Дьокуускай куорат хамаандата Мукучу нэһилиэгин түһүлгэтигэр икки күн эбиэттээн астынан кэллибит.
Биһиги хамаандабыт Мукучу нэһилиэгэр сыһыарыллан, бу түһүлгэҕэ сылдьан икки күҥҥэ син элбэҕи билэн кэллибит. Ол курдук, Олоҥхо ыһыаҕын аһыллыытыгар тиийээппитин кытары түһүлгэҕэ нэһилиэк олоҕун кэпсиир араас элбэх баннер сыһыарыллан турарыгар харахпыт хатанна. Манна нэһилиэк 1767 сыллаахха архыыпка киирбит докумуонуттан саҕалаан, история чахчытын туоһулуур сонуну сэргии иһиттибит. Мукучу библиотекатын салайааччыта, Россия суруналыыстарын сойууһун чилиэнэ, Сунтаар улууһуттан төрүттээх Ия Николаевна элбэх матырыйаалы хомуйбутун баннерга сыһыаран кэпсээтэ. Манна даҕатан эттэххэ, Ия Николаевна ийэтэ Сунтаар улууһугар общественнай үлэни, түөлбэ үлэтигэр улахан хамсааһыны таһаарбыт, биир чаҕылхай киһи этэ. Онон да ийэтин утумнаан буолуо, Ия Николаевна үлэһитин сөхтүбүт. Кини кэпсээбититтэн тиэртэххэ, Орто Бүлүү симиэбийэтигэр 12 саха буолаһа баарыттан Мукучу ахсыһынан сылдьар, онон 1767 сыллаахха тэриллибитин бигэргэтэр. Кэлтээни аҕатын ууһуттан, Тоҕус, Лүүчүн буоластарын сирдэриттэн-уоттарыттан тэнийбит. Мукучу эбээн тылыттан уһун сир мүлүрүйэн бүтэр диэн суолталаах эбит. Социалистическай үлэ геройа М.Ф.Спиридонов, доруобуйа харыстабылын миниистиринэн үлэлии сылдьыбыт, РФ, СР үтүөлээх бырааһа П.Н.Яковлев, Таатта совхоз аатырбыт директора С.Г.Жирков о.д.а. биллэр биир дойдулаахтарын кэпсиир стендэлэри сэргии көрдүбүт.
Илиибитин суунан, чэпчээн, налыйан олорон мукучулар бэлэмнээбит сып сылаас ис миинин, саламааты, кус, убаһа этин, ынах хаанын, ип-итии үүттээх чэйи, кыынньа сылдьар кытыт биэ кымыһын махтанан олорон аһаан, буор куппут бухатыйан олус астынныбыт. Урукку кэмҥэ тыаҕа дьоммут барахсан үөрэн-көтөн олорон көрсөллөрүн санатта. Салайааччыбыт С.С.Брызгалова куора мээрэ Е.Н.Григорьев аатыттан махтал суругу нэһилиэк баһылыга Н.И.Левиҥҥэ туттарда. Николай Иванович куорат мээригэр Евгений Николаевичка Мукучу туһунан кинигэ бэлэхтээтэ.
Мукучуттан «Айыллаана» ырыа ансаамбыл (салайааччы Оксана Иванова) ырыаһыттарыттан олус астынныбыт. Кыталыктар лыҥкынаһан аастылар дуу диэбит курдук. «Эрчим» оҕолор үҥкүү ансаамбылын толоруутун эмиэ олус сэргээтибит.
Баһылыгы солбуйааччы Е.Е.Егорова, сүрүн исписэлиис А.Г.Каратаева, асчыттар Е.А.Гуляева, Р.А.Софронеева, А.Д.Ноговицына, М.В.Яковлева, Н.В.Иванова, П.И.Сидорова минньигэс астарыгар махтал.
Дьокуускай куорат хамаандата бары көрүҥнэргэ ситиһиилээхтик кытынна.
Мукучу нэһилиэгиттэн төрүттээх «Арчы» духуобунай киин директора Лариса Константиновна Андреева биһиги хамаандабыт биир киэн туттар салайааччыбыт буолар. Духуобунай киин иһинэн тэриллибит олоҥхо, тойук фольклорнай бөлөхтөрө, иистэнньэҥнэр бары кыттан анал бириистэринэн бэлиэтэнэн сүргэбит көтөҕүлүннэ. СР культуратын туйгуна, «Күн дьоно» фольклорнай бөлөх салайааччыта Е.И.Кондратьева олоҥхоҕо алта улуус айымньытын толорон анал бирииһинэн бириэмийэлэннилэр. Эмиэ бу бөлөхтөн тойукка, оһуокайга үтүөлээх этээччи Валентина Сухаринова анал бириискэ тигистэ. Сөрүөҕэ А.И.Алексеева, куйуур тэриллэрин оҥорууга Михаил, Людмила Саввиннар, балык уҥуоҕуттан симэххэ Людмила Саввина анал аакка тигистилэр. «Арчы» духуобунай киин эппиэттээх үлэһитэ Л.Р.Константинова- Кыталык Куо дэгэрэҥ ырыаҕа бастакы, тойукка анал бирииһинэн бириэмийэлэннилэр.
Онон «Арчы» духуобунай киинин ситиһиититтэн кылгатан сүрүнүн эттэххэ итинник.
Куорат хамаандатыттан былыргылыы төрүт хабылыкка, хаамыскаҕа бэтэрээн дьахталларга М.И.Иванова бастакы миэстэни ылан 50 тыһыынча суумалаах сертификатынан наҕараадаланна. Ветеран эр дьоҥҥо М.М.Петров иккис миэстэни ылан, отут тыһыынчалаах сертификаты тутта. А. А.Устинов үсүһү, эдэр кыргыттарга А.А.Потапова үһүс миэстэҕэ тигистэ. К.Н.Дегтярева саамай аҕа саастаах кыттааччы анал аакка тиксэн 20 тыһыынча солк. сертификатынан бириэмийэлэннэ. Мас тардыһыытыгар 85 киилэҕэ Артем Ветров бастакы миэстэни ылла.
Чабырҕах күрэҕэр Быйаҥнаах Ичээнэ Баай кыыһа анал аакка тигистэ.
Онон мукучуларга махтанан туран, кэрэ кэскиллээх Кэбээйи куорат хамаандатыгар соргуну тосхойбутун бэлиэтээтим.
Марта Николаева