Кэбээйи киэҥ туонатыгар Олоҥхо Ыһыаҕа ыытыллара аҕыйах ый хаалла. Кэбээйи нэһилиэгэр тэрээһиҥҥэ бэлэмнэнии 2024 сылтан саҕалаан, эппиэттээх үлэлэр толору ыытылла тураллар. Бу туһунан «Дабаан» хаһыат суруйар.
Ол курдук, култуурунай тэрээһинигэр, быыстапкаларга кыттарга араас өрүттээх маастар-кылаастар, төгүрүк остуол тула кэскиллээх кэпсэтиилэр, көрсүһүүлэр, өрөспүүбүлүкэ таһымнаах олоҥхо күрэхтэрэ ыытылыннылар. Сыл саҕаланыытыгар биһиги биир дойдулаахпыт, Тыайаттан төрүттээх Петр Гуляев Чурапчы улууһун култуураҕа салаатын салайааччыта – төрөөбүт дойдутугар Олоҥхо ыһыаҕар көмөлөһөр сыаллаах дэлэгээссийэ тэринэн кэлэн, култуура үлэһиттэригэр аһаҕас кэпсэтиигэ, санаа атастаһыытыгар сүбэ-ама биэрэн барбыттара.
Сахабыт Сиригэр култуура сылыгар анаан, “Сайдам” норуот айымньытын киинин тэрийиитинэн, быйыл ыытыллыахтаах Олоҥхо ыһыаҕын тэрээһинин чэрчитинэн, Е.Е.Эверстов аатынан Кэбээйи орто оскуолатын үөрэнээччилэрэ кыттыылаах “Саха фольклорун көрүҥнэрин толорууга” улахан күрэс ыытыллыбыта. Күрэхпит саха фольклорун, саха норуотун сүҥкэн баайын ырыатын — тойугун, оһуохайы, чабырҕаҕы, хомуһу оҕолорго уһуйан, талааннаах оҕолору киэҥ эйгэҕэ таһаарарга анаммыта. Кэбээйи нэһилиэгэр култуура уонна духуобунай сайдыы миниистирэ — А.И.Ноев салайар бөлөҕө Саха Өрөспүүбүлүкэтин судаарыстыбаннай былааһын толорор уорганнар ааспыт сыллааҕы үлэлэрин түмүгүн отчуоттуур мунньаҕа ыытыллыбыта. Бу тэрээһиҥҥэ Кэбээйибит нэһилиэгин уран тарбахтаахтарын, СӨ норуотун маастара Е.К.Софронеева салайааччылаах “Оһуор тойуга” уонна норуот маастара бэйэтин үлэлэрин оҥоһуктарын быыстапкатын сэргии көрбүттэрэ. Отчуоттуур мунньахха 138 киһи кыттыылаах саха төрүт үҥкүүтүн оһуохайы оройуттан туппуттара.
Кэбээйибит нэһилиэгэр — Олоҥхо институтун салайааччыта – Р.Н.Анисимов уонна улуус култууратын салайааччыта — И.Н.Алексеев, информационнай-аналитическай отдел начальнига — Т.С.Габышева Олоҥхо ыһыаҕар бэлэмнэнии үлэтин тэрээһинигэр, икки күнү быһа холбонуу ситиминэн, өрөспүүбүлүкэтээҕи научнай-методическай конференцияҕа — дакылаакка кыттааччылары секцияларынан чопчулаан ырытыы оҥорбуттара. Бу тэрээһин үлэтигэр ыһыахпыт ыытыллар түһүлгэтигэр “Кыһыл Кэбээйи” эбэҕэ киирэн, сахалыы сиэри-туому тутуһан алгыс түһүүтэ оҥоһуллубута. Алгыһы – Кэбээйитээҕи “Сайдам” норуот айымньытын киинин звукооператора — Василий Габышев Айыылардыын алтыһан, ис-сүрэҕиттэн биир ситимҥэ киирэн, ыытыллыахтаах өрөспүүбүлүкэтээҕи научнай-методическай конференция үрдүк таһымнаахтык ааһарыгар, ыраахтан-чугастан ыҥырыллан кэлэр дьоммутун-сэргэбитин,үөрэ-көтө көрсөрбүтүгэр алгыс тылын анаабыта.
Өрөспүүбүлүкэтээҕи Олоҥхо Ыһыаҕар бэлэмнэнии үлэтин чэрчитинэн, 16 – с билим-методическай өрөспүүбүлүкэтээҕи кэмпириэнсийэ Кэбээйибит сиригэр ситиһиилээхти ааспыта. Тэрээһин бастакы күнүгэр, норуот сүдү кылаатын, норуот муудараһын, этэр тылын эгэлгэтин муспут баай ис-хоһоонноох, устар ууну сомоҕолуур уран тыллаахтарбыт, кырыымпалыы кылыгырас кылыһахтаахтаах кыттааччыларбыт талба талааннарын арыйар саха фольклорун түһүлгэтин кэнсиэрэ үрдүк таһымҥа ыытыллыбыта.
Фольклор түһүлгэтин кэнсиэрин Кэбээйитээҕи “Сайдам” кырыымпаһыттар фольклорнай бөлөхөрүн кытта Сергей Зверев – Кыыл Уола аатынан национальнай үҥкүү тыйаатырын “Кыл Саха” төрүт дорҕоон бөлөҕүн салайааччыта, СӨ үтүөлээх артыыската Анна Томская уонна СӨ үтүөлээх артыыьа Афанасий Томскай, Саха Республикатын култууратын туйгуна, импровизатор-хомусчут, Марк Николаевич Жирков аатынан музыкальнай колледж уһуйааччыта Артур Семенов кыттыыны ылбыттара. “Ньидьили” нэһилиэгиттэн “Уран иис”түмсүү салайааччыта – СӨ норуотун маастара Мария Эверстова XVII – XX үйэҕэ дьүһүйэн тигиллибит комплектары, СӨ норуотун маастара Елизавета Софронеева Өбүгэ таҥаһа коллекцияларын дьон сҥээриитин ылыан ылбыттара.
Саха норуотун сүдү баайын тарҕатар баай тыллаах-өстөөх, кэрэ куоластаах, ураты айыл5алаах талааннаах, Саха Сирин Ил Дарханын Стипендиатын, Дархан оһуохайдьытын, Саха Республикатын култууратын туйгунун, Мэҥэ-Хаҥалас улууьуттан Виталий Никифоровы дьоммут-сэргэбит сэргии истибиттэрэ. Кэмпириэнсийэ иккис күнүгэр, Кэбээйитээҕи “Сайдам” норуот айымньытын киинигэр, Сэбээн-Күөллээҕи ЭКЦ “Гиаван” оҕо драматическай коллективын толоруутугар П.А.Ойуунускай суруйуутунан “Дьулуруйар Ньургун Боотур” эбээннии тылынан олоҥхо испэктээкилэ, Т.Сметанин аатынан норуодунай тыйаатыр — И.А.Николаев — Куоҕас Уйбаан “Бүдүрүйбэт сүһүөхтээх Мүлдьү Бөҕө” олоҥхо-испэктээкилэ, уонна өрөспүүбүлүкэтээҕи Олоҥхо тыйаатыра — “Кыыс Дэбилийэ” олоҥхо-испэктээкилэ көрөөччүлэр болҕомтолорун тарпыта.
Кэбээйитээҕи “Сайдам” норуот айымньытын киинигэр, быйылы быһа “Кэрэ”, “Кыталык”, ис-уус “Харыстас” маҕаһыыннара, Леонтьева М.И. чааһынай тэрилтэ иистэнньэҥнэрэ кэлэн сахалыы былааччыйалары, эр дьон ырбаахыларын, алтан тимиртэн оҥоһуллубут араас киэргэллэри аҕалан атыыга киэҥник таһаардылар. Олоҥхо ыһыаҕар нэһилиэкпит олохтоохторо — толору сахалыы таҥастаах-саптаах, киэргэл симэхтээх буоллалларын ситэрэн, бэйэлэригэр, чугас дьонноругар хамаҕатык атыыласпыттара.
Наталья Полятинская салайааччылаах Кэбээйитээҕи “Сайдам” норуот айымньытын киинин үлэһиттэрэ ааспыт сылтан үлэлэриттэн быыс булан, олбох тигиититтэн саҕалаан, ыһыах сиэрин-туомун аһыллыытыгар кэтиллэр таҥастары тигиинэн дьарыктаналлар. Ыһыах сиэрин-туомун аһыллыытыгар, Алгысчыты кытта ситимнээх буоларын курдук, оскуола үөрэнээччилэригэр анаан, арыалдьыттар таҥастара этэрбэһиттэн саҕалаан, бэргэһэлэригэр тиийэ таҥастара толору тигилиннэ.
Олоҥхо Ыһыаҕар ыытыллар күрэхтэргэ нэһилиэкпититтэн кыттааччылар ханнык көрүҥнэргэ кыттыыны ылаллара бигэргэтилиннэ. Ол курдук, биһиги нэһилиэктэн оһуохай күрэҕэр — Антон Петров, Аксинья Сыроватская, Агафья Максимова, дэгэрэҥ ырыаҕа – Климентий Эверстов, кыл-кырыымпа күрэҕэр уонна ыһыах аһыллыытын сиэригэр-туомугар – “Сайдам” кырыымпаһыттар бөлөхтөрө кыттыыны ылыаҕа, онтон биирдиилээн кырыымпаҕа толорооччуларга – Александр Дьяконов уонна өбүгэ үгэһин таҥаһын-сабын көрүүгэ – СӨ норуотун маастара — Елизавета Софронеева, дьиэ кэргэн таҥаһын көрүүгэ — Татьяна Иванова кыттыыны ылыахтара. Олоҥхо Ыһыаҕын бука бары ыалдьытымсах Кэбээйи дьоно-сэргэтэ эйэлээх биир санаанан түмсүһэн, үлэнэн үлүһүйэн, дьолунан сиэттэрэн, кэлэр күндү ыалдьыттарбытын сэргэх сэһэммитинэн көрсөргө бэлэмнэнэбит.
Сообщение Кэбээйи нэһилиэгэр Олоҥхо ыһыаҕар бэлэмнэнии күүскэ барар появились сначала на Улус Медиа.