Уһук Илин эрэгийиэнэ былыргыттан кытаанах килиимэттээх усулуобуйалааҕынан, киэҥ сирдээҕинэн-уоттааҕынан биллэр. Манна нэһилиэнньэ олоҕун хаачыстыбатын тупсарыыга уонна инфраструктураны сайыннарыыга туһуламмыт улахан уларыйыылар бара тураллар.
Олох таһымын үрдэтии
Бэрэсидьиэн Владимир Путин олохтоохторго успуорду тарҕатарга көмөлөһөр көҕүлээһиннэри өйөөн, эрэгийиэн сайдыытыгар ураты болҕомтотун уурар. Успуорт инфраструктуратын сайыннарыы нэһилиэнньэ олоҕун таһымын үрдэтиигэ быһаарар оруолу оонньуур. Уһук Илин уонна, чуолаан, Саха сирин олоҕо чахчы Бэрэсидьиэн Владимир Путин уонна Арассыыйа Федерациятын бырабыыталыстыбатын күүһүнэн тупсар. Успуорт хамсааһына уонна патриотическай иитии норуот биир сомоҕо буоларыгар уонна өрөспүүбүлүкэ тирэхтээх сайдыытыгар сүрүн оруолу ылаллар. Бу дьаһаллар Саха сирэ салгыы үүнэригэр уонна чэлгийэ сайдарыгар бөҕө олугу оҥороллор.
Саха Өрөспүүбүлүкэтэ 2026 сылга «Земскэй тириэньэр» диэн саҥа көҕүлээһини салгыыр. Бу бырайыак тыа сиригэр успуорка үрдүк таһымнаах үлэһиттэри тардыыга туһуланар. Быйыл 18 миэстэ көрүллүбүт.
Судаарыстыбаннай бэлиитикэ сүрүн хайысхаларыттан биирдэстэринэн успуорт хамсааһынын өйөөһүн буолар. Успуорт аныгы эбийиэктэрин тутуу Уһук Илин олохтоохторугар эт-хаан өттүнэн сайдалларыгар, успуордунан дьарыктаналларыгар кыаҕы биэрэр. Ол иһигэр, Саха сиригэр дьон успуордунан дьарыктанарыгар, этин-сиинин чэбдигирдэригэр сыл аайы эбийиэктэр тутуллаллар, саҥардыллаллар. Оннооҕор сабыылаах катоктар, бассейннар улуустарга тутуллар буоллулар. Урукку кэмнэргэ бу ыра санаа эрэ буоллаҕа, аны билигин дьон сөбүлээн дьарыктанар сирдэринэн буоллулар.
Ону таһынан, биһиэхэ билигин төрүт успуорпут көрүҥнэрэ, холобур, мас тардыһыыта уонна хапсаҕай күүскэ тарҕаннылар. Бу көрүҥнэр киэҥ көрөөччү болҕомтотун тардаллар уонна төрүт омукпут култууратын үйэлээх баайын чөл хаалларарга көмөлөһөллөр. Сылы эргиччи ыытыллар күрэхтэһиилэр уонна бэстибээллэр нэһилиэнньэ олоҕор улахан түгэнинэн буолаллар, араас саастаах уонна идэлээх дьону түмэллэр.
Туох оҥоһулунна?
Саха Өрөспүүбүлүкэтигэр успуорт инфраструктуратын сайыннарыыга уонна чэпчэки атлетиканан уонна успуордунан дьарыктаныыга аныгы усулуобуйалары тэрийиигэ дьаһаллар кэлим былаанынан олоххо киирэллэр. 2024 сылга «Демография» национальнай бырайыак уонна «Успуорт — олох ирдэбилэ» эрэгийиэннээҕи бырайыак чэрчитинэн Дьокуускайга аныгы сабыылаах каток үлэҕэ киирбитэ, оттон Бүлүү оройуонун Кыһыл Сыыр бөһүөлэгэр саҥа успуорт саалата аһыллыбыта. «Биир кэлим субсидия» бырагырааматынан Эдьигээн эбэҥки национальнай оройуонун Эдьигээн сэлиэнньэтигэр элбэх хайысхалаах успуорт саалата тутуллубута. Сунтаарга «Тыа сирин кэлим сайдыыта» бырагыраама чэрчитинэн бассейннаах успуорт комплексын бастакы түһүмэҕэ үлэҕэ киирдэ.
2025 сылга национальнай бырайыак чэрчитинэн хапытаалынай тутуу көрүллүбэтэҕэ да буоллар, инфраструктураны сайыннарыы үлэтэ салҕанар. Дьокуускай куорат «Спортивнай» микро-оройуонугар территорияны кэлимник сайыннарыы чэрчитинэн федеральнай бүддьүөттэн кирэдьиит көрүллэн, элбэх хайысхалаах чэбдигирдэр-успуорт комплекса тутулунна, бу өрөспүүбүлүкэ киин куоратын олохтоохторугар сөбүлээн сылдьар миэстэлэринэн буолла.
Ону тэҥэ «Биисинэс-спринт. Мин успуорду талабын» федеральнай бырайыак тэрээһиннэрэ олоххо киирэллэр. Таатта улууһун Чөркөөх сэлиэнньэтигэр модульнай успуорт саалата үөрүүлээхтик аһылынна, маннык эбийиэк Ньурба улууһун Чаппанда сэлиэнньэтигэр тутулла турар уонна быйыл үлэҕэ киириэхтээх. Бүлүү куоракка аныгы успуорт-технологическай тэрилинэн хааччыллыбыт «өйдөөх» успуорт былаһаакката оҥоһуллар. Баар инфраструктураны саҥардыы эмиэ салҕанар. 2025 сылга Сунтаар сэлиэнньэтигэр А. И. Иванов аатынан олимпийскай эрэл оскуолатын хапытаалынай өрөмүөнэ түмүктэннэ, оттон Нерюнгрига «Горняк» сабыылаах стадион хапытаалынай өрөмүөнэ бара турар, быйыл кулун тутарга түмүктүүр былааннаахтар.
Ситиһиигэ сирдиир былааннар
2027 сылга Ньурбаҕа ыытыллыахтаах Саха сирин норуоттарын төрүт оонньууларыгар бэлэмнэниигэ ураты болҕомто ууруллар. Билигин 3000 миэстэлээх сылаас чэпчэки атлетика манежтаах стадиону, Антоновка сэлиэнньэтигэр 20 миэстэлээх интэринээттээх бойобуой ускуустуба саалатын уонна Ньурба оройуонун Сүлэ сэлиэнньэтигэр успуорт саалатын тутууга бырайыактыыр үлэлэр ыытыллаллар.
Дьокуускай уонна Нерюнгри маастар-былааннарын олоххо киллэрии чэрчитинэн Дьокуускай куорат агломерациятын социальнай-экэнэмиичэскэй сайдыытын уһун кэмнээх кэлим бырагырааматынан көрүллүбүт улахан эбийиэктэри бырайыактааһын саҕаланна. 2030 сыл бүтүөр диэри Дьокуускайга «Эстетическэй успуорт көрүҥнэрин киинэ» Успуорт дыбарыаһын, универсальнай уонна элбэх хайысхалаах успуорт комплекстарын, ону таһынан, Тулагы-Киллэм нэһилиэгэр оҕо-ыччат успуорт оскуолатын тутуу былааннанар.
Саха Өрөспүүбүлүкэтин физкултуураҕа уонна успуорка миниистирэ Леонид Спиридонов эппитинэн, успуорт салаатын сайыннарыыга үлэ күүскэ барар. «Биһиги сүрүн сорукпут — араас саастаах уонна бэлэмнээх дьоҥҥо аныгы успуорт инфраструктуратын тиийимтиэ оҥоруу. Ол туһугар биһиги федеральнай өйөбүл ньымаларын, инфраструктураҕа бүддьүөт кирэдьииттэрин уонна бырайыактары олоххо киллэрии саҥа көрүҥнэрин күүскэ туһанабыт», — диэн миниистир тоһоҕолоон бэлиэтиир.
2027–2029 сылларга успуорт эбийиэктэрин хапытаалынай өрөмүөнүгэр федеральнай субсидиялары тардыы үлэтэ салҕанар.
«Земскэй тириэньэр» бырагыраама
Саха Өрөспүүбүлүкэтэ 2026 сылга «Земскэй тириэньэр» диэн саҥа көҕүлээһини салҕыыр. Бу бырайыак тыа сиригэр успуорка үрдүк таһымнаах үлэһиттэри тардыыга туһуланар. Быйыл 18 миэстэ көрүллүбүт, онно сөптөөх үөрэхтээх уонна биэс сыллаах толору үлэҕэ дуогабар түһэрсиэхтэрин баҕалаах үлэһиттэр сайаапка биэриэхтэрин сөп. Маннык көҕүлээһин Арассыыйа Бэрэсидьиэнэ Владимир Путин сорудаҕынан тэриллибитэ. Кини маассабай успуорт тиһигин күүһүрдэргэ уонна эдэр ыччаты успуорка тардарга туһуланар. Саха Өрөспүүбүлүкэтин физкултуураҕа уонна успуорка министиэристибэтэ быйыл ыам ыйыгар миэстэлэргэ сайаапкалары хомуйууну саҕалыыр былааннаах. Куонкурус туһунан иһитиннэрии министиэристибэ официальнай саайтыгар уонна тэрилтэ социальнай ситимнэригэр тахсыахтаах. Ааспыт сылга аан бастаан үс тириэньэр өрөспүүбүлүкэ ыраах сытар оройуоннарыгар барбыттара. Бырайыак ситиһиилээхтик олоххо киириитин холобурунан Мэҥэ Хаҥалас улууһун Петровка сэлиэнньэтигэр көҥүл тустууга тириэньэринэн Петр Парников буолар. Петр Суздалов, Хаҥалас улууһун Оҕо успуордун оскуолатыгар көҥүл тустууга тириэньэринэн, Мария Охлопкова Жатай бөһүөлэгин Оҕо успуордун оскуолатыгар саахымакка тириэньэринэн үлэлии сылдьаллар.
САНАА
Петр Суздалов, Хаҥаластааҕы Оҕо успуордун оскуолатын тустууга тириэньэрэ:
— Былырыын ахсынньыга «Земскэй тириэньэр» бырагыраамаҕа киирсэммин, куонкуруһу ааһаммын, Хаҥалас улууһугар успуорт оскуолаҕа тириэньэринэн кэлбитим. Көрүллэр харчыбын биэрбиттэрэ, Ил Дархан ыйааҕынан сир бэриллэр диэн баар, ону ылыахтаахпын. Бу «Земскэй тириэньэр» — бүгүҥҥү күҥҥэ олус суолталаах бырагыраама дии саныыбын. Идэлээх каадырдар тиийбэттэрэ — чуолаан тыа сиригэр улахан кыһалҕанан буолар. «Земскэй тириэньэр» бырайыагын олоххо киллэрии тыа сиригэр уонна кыра куораттарга каадырдар тиийбэттэрин быһаарарга көмөлөһөр. Үлэм туһунан этэр буоллахха, манна эрдэ дзюдо уонна самбо эрэ көрүҥнэригэр дьарыктаабыт буоланнар, тустууга кыра оҕолору саҥа сүүмэрдээн дьарыктаан эрэбин.
ХААРТЫСКА: “МОЙ СПОРТ” АЙАР БӨЛӨХ ТҮҺЭРИИТЭ