Сунтаардааҕы Сергей Зверев аатынан Норуот айымньытын дьиэтин фольклорга исписэлииһэ Туйаара Алексеева Красноярскай кыраай Шушенскай сэлиэнньэтигэр 22-с төгүлүн ыытыллыбыт «Мир Сибири» этническэй муусука уонна уус-уран оҥоһук аан дойдутааҕы бэстибээлигэр муҥутуур кыайыылаах аатын сүктэ.
Үөрүүлээх сураҕы истээт, Туйаараны кытта төлөпүөнүнэн кэпсэтэ сырыттыбыт.
— Красноярскай кыраай култуураҕа министиэристибэтэ сыллата тэрийэр, аан дойду таһымнаах бэстибээлгэ кытынным. Үчүгэйэ диэн, барыта дьон туһугар оҥоһуллар — кыттарга усунуос суох, бары кэнсиэртэр, тэрээһиннэр босхо буолаллар. Дьон бу күннэргэ уоппуска ылан, харчы мунньан, бырааһынньыкка курдук анаан-минээн кэлэн, балаакканан түһэ сытан, көрөллөр-истэллэр эбит. Онон бу бстибээл уонунан омук тоҕуоруспут, араас саҥа-иҥэ, төрүт ырыа-тойук, түҥ былыргы дорҕооннор дьүрүһүйэр түһүлгэлэрэ буолла.
Мин «Дьулуруйар Ньургун Боотур» олоҥхоттон быһа тардан, сүрүннээн тойуктарын толордум, хомуһунан, кыыл-сүөл саҥатынан киэргэтэн биэрдим. Олоҥхону наһаа интэриэһиргиир буолбуттар эбит. Кылыһаҕы олох сөхтүлэр-махтайдылар. «Издалека услышали и мигом прибежали. Это что-то волшебное! Мы болеем за вас!» дииллэр, миигин кытта олус элбэхтик хаартыскаҕа түстүлэр. Сахалыы таҥаспын, алтан симэхпин олус сэҥээрэллэр, ымсыыраллар.
Уопсайынан, тэрээһин олус үрдүк таһымнаах. Биһигини ытыс үрдүгэр түһэрэн, илдьэ сырыттылар. Олус истиҥ, үтүө сыһыаннаахтар. Астара, түһэрбит сирдэрэ үчүгэйээ! Аан дойду таһымнаах артыыстар кэлэн, кэнсиэртээтилэр, ол барыта босхо.
Маны тэҥэ, уус-уран оҥоһуктар маастардара, уустар туспа күрэстэһэллэр. Уустарга удмурт киһитэ төрүт үнүстүрүмүөнүн оҥорон, бастаата. Ырыаҕа-тойукка оҕолорго тувинка кыыс кыайда. Улахан дьоҥҥо — мин. Үс муҥутуур кыайыылаах баар. Бастаан муус устарга бастакы түһүмэх буолбутугар, видеону ыыппытым. Ыам ыйыгар эрийэн, 2-с түһүмэххэ таҕыстыҥ диэбиттэрэ, ыҥырбыттара. Анал үөрэхтээх исписэлиистэртэн турар улахан дьүүллүүр сүбэ сыаналаабыта.
Тугу бэлиэтии көрдүм диэ? Бу биһигиттэн чугас ыытыллар, аан дойду таһымнаах этническэй бэстибээлгэ сахалар кыттыбаттарын кэриэтэ эбит. Быйыл Арчы дьиэтиттэн ансаамбыл баар этэ, дипломант буоллулар. Уонча сыллааҕыта «Айархаан» бөлөх кыайбыт эбит. Онон бүттэ. Ол иһин билбэттэриттэн, «экзотика» курдук көрөллөр. Биһиги талааннаах олоҥхоһуттарбыт, тойуксуттарбыт, ырыаһыттарбыт, уустарбыт баран, саха култууратын, ускуустубатын көрдөрөн, кыайыы көтөллөөх кэлиэхтэрэ этэ дии саныыбын. Сыллата баран, кыттыахтарын наада эбит, — диэн кэпсээтэ.
Туйаара 2 сааһыттан ыллыыр-туойар, тоҕо диэтэр, ийэтэ-аҕата удьуор тойуксуттар. Кыра эрдэҕиттэн эдьиийэ Мария Павловна Афанасьева уһуйбута-такайбыта. Туйаара Норуот айымньытын дьиэтин иһинэн, «Эйгэ», «Дьүрүскэн», «Айылгы», «Төрүт » ансаамбыллары салайан, үлэлэтэр. Сүүсчэкэ киһини тойукка, хомуска, олоҥхоҕо үөрэтэр, уһуйар.
Олоҥхо дойдута Сунтаар кыыһа баран, сүүс омук түмсүбүт түһүлгэтигэр саха култууратын билиһиннэрэн, саха аатын ааттатан, аан дойду таһымнаах күрэстэн кыайыы көтөллөнөн кэлбитэ — Култуура сылыгар дьоһун бэлэх, дьиҥэ, аан дойдутааҕы спортивнай чөмпүйэнээттэргэ кыайыы тэҥэ буоллаҕа. Онон улуус, өрөспүүбүлүкэ салалтата бэлиэҕэ ылыан сөп этэ.
Талааннаах кыыспытыгар, төрүт култуураны тарҕата, такайа, иҥэрэ сылдьар бэриниилээх уһуйааччыга инникитин өссө да үрдүк ситиһиилэри, табыллыыны баҕарабыт!