Атын-атын кырааскалары булкуйдахха, састааба сөп түбэспэккэ иирэрин, соттоххо хабыллан тахсарын уруккуттан билэбит. Оттон тирээпкэ, губка ханнык түгэҥҥэ умайан тахсалларын билэҕит дуо? Билигин дьон дьиэтин өрөмүөннэнэр. Маныаха тэттик сүбэлэри туһаныҥ.
Састааптарынан атын кырааскалар
Уопута суох дьахталлар муосталарын кыраасканан соппуттарын кэннэ хабыллан тахсыбытын туһунан биирдэ эмэ истэн ааһааччыбыт. Бу, бэйэ-бэйэлэригэр сөп түбэспэт састааптаах кырааскалары булкуйуу содула.
Кыраасканы билэр исписэлиистэр сүбэлииллэринэн, үллүбэтин туһугар кыраасканы уонна лааҕы састааптара сөп түбэһэр эрэ түгэнигэр булкуйуллуохтаах. Атын-атын кырааскалары булкуйар табыллыбат: саҥа сотуллубут кыраасканы суурайааччы (растворитель) эргэ кыраасканы үлүннэрэн хабахтары үөскэтэрин быһыытынан, алкиднай кыраасканы уонна лааҕы эрдэ сотуллубут нитроцеллюлознай эбэтэр акриловай кырааска үрдүнэн сотор көҥүллэммэт. Аныгы исписэлиистэр оннооҕор фирмалара атыттары булкуйар көҥүллэммэт диэн ыйаллар.
Нитроэмаль кыраасканы туһанарыгар, дьон саамай элбэхтик, маслянай кырааска кэнниттэн нитроэмалынан уонна нитро кэнниттэн маслянайынан сотор көҥүллэнэр дуо диэн ыйытар эбит. Маслянай эбэтэр алкиднай кырааска үрдүнэн нитроцеллюлознай (НЦ) кыраасканан сотор табыллыбат. Кырааскаламмыт сир үллэн тахсан, хаттаҕына хахтана сылдьар буолар.
Арыылаах губканы, тирээпкэни уктахха…
Кэлин чааһынай дьиэ умайарын туһунан балачча элбэхтик иһиллэр. Үксүгэр уоту сэрэҕэ суохтук туттууттан баһаар тахсыбыт диэн биир тылынан быһаараллар. Ол эрээри, ити төрүөтэ араас буолуон сөп эбит. Тоҕо? Былырыын миэбэли өрөмүөннүүр, кыраасканан, арыынан элбэхтик туттар кыыс “арыылаах губка, тирээпкэ бэйэтэ умайан тахсыан сөп” диэбитин соһуйа истибитим. Онтум кырдьык эбит.
Пена туһанарга табыгастааҕын, судургутун иһин элбэх киһи туттар. Ол эрээри, сэрэхтээх буолар ирдэнэр. Пена тэнийэр уонна хатар кэмигэр бэйэтэ умайан тахсар кутталлаах.
Маска аналлаах арыыга биһиллибит тирээпкэ, губка химическэй реакция баран (оксиление) бэйэтэ туран эрэн умайан тахсыан сөп. Арыы салгыҥҥа кислороду кытта холбостоҕуна, сылааһы таһаарар. Өскөтүн бу сылаас “көппөтөҕүнэ”, тирээпкэ умайар итиигэ диэри тиийиэн сөп. Бу сүрүн төрүөтэ:
Бэйэтэ туран эрэн умайан тахсыыта. Бастакытынан, арыыга химическэй реакция барар: маска аналлаах тиэхиньиическэй льняной уо. д.а. арыылар салгыҥҥа туран аһыйан (окисление), сылыйаллар. Иккиһинэн, сылаас хаайтарыыта: өскөтүн тирээпкэ хаста даҕаны бүк тутуллубут эбэтэр сабыылаах контейнерга угуллубут буоллаҕына, сылааһа тарҕаммат, оччоҕо температурата үрдүүр. Үсүһүнэн, умайыыга тиийиитэ: тирээпкэ умайар итиигэ тиийдэҕинэ, туран эрэн бэйэтэ күөдьүйэн тахсар.
Умайбатын туһугар тугу гынабыт: арыыга умньаммыт өрбөҕү, губканы, киистэни салгыҥҥа хаалларбаппыт, иккиһин туттар буоллахпытына, уунан кичэйэн сууйабыт уонна сараччы куурдабыт. Өскөтүн иккиһин туһаммат буоллахпытына, тимир иһиккэ угабыт, таһырдьа таһааран куттала суох сиргэ ууран уматабыт.
Пена умайан тахсыан сөп
Пена туһанарга табыгастааҕын, судургутун иһин элбэх киһи туттар. Ол эрээри, сэрэхтээх буолар ирдэнэр. Пена тэнийэр уонна хатар кэмигэр бэйэтэ умайан тахсар кутталлаах. Номнуо хаппыт поли-
уреатан аһаҕас уокка эрэ умайар кыахтаах, бэйэтэ туран эрэ буолбатах. Оччотугар туохтан умайарый? Бастакытынан, химическэй реакцияттан: монтажнай пена полиолаттан уонна изоцианаттан турар. Маны булкуйдахха (боллуонтан тахсар кэмигэр), сылааһы таһаарар экзотермическай реакция барар. Иккиһинэн, усулуобуйаны кэһииттэн: өскөтүн сиик тастан киирбэт гына пена халыҥнык ыстарыллыбыт буоллаҕына, сылаас салгын тарҕаммакка хаалан, ордук сабыылаах, салгын оонньообот сиригэр полимер умайан тахсар. Үсүһүнэн, хаппыт пена уратыта: көннөрү пена хаттаҕына, сылааһы кытта силбэһэн ууллар, умайар кыахтаах. Бу уоту күөдьүтэн, буортулаах гааһы таһаарар. Онон итийэр биридимиэттэри (холобур, бүрүөһүнэ суох оһох үөлэһин) эбэтэр уот боруобатын аттыгар туттар кутталлаах.
Хайдах харыстанабыт: пенаны араҥалаан ыһыҥ (биирдэ ыстарыыга 3–5 см халыҥ буолуо суохтаах). Көннөрү пенаны аһаҕас уот эбэтэр улаханнык итийбит биридимиэттэр аттыларыгар ыстарымаҥ. Баһаартан ураты сэрэхтээх буолары ирдиир сирдэргэ (электрощит, оһох турбата) анал, уоту тулуйар монтажнай пенаны эрэ туһаныҥ.
Үп-харчы тула
Харчыны элбэтэр судургу үөрүйэх
Бүгүҥҥүттэн коуч — өйү-санааны сааһылааччы, күнү-дьылы, үбү-харчыны аттарыыга сүбэһит Елена Копырина сүбэлэрэ тахсыахтара. Бу нүөмэргэ харчыны элбэтэр судургу үөрүйэхтэри үллэстэр.
Хас нэдиэлэ аайы мин өйбүн-санаабын, үлэбин-хамнаспын, үппүн-харчыбын сааһылыыр биир судургу үөрүйэхтээхпин. Бэнидиэнньик сарсыарда ааспыт нэдиэлэҕэ төһө харчы хамсаабытын, кэлбитин-барбытын ааҕабын-суоттуубун, түмүк таһаарабын. Элбээбитэ чаас аҥаара курдук барааччы.
Бу үөрүйэх харчы элбииригэр туох көмөлөөҕүй? Харчы ахсааны сөбүлүүр:
1. Харчы хантан кэлэрин уонна ханна барарын чопчу көрөҕүн. “Харчым уу курдук устар, биллибэккэ бүтэн хаалар” диэн бүтэҕин.
2. Ороскуоккун хонтуруолланан, улахан наадата да суохха барары булан, ону баҕа санааҕа, сыалга-сорукка салайыаххын сөп.
3. Харчы хантан кэлэрин көрөн, саамай кэскиллээх суоллары тобулан, саҥа нэдиэлэҕэ ханнык хайысхаҕа сүрүн болҕомтоҕун ууруоххун сөбүн өйдүүгүн.
Хас биирдии нэдиэлэни өйдөөн-төйдөөн, “баай-дуол пуормулатынан” (ол аата, дохуоккун ороскуоккунааҕар элбэтэн) олордоххо, ый, салгыы — кыбаартал уонна сыл эмиэ оннук буолар. Харчы эмискэ элбээн кэлбэт, кыра-кыра хардыыларынан тохтообокко баран истэххэ элбиир.
Мин “Денежный Блокнот” диэн бырайыакпын оҥорон таһаарарбар бу санааны киллэрбитим. Бу үбү-харчыны сааһылыырга бэлэм көмөлөһөөччү буолар. Нэдиэлэнэн, ыйынан бэлэм табылыыссалар, сирдьит буолар ыйытыылар — тугу да айар наадата суох. Арыйаҕын уонна саҕалыыгын. Сыл ханнык баҕарар бэнидиэнньигиттэн. Манна саамай сүрүн — саҕалаан баран салгыы баран иһэҕин. Нэдиэлэ аайы, ый аайы. Олох ханнык да эйгэтигэр ситиһии кистэлэҥэ биир: инниҥ диэки баран ис. Тохтоон да хааллаххына, ойон тур уонна салҕаа.
Бу судургу үөрүйэҕи олоххутугар киллэрэн саҕалыыргытыгар сүбэлиибин. Бүгүн да дохуоккутун, ороскуоккутун ааҕан көрүөххүтүн сөп. Барыта кыраттан саҕаланар. Ыл да оҥор!
БАЛАҺАНЫ БЭЛЭМНЭЭТЭ ЛЮДМИЛА ПОПОВА.
ХААРТЫСКАЛАР HTTPS://WWW.MAGNIFIC.COM/RU