам-улам дириҥээн испитэ. Таптал истиҥ иэйиитэ, сайыҥҥы чуумпу киэһэлэргэ айылҕалыын алтыһыы, ыйдаҥалаах түүннэргэ сулустары ааҕыы — дьахтар буолар дьолун билбит кэрэ кэмнэрэ этэ.
Ыал буолан, алаһа дьиэ тэринэн, эдэр дьон икки оҕоломмуттара. Көмүс биэбэйдэригэр бэйэтин оҕо сааһын курдук олоҕу бэлэхтээбэтэх эрэ киһи диэн ыраас санаалааҕа. “Таптыыр кэргэним санныгар бигэнэн, күҥҥэ төрөөбүт чыычаахтарбын киһи гыннахпына, мин да дьоллоохтук олорбут саҕа сананыам” диэхтиирэ.
Саас мутукча тыллыыта, хантан да кэлбитэ биллибэккэ, айбыт аҕата ыар ыалдьыт буолан киирэн кэлбитэ. Аҕатын кырбаммыт, киһи аатыттан ааспыт сирэйин-хараҕын көрөөт, Майя элбэҕи толкуйдуу барбатаҕа. Оччолорго хантан билиэ баарай, субу күнтэн ыал олоҕо тосту уларыйар аатыгар барыан? Аата эрэ аҕа аатырар киһибит син биир күөх моҕой тутуурдаах түөрэҥэлээбитэ. Кыыһа этэр элэ-была тыллара да, сиэннэрин куттаммыт харахтара да кинини уйуһуппатахтара. “Өй киирбэтэх киһитин үөрэтэн, сэниэҕин эһимэ”, — диэн кэргэнэ этэ сатаабыта. Ону аҕатын аһынара баһыйбыта. Аны кэргэнэ маннык ыарахан эйгэҕэ бииргэ олоруон баҕарбатаҕа…
Бытыгын быһа үктүөр диэри өйдөммөтөх
Майя кэргэнэ арахсан барыаҕыттан ыла төрөппүт аҕатыгар төлүүр иэстээх курдук сананан, аҕатын хас да сыл бүөбэйдээн кэллэ. Кини билигин ааттаһар-көрдөһөр тыллары аҕатыгар эппэт, хомолтотун кэпсээбэт, үөрүүтүн үллэстибэт. Хомойбута, кэлэйбитэ оччо буоллаҕа. Оҕолоро барахсаттар төрөппүт аҕа тапталын билбэккэ улаатар дьылҕаланнылар. Бытыгын быһа үктүөр диэри өйдөммөтөх аҕатын көнө суолга үктэннэрэргэ эрэлэ да симэлийэн барда.
Дьиҥэр, Майя барахсан, эдэр дьахтар сиэринэн, таптыан уонна таптатыан баҕарар. Ханнык хорсун санаалаах, үтүө дууһалаах эр бэрдэ кэлэн соҕотохсуйбут дьахтары дьоллуо эбитэй? Кини эйэ дэмнээх кэргэннии олоҕу билэр бырааптаах дуо, өскөтүн арыгыһыт аҕата кини дьылҕатыгар ыарахан сүгэһэр буолбут буоллаҕына? Дьоллонуо дуо, кини арыгыһыт аҕата кыыһын иннин быһа түһэн, олоҕун алдьатар айылгылаах буоллаҕына?
…Арай бу киэһээҥҥи көрсүһүүгэ кини кэллин? Майя таптыыр кэргэнэ, оҕолорун аҕалаатар аҕалара. Ол эрээри, дьиэ кэргэнигэр күүс-көмө, дурда-хахха буолбатах айбыт аҕалара. Атына диэн, бу эдэр аҕа аһыы утаҕы амсайбат, ыраах ыырдарынан сылдьар уола хаан киһи. Майя бу олоххо билбит икки эр киһитин майгыларын, олоҕу көрүүлэрин кыайан өйдөөбөтө. Эр киһини күүстээх аҥаардар дииллэр да…