Кэнники сылларга дойдубут тыйыс айылҕатыттан, кылгас сайыныттан чаҕыйбакка, соҕуруу ситэр оҕуруот астарын үүннэриигэ интэриэс биллэ улаатта.
Ааспыт сылга интэриниэт ситимигэр 80 уктан 200 устуука арбуз аһын ылбыт Розалия Семенова туһунан сөҕө-махтайа истибиппит. Үөһээ Бүлүү улууһун Далыр нэһилиэгин олохтооҕо, элбэх оҕолоох ыал ийэтэ оҕуруот аһын үүннэриитинэн умсугуйан дьарыктанар. Быйыл эдэр хаһаайка арбуһун ахсаанын 40-чанан аччаппыт эрээри, бу да сырыыга үрдүк үүнүүнү ылар соруктаах. Бүгүн кини арбуһу хайдах табан үүннэрэр албастарын, сатабылын, итиэннэ кистэлэҥнэрин үллэстэр.
Розалия Васильевна, арбуз суордун хайдах талабыт, биһиги айылҕабытыгар ханнык көрүҥү сүбэлиигит?
— Бастатан туран, биһиги түргэнник ситэр, ол эбэтэр 5 киилэҕэ диэри ыйааһыннаах кыра суортаах арбузтары таларбыт ордук. Кини кыра буолан, биһиги кылгас сайыммытын баттаһа ситэр.
Бу курдук тоҥоруу ааһыар диэри агроспанынан бүрүллэр
Сирбитин хайдах бэлэмниибит, хайдах буору талабыт?
— Буорбут булгуччу сымнаҕас, көпсөркөй буолуохтаах. Арбуз силиһэ сылааска олуһун наадыйар. Мин тус бэйэм үрдүк кирээдэҕэ үүннэрэбин, итиэннэ сылааһын тутарын наадатыттан салапаанынан бүрүйэбин. Бу ньыма – «грядка-термос» диэн ааттанар.
Грядка-термос. Икки арда 1,5 миэтэрэ ыраах буолуохтаах
Сиэмэтин ханнык ыйга тылыннарабыт?
— Муус устар 15 күнүгэр тылыннарабын. Сиэмэтэ 30 кыраадыс сылааска түргэнник тахсар. Бу — прививкаланар арбузтары эрдэ тылыннарабыт. Онтон прививкаламмат арбузтары ыам ыйын саҥатыгар тылыннарыахха сөп.
Теплицэҕэ таһаардыбыт даҕаны улахан иһиккэ көһөрөбүт
Уутун кутуу чааһыгар тугу сүбэлиигит?
— Уутун 10 хонукка биирдэ дэлэччи кутуллар. Мин капельнай ньыманан кутабын, манна аналлаах анал лиэнтэлэр атыыга бааллар. Маннык ньыма силиһэ сытыйарыттан, итиэннэ сэбирдэҕэ күн уотуттан умайарыттан харыстыыр. Итиэннэ уугут ороскуотун 70-н бырыһыаҥҥа тиийэ кэмчилиир кыахтанаҕыт.
Онтон аһа улаатарын саҕана, уубутун аччатабыт, элбэх ууттан кини аһа хайа барар. Арбузпут хомуллуон икки нэдиэлэ инниттэн уубутун букатын тохтотобут.
Ханнык уоҕурдуу, эбии ас ордугуй?
— Бастаан силиһэ сайдар кэмигэр фосфорнай уоҕурдуу кутуллар. Онтон уга сайдарыгар «Азофоска» барсар.
Сибэккилэннэҕинэ — буорунай кислоталаах уу ыстарыллар. Аһа улаатан барда да, азот олох туттуллубат.
Саахара элбэх буоларын наадатыгар калийдаах уоҕурдуу кутуллар. Бу уоҕурдуулары 10 хоно-хоно кутар наада.
Ыарыыттан уонна араас үөнтэн-көйүүртэн хайдах харыстыыбыт?
— Прививкаламмыт арбуз ыалдьыбат. Онтон үөнтэн «Фитоверм» диэн биологическай инсектоакарициды ыстара сылдьыахха наада. Арбуһу паутиннай клещ уонна трипс үөнэ ордук буулуур. Трипс элбэх буоллаҕына, сибэккитэ сатаан буоһаабат.
Прививка
Хайдах усулуобуйаҕа үүннэрэбит, күн сырдыга хайдах түһүөхтээҕий?
— Арбузпут итиини сөбүлүүрүн учуоттаан, саамай күн көрөр сиригэр олордуллар. Күн уотуттан аһа минньийэр, түргэнник ситэр.
Аһаҕас грунт
Онтон арбузпут сиппитин хайдах билэбит?
— Кыра, ол эбэтэр порционнай арбуз 25-30 күнүнэн ситэр. Онтон улахан астаахтар 45-60 күн үүнэллэр.
Тымныы сайын буоллаҕына, кини ситэр болдьоҕо уһаан биэрэр. Арбуз угун таһыгар бытыктаах уонна лопаткалаах буолар, олор хаттахтарына, сиппитинэн ааҕыллар. Үүнүүбүтүн хахха, сөрүүн, кураанах сиргэ харайабыт. Кыра арбузтар уһуннук сыппаттар, онтон улахан астаахтар 1-2 ый тулуһаллар.
Сатабыллаах хаһаайка Розалия Семенова өссө биир сүрүн сүбэтэ – арбуһу тыква силиһигэр олордуу буолар, оччоҕо кини тымныыны тулуйар, ыалдьыбат, аһа элбиир уонна улаатар. Кини бу кистэлэҥнэри, албастары туһанан, ааспыт сылга биир уктан биэстии-алталыы үүнүүнү ылбытын астына кэпсээтэ.
Сэһэргэстэ Валентина Догоюсова
Также читайте:
Картофель на Севере: как собрать урожай за короткое лето
Сообщение Оҕуруотчут Розалия Семенова: «Арбуз ситиэн икки нэдиэлэ инниттэн уутун тохтотуллар» появились сначала на Улус Медиа.