Быйыл мэдиссиинэ билимин хандьыдаата, биллиилээх мелодист, Саха АССР култууратын үтүөлээх үлэһитэ Виталий Тимофеевич Андросов төрөөбүтэ 75 сыла туоларынан, төрүт уус дойдутугар Мэҥэ Хаҥаласка, Мөҥүрүөн нэһилиэгэр, Маттаҕа ыһыах ыстылар.
Биһиги, Виталий Андросов бииргэ улааппыт дьүөгэтэ, кылааһынньыга Татьяна Михайловна Назарова-Санаа быраастыын ыҥырыллан бардыбыт. Массыынанан тиийэн 203 түөлбэттэн катерга олорсон, Бэстээххэ тиийдибит. Кытылга массыына кэтэһэн турарыгар олорсон Матталаатыбыт. Айылҕа барахсан муҥутуур тупсан турар кэмэ, күн уота сырылаччы тыгар. Төҥүлүттэн хаҥас диэки туораан айаннаатыбыт. Маҥнай Тарат, онтон Галина Шахурдина барахсан ырыаҕа хоһуйбут Балыктааҕа кэлэр. Оскуолаҕа сылдьан үҥкүүлээн да биэрэрбит. Ураты аныгылыы тэтимнээх ырыанан үҥкүүлээн тэйэр үчүгэйэ бэрдэ. Арааһа, итинник тэтимнээх саха ырыата аан маҥнай айыллыбыта быһыылааҕа. «Балыктаах, Балыктаах, Балыктаах киэһэтэ…»
Маттаҕа тиийиигэ Матта диэн суруктаах сиргэ Виталийбыт барахсан мэтириэтэ баннер көрүстэ. Наһаа үчүгэй айылҕалаах сиринэн айаннаатыбыт. «Сибэккилэр, Сибэккилэр түһүүллэр…» ырыаны санаан кэллим. Ыһыахтыыр сир анаан оҥоһуллубут курдук, көбүс көнө хонууга сибэкки бөҕө үүммүт, күөл уута күн уотугар чаҕылыҥныыр, кытылга сүөһүлэр мэччийэ сылдьаллар. Тыа сирин кэрэ көстүүтэ.
Ыһыах сиэрин- туомун, алгыһын норуот артыыһа, үҥкүүһүт Дмитрий Артемьев ыытта. Ол кэннэ оһуохайы таһааран барыбытын үнкүүлэттэ.
Ол кэннэ кэнсиэртиир сиргэ түрүбүүнэлэргэ олорон салгыы көрдүбүт. Маҥнай салайааччылар тахсан бастыҥ үлэһиттэргэ наҕараадалары туттардылар. Салайааччыларга билэр киһим, быраатым Гена однокурснига, Саха тыйаатырыгар үлэлиир Данил Марков баар, Мөҥүрүөн нэһилиэгин куоракка түмсүүтүн салайааччыта эбит. Быйыл 25 сылларын туолбуттар.
Виталий Андросов дьиэ кэргэнэ, аймахтара, доҕотторо тахсан тыл эттилэр. Бииргэ төрөөбүт балта, өрөспүүбүлүкэ биллэр невролога Людмила Тимофеевна Оконешникова дьонун, быраатын туһунан аҕынна, биир дойдулаахтарыгар махтанна. Өссө Маттаҕа быраастары аҕалан көрүөх- истиэх буолла. Матталар барахсаттар үөрдэхтэрэ. Киһи доруобуйата диэн тыын суолталаах боппуруос буоллаҕа.
Виталий уола Дмитрий Витальевич Андросов, Өрөспүүбүлүкэтээҕи 2 нүөмэрдээх балыыһа реанимацияҕа отделын салайааччыта, Виталий доҕоро, өрөспүүбүлүкэҕэ биллэр спортивнай диэйэтэл Михаил Егорович Друзьянов тыл эттилэр, ахтыы оҥордулар. Онтон Виталий кыра кыыһа Парасковья Витальевна тыл этэн баран, аҕатын ырыаларыттан попурри курдук ыллаан көрөөччүлэри сэргэхситтэ. Биһиги бары да Виталий Андросов ырыаларын билэрбит бэрт буолан тэҥҥэ ылластыбыт. Ити курдук, ырыа аргыстаах дьоро күн үүннэ.
Эстрада биллэр ырыаһыттара Дарья Лаврова Виталий Андросовтуун айар үлэлэрин туһунан аҕынна уонна хас да ырыаны ыллаата. Ырыаһыт Эрчим Петр Тобуруокап тылларыгар Виталий «Баара буолуо» ырыаны ыллаата. Кырдьык да, кимиэхэ баҕарар «Бэйэҥ киэнэ, эйиэнэ эрэ баара буолуо, баара буолуо» буоллаҕа….
Оҕолор барахсаттар үҥкүүлэрэ сэҥээртэ. Дьөһөгөй оҕотун үҥкүүтүн толордулар. Сыанаҕа хараҥа таҥастаахтар, көрөөччү иннигэр хонууга сырдык таҥастаахтар. Маҕан таҥастаахтар, уһун маҕан бытырыыстаах халлаан күөҕэ кылгас сэлиэччиктээхтэр. Онтулара үҥкүүлээн тэйдэхтэрин аайы оруобуна сылгы сиэлин курдук тэлимниир. Олус кыраһыабай көстүү. Кэлэн иһэн Мөҥүрүөн нэһилиэгин бэлиэтигэр итинник сиэллэрэ өрүкүйбүт сылгы ойуута баарын санатта, чахчы да сылгы куттаах дойду буоларын итэҕэттэ.
Балаҕаҥҥа киирэн, сахалыы баай-талым астаах сандалыга олорон саламаат, үтэһэлээх эт, кус, үөлүллүбүт мунду, ыһаарыламмыт собо, бэрэски, соҕуруу дойду фруктатын астына сии- сии, уохтаах кымыс, минньигэс муорус иһэ- иһэ ирэ-хоро сэһэргэстибит.
Сахалыы таҥаска дьиэ кэргэнинэн күрэх буолла. Көрөргө наһаа үчүгэй. Барахсаттар иистэнньэҥ эбиттэр. Кыайыылааҕынан А.С.Егорова буолла.
Виталий Андросов ырыаларынан күрэх буолла. Оҕолуун-улаханныын, эдэрдиин-эмэнниин элбэх киһи кытынна.
Бары да ырыаһыттара диибин диэн. Ырыа куттаах нэһилиэк буолан, Виталий мелодист буоллаҕа. Олох кыра эрдэҕиттэн кулуупка үҥкүүгэ баянныыра үһү. Ол туһунан өрдөөҕүтэ, сэбиэскэй саҕана, тэлэбиисэргэ документальнай киинэҕэ көрдөрбүттэрэ. Кыра уол баянныыр, ыччаттар төбөтүттэн имэрийэллэр, махтанан кэмпиэт биэрэллэр. Ол наһаа истиҥ хартыына этэ
Ырыа күрэҕэр дьүүллүүр сүбэтэ Виталий оҕолоро буоллулар. Дмитрий Витальевич бэйэтэ баянныыр, ыллыыр этэ. Эстрада ырыаһыта Петр Кулаковскайдыын ыллыырын истибитим. Сахаҕа икки уһун уҥуохтаах уолаттар ыллыыллара астык этэ. Парасковья Витальевна устудьуоннуу сылдьан аҕыйах күн иһигэр ансаамбыл тэрийэн, үөрэтэн муусукаҕа күрэххэ лауреат буолбуттара. Виталий улахан кыыһа Маайа эмиэ быраас идэлээх, Москваҕа олорор. Олох кыра сылдьан пианиноҕа өрө хантайан туран, талбыт матыыбы таһаарара. Мусукаалынай слух баар оҕолоро. Кэлин Москваҕа джаз муусукатын айан, биллэр артыыстар ыллыыллар диэбиттэрэ. Аҕаларын Виталий Тимофеевиһы удьуордаан эрдэхтэрэ, быраас да быһыытынан, мелодист, композитор да быһыытынан.
Күрэхпитигэр төнүннэххэ Гран-прины ылбыт кыыс Айкуо ыллыырын сөбүлээтим. Аан дойдуга аатырбыт, Хоту норуоттар гииминнэрэ буолбут «Туундаратын» наһаа ис киирбэхтик ыллаабыта. Нарын эдэр кыыс хотулуу үҥкүү хамсаныытынан ыллыыра ураты кэрэ этэ. Кып кыра кылабачыгас сэлиэччиктээх уолчаан ыллаан эмиэ миэстэлэстэ.
х х х
Ыһыахха элбэх кэлбит. Санаа быраас Мэҥэ Хаҥаласка уонна өрөспүүбүлүкэҕэ биллэр киһи буоллаҕа, эмтээн абыраабыт да дьоно элбэх, Онон элбэх киһини кытта көрүстэ. Мин да билэр дьоммун көрүстүм. Ол иһигэр, Ольга Андросова диэн Белинскай бибилэтиэкэтигэр үлэлээбит кыыс манна кийиит эбит. Өссө манна төрөөбүт, урукку баһылык оҕото Национальнай бибилэтиэкэҕэ кыраайы үөрэтэр салааҕа үлэлиир кыыһы. «Самородокка» бииргэ сэрээккэлэриир Татьянаны, Вера Романовна диэн кыыс Мэҥэ Алдаҥҥа учууталлаабыта. Эмиэ сыанаттан түспэт ырыаһыт, төрөөбүт дойдута эбит. Кэргэним Егор Неймохов үбүлүөйүгэр Мэҥэ Алдаҥҥа ыытааччы тамада буолбута. Онно суруйааччы Семен Руфов уонна доҕоро Виталий Андросов арыаллаабыттара. Виталий барахсан остуол тэрийбит кыргыттарга анаан, иһит сууйа сылдьар дьоҥҥо бүтүн кэнсиэр оҥорбута. Ол курдук, болҕомтолоох этэ. Элбэх киһини аһатыы улахан сыраны-сылбаны эрэйэр. Гошам эдьиийдэрэ, балыстара барахсаттар бэркэ үөрбүттэрэ, астыммыттара.
Сарсыныгар куораппытыгар төннүбүппүт. Кэлэн иһэн Виталий: «Мин дойдубар Маттаҕа таарыйан чэйдээн ааһыаҕыҥ»,- диир. Барахсан Гошаҕа дойдутун көрдөрүөн баҕарара биллэр. Кырдьык, киһи киэн тутта көрдөрүөн сөп дойдута эбит — Матта. Онтон түүнү быһа кэнсиэртээбит киһи сылайдаҕа. Төҥүлүгэ кэлиигэ утуйан хаалла, биһиги куоракка ааһа турдубут.. Онуоха Семен Руфов экспромтом хоһоон айа оҕуста:
«Виталийбыт утуйбут,
Эппит тылын умнубут.
Аара хаалла Матта,
Уруукап онтон матта».
Виталий Андросов «Туундарата» (Иван Федосеев-Доосо тылларыгар) 1985 с. Москваҕа XII аан дойдутааҕы ыччаттар уонна устудьуоннар бэстибээллэригэр ылламмыта. 1986 с. эмиэ Москваҕа буолбут «Игры Доброй воли» успуорт оонньуулара саҕаланыыларыгар үҥкүүлээбиттэрэ. Бары Хотугу норуоттары көрдөрөн. Саха ырыата итинник аан дойдутааҕы түһүлгэҕэ, буолаары буолан Ыччат уонна устудьуоннар бэстибээллэригэр, Олимпиадаҕа тэҥнээх «Игры Доброй воли» түһүлгэлэригэр дуорайбыта суох буолуохтаах.
Өссө биир түгэн. Виталий Андросов мэдиссиинэ институтун быыһаан турар. 1990 сылларга быһыылааҕа, ыһыллыы кэмигэр оннук боппуруос турбут. Москваттан хамыыһыйа кэлбит. Кинилэри көрсүһүүгэ Виталий Тимофеевич хайаҕа тааһы хайа көтөн тахсар сибэкки туһунан кэпсээбит уонна ырыа ыллаабыт. Онуоха хамыыһыйа салайааччыта Кавказ омуга эбит, наһаа долгуйбут уонна мэдиссиинэ институтун сабары утарбыт. Ити сибэкки кини төрөөбүт дойдутугар үүнэр эбит. Виталий Андросов барахсан киэҥ уонна дириҥ эрудицията, талаана, ырыата тоҕоостоох кэмҥэ устудьуоннары, кэнэҕэски быраастары, үөрэтэр бүтүн мэдиссиинэ институтун, быыһаан турар.
Виталий Андросов айбыт ырыалара норуот сүрэҕиттэн түспэттэр, куруук ылланаллар. Ама, ким сөбүлүө суоҕай бу ырыаны.
«Күн көрдө, күн үөрдэ!
Күлүмнүү-көрүлүү
Күөх торҕо халлааҥҥа күөрэйдэ.
Быһыыта, ол онтон,
Ол онтон санаатым:
Тыыннаах диэн үчүгэй даҕаны!»
Виталий Тимофеевич төрөппүттэрэ чаҕылхай дьоннор этилэр. Ийэтэ Парасковья Дмитриевна судьуйа этэ. Оччолорго олох кырдьыктаахтык, чиэһинэйдик, үтүө суобастаахтык үлэлээбит судьуйа дьон ытыктабылын ылбыта.
Майаҕа олордохторуна аҕата кэлбит. Виталий киирбитигэр эбэтэ Мааппа үөрбүт, сырдаабыт сирэйдээх олорор. Ыалдьыт эр киһи дьиэ ортотугар олоппоско олорон: «Хайа, бу ким кэллиҥ?»- диэбит. Онуоха уол хардаран: «Оттон эн кимҥиний?»- диэччи буолбут. Анараата соһуйбут: «Нохоо миигин билбэккин дуо? Мин «майор Сосин» диэммин. Эн аҕаҥ буолабын»,- диэбит. «Ону ийэм билэр дуо?»,- диэн хардарбыт. «Билиминэ, дьэ дьикти киһи буоллуҥ дии!»- диэн соһуйан саҥа аллайбыт. Онуоха уола:»Оттон мин оннук аҕалаахпын билбэппин», — диэт хоско ааһа турбут.
Киэһэ Виталий ийэтэ кэлэн оҕотун кууһан олорон, аҕатын хаҕыстык көрсүбүтүн сэмэлээбит, өйдөппүт, итинник гынар сыыһа, аҕаҥ үчүгэй киһи диэн.
Аҕата Тимофей Сосин чахчы чаҕылхай киһи эбит. Оҕо сылдьан туйгун үөрэнээччи буолан бастакы Бүтүн Сойуустааҕы пионердар сүлүөттэрин дэлэгээтэ буолан, Москваҕа барар. Онно сирдьит В.И.Ленин кэргэнин Надежда Крупскаяны, балтын Мария Ульянованы көрсөр чиэскэ тиксэр. Буденнайы көрсөн бэстилиэт оонньууру бэлэхтэтэр. Кэлин аатырбыт 1 Московскай мэдисиинискэй институту бүтэрэн бырааһынан үлэлиир. Доруобуйа харыстабылын Наркомуҥ солбуйааччынан баара-суоҕа 23 саастааҕар ананар. Билиҥҥитинэн миниистир солбуйааччытын дуоһунаһа. Ол сылдьан, Аммаҕа командировкаҕа сырыттаҕына, НКВД-лар өлүккэ «ыалдьан өллө»,- диэн эспэртиисэ быһаарыытын ыспыраапкатын биэр»,- дииллэр. Бөтүҥ диэн сиргэ оскуола умайбытыгар дириэктэри буруйдаан доппуруостаабыттар. Ол түмүгэр киһилэрэ өлөн хаалар. Тимофей Сосин «Билигин киэһэрдэ, сарсын сырдыкка биэриэм»,- диир уонна түүннэри өлүгүн илдьэ куораттыыр. НКВД-лар сэрэхэдийэн суолга манаан турбуттар. Тумаҥҥа балыйтаран мүччү түһэн куораты булаллар. Сонно эспэртиисэ оҥорон, кырбанан өлбүтүн быһаараллар. Айдаан тахсар. Хата, үөһэ Москваҕа НКВД-га былаас уларыйан, ол дьону сууттууллар. Ол да буоллар, ыарахан кэм буоллаҕа, Саха сирин НКВД- лара олордохторо дии. Ол иһин, нарком Илья Винокуров эдэр уолу куоттаран, ити иннинэ хаайыллыбыт нарком солбуйааччытын хамнаһын кэргэнигэр биэрдэ диэн матыыптаан үлэтиттэн устар уонна Москваҕа хирург үөрэҕэр ыытар. Өссө «дойдугар төннүмэ»,- диэн этэр. НКВД сойуолаһыа диэтэҕэ буолуо.
Хирург-быраас буолан Кытайга үлэлиир. Ол сылдьан, биир улахан дуоһунастаах киһини быыһыыр. Мао Цзэ Дуну диэх курдук сурах баар. Баҕар, наһаа да Мао буолбатаҕын иһин, Саха сиригэр баһыылка, харчы ыытар кыахтаах улахан салайааччы эбит. Тимофей Сосин дойдутугар кэлэн олордоҕуна харчы, баһыылка бөҕө кэлэрэ үһү, ону барытын балыыһаҕа биэрэн иһэр эбит.
Кытайга үлэлии сылдьан разведчик Рихард Зорге курдук, анал сорудаҕы толорбут дииллэр. Ол билигин да секретноһа уһулла илик үһү…
Сэрии буолбутугар Кытайтан төннөн байыаннай госпиталь салайааччытынан ананан үлэлиир. 3000 тахса эпэрээссийэни оҥорон, сэриигэ эчэйбит саллааттары быыһыыр. Сэрии ортотугар буулдьа, буомба диэни аахсыбакка, саллааттары эпэрээссийэлииллэр.
Сэрии саҕана түспүт хаартыскаларын көрөбүн. Байыаннай хирург, майор Тимофей Сосин олох уол оҕото наар ортоку, инники күөҥҥэ сылдьар. Кыраһыабай дьүһүннээх, формата сөрү сөп олоро сылдьар мааны быһыылаах-таһаалаах көрүҥнээх, өрө көрөн хоодуоттук туттан хаартыскаҕа түһэр. Киһи киһилээхпин диир киһитэ.
Сэрииттэн байыаннай сөмөлүөтүнэн төрөөбүт алааһыгар кэлэн кырдьаҕас төрөппүттэрин, дьонун көрсөн барар. Улахан аптарытыаттаах буолан Арҕаа фронтан кэлэ сырыттаҕа.
Сэрии бүппүтүн кэннэ дойдутугар нэһиилэ көҥүллээн ыыталлар. Байыаннай хирург буоллаҕа, үчүгэй бырааһы ыытыахтарын баҕарбаттара өйдөнөр. Ону барбах эрэ Булганиҥҥа суруйан, оччолорго оборона миниистирэ эбитэ дуу, кини көҥүллээн отставкаҕа тахсан дойдутугар эргиллэр. Уус Алдаҥҥа, Мэҥэ Хаҥаласка кылаабынай бырааһынан үлэлиир.
Быраас быһыытынан эпэрээссийэлээбит ыарыһаҕа сүһүрбэккэ үтүөрэр аакка барар эбит. Ону мин, арааһа, бырааһын үлэтигэр ойуун, норуот эмчитэ дьоҕурдааҕа дуу, ол көмөлөһөрө буолуо диэн сабаҕалыыбын.
Арай биирдэ, Виталий Андросов Аммаҕа сырыттаҕына биир оҕонньор көрөн, билэн кэпсэппит. Кини аҕата булчут үһү, муҥурдааҕа ыалдьыбыт. Ону кинини, уончалаах уолу, «быраас Сосины булан аҕал»,- диэн атынан ыыппыт. Дэриэбинэттэн дэриэбинэни кэрийэн булан, утуйа сылдьар киһини атыгар олордубут да төттөрү көтүппүт. Булчут үүтээнигэр аҕалбыт. Олох да үнүстүрүмүөннээх, эмтэрдээх суумкатын ылбатах. «Сосины аҕалаар диэбиккит, суумка туһунан эппэтэххит»,- диэбит. Онуоха майор Сосин оһох уотугар саха быһаҕын сиэтэн, дезинфекциялаан баран, ыарыһаҕын кыраһыын лаампа уотугар муҥурдааҕын быспыт. Ол булчут оҕонньор үтүөрэн үйэтин моҥообут үһү. Ол уола билигин бэйэтэ оҕонньор, Виталийга махтаммыт, аҕатын үтүөрдүбүтүн иһин.
Майор Сосин уола Виталий хирург буолуон баҕарара, ону терапевт-быраас буоллаҕа. Сиэнэ Дима хирург буолуон сөбө да, уҥуоҕа үрдүк, 190 см. Оннук улахан уҥуохтаах киһи өр, хас эмэ чаас төҥкөйөн намыһах остуолга сытар ыарыһахха эпэрээссийэ оҥороро уустук. Эһэтин курдук үчүгэй хирург буолуо хааллаҕа Сахалар үрдүк уҥуохтаммыппыт, аны итинник кыһалҕаны үөскэтэр эбит.
Мин өссө Виталий тыыннааҕар этэрим. «Аҕаҥ туһунан уус- уран киинэ устар киһи төһө эрэ үчүгэй буолар этэ. Майор Сосин курдук уникальнай киһи сахаларга суох»,- диэн.
Дьэ, итинник удьуор чулуу эмчиттэр эбит. Оҕолорун Виталийдаах Людмиланы дьон барыта билэр, билинэр, биллэр быраастар. Аны Виталий оҕото Дмитрий анестезиолог-быраас реанимацияҕа маҥнай үлэлии сырыттаҕына дьуһуурустубатыгар түүн уоттара баран хаалбыт. Саппаас мотуордара үлэлээбэтэх. Ыксал буолбут. Онуоха Дмитрий Витальевич реанимацияҕа аппаракка сытар ыарыһахтарга сиэстэрэлэри туруортаан, ускуустубаннай вентиляция онорон илиилэринэн хачайдаппыт. Бэйэтэ мотуору өрөмүөннээн үлэлэппит.
Физмат кылааһы бүтэрбит буолан билэр, бэйэтэ да тиэхиньикэҕэ сыһыаннаах. Сөптөөх, түргэн быһаарыныыны ылына охсон ыарыһахтары быыһаабыт. Киһи эрэ санаммат дьыалата. Удьуорун хаана тартаҕа. Кэлин Виталий ыараханнык ыалдьан балыыһаҕа киирбитигэр «Дмитрий Витальевич аҕата кэллэ»,- дэспиттэрин истэн доҕорбут барахсан олус үөрбүтэ. Төрөппүт аҕаҕа дьол ээ, бэйэҥ оҕоҕун дьон ытыктыыра. Виталийы билбэт саха суоҕа буолуо. Ону оҕото баһыйан Дмитрий Витальевич аҕата дэттэрдэҕэ.
Доҕорбут төрөөбүт күнүн даачатыгар ыларбыт. Киниэхэ ыҥырыллар улахан чиэс этэ, атаһа-доҕоро элбэх, аата ахса биллибэт буоллаҕа. Кинини кытта доҕордоһуон баҕалаах өссө элбэҕэ. Төлөпүөннээн ыҥырыллаары тылланар да дьон баара. Оннук биллэр-көстөр этэ, биһиги көлүөнэ чаҕылхай сулуһа.
Сандалыта хайаан да кустаах, хаастаах буолааччы. Өссө Виталий бэйэтэ плову олус бэркэ буһарар. Кэргэнэ Октябрина Ильинична наһаа асчыт, олус минньигэс астаах Далбар хотун. Арай биирдэ оннук эҕэрдэлии олордохпутуна Москваттан эрийэн сиэнэ кыыс Губкин аатынан ниэп, гаас институтугар ситиһиилээхтик туттарсан төлөбүрэ суох үөрэххэ киирбитин эттилэр. Оччону истэн биһиги үөрүү бөҕө. Сиэн туһугар тост эттибит, ырыа бөҕөтүн ыллаатыбыт. Санаа быраас баара.
Виталий Тимофеевич бөдөҥ уопсастыбанньык, Алампа көҥүл түмсүү түсчүтэ этэ, Алампа аатын үйэтитиигэ элбэх үлэни ыыппыта. Алампа 120 сылын ылымаары гыммыттарын Егор Неймоховтуун туруорсан, бэрэсидьиэн дьаһалын таһаартарбыттара. Онно оччолорго бэрэсидьиэн сүбэһитинэн үлэлиир Валентина Боровикова көмөлөспүтэ. Дьэ ол кэннэ, ити иннинэ сэҥээрбэтэх дьоно сыста түспүттэрэ. Таатталар экэнэмиэкиҕэ балаһыанньаларын тупсараары, лаампатыгар тиийэ баҕа санаа бөҕө эппиттэр этэ. Ол иннинэ Виталийга «Эн Таатта буолбатаххын дии уонна тоҕо Алампаны туруорсаҕын»,- диэн эппит тылларын умнан. Алампа саха барытын киэн туттуута буоллаҕа, биир улууһунан муҥурдаммат. Ол түмүгэр, өрөспүүбүлүкэ уопсастыбаннаһа Алампа үбүлүөйүн киэҥник бэлиэтээбитэ. Виталий биһиги аҕабытыгар Егор Неймоховка этэн арамаан суруйтарбыта. Онто ситиһиилэммититтэн бэркэ үөрбүтэ.
Виталий Андросов бэйэтин кыанар спортсмен этэ. Чэпчэки атлетиканан, сүүрүүнэн дьарыктанара, өрөспүүбүлүкэҕэ миэстэлэһэрэ.
Чахчы да, наһаа амарах санаалаах, аһыныгас, дэгиттэр талааннаах киһи, дьиҥнээх эрэллээх доҕор этэ, өрүү кэһиилээх сылдьааччы. Хотуттан кэлэн баран, биһиэхэ улахан да улахан тууччах балык кэһиилээх кэлбитэ. Ол балыгы эрбиинэн эрбээбиппит, быһахха аһары суона. Ол кэннэ оннук улахан балыгы көрө иликпин.
Виталийбыт барахсан. Учуонай, педагог, мелодист, суруналыыс, суруйааччы, чинчийээччи, спортсмен, бөдөҥ уопсастыбаннай диэйэтэл, үчүгэй тэрийээччи, 19 кинигэ, баһаам элбэх ыстатыйалар ааптардара, 2 айар сойуус тэрийээччитэ, салайааччыта. Биир киһи холугар баһаам үлэ, хайаан барытын ситиспитэ буолла диэн сөҕө саныыгын. Аҥардас 2 томнаах ырыа Антологиятын тиэкистэри, ноталары киллэрэн хомуйан оҥорбутун да иһин, кини аата Саха сирин устуоруйатыгар көмүс буукубанан суруллуон сөп. Кэнэҕэһин ити Антологияны көрөн ким баҕарар саха ырыатын ыллыан сөптөөх, саха ырыатын дьиҥнээх пааматынньыга.
Виталий Тимофеевич Сахатын сирин дьиҥнээх патриота «Сахабын, Мэҥэ Хаҥаластан Маттаттан сылдьабын», — диэн киэн тутта ааттыыра. Дьэ, ону мэктиэлээн матталар бэртээхэй ыһыаҕы тэрийэн ыыттылар. Ол иһин, биһиги Матта салалтатыгар, олохтоохторугар махтанабыт. Виталий Андросовка бюст турарын өйүүбүт уонна кини ырыаларынан кэнсиэр тэрийэн үп киллэриэххэ сөп. Биир кэнсиэркэ сөптөөх үп киириэ этэ. Артыыстар да, Виталий ырыаларын ыллаан аҕай кэлбит дьон, өйүүллэригэр эрэнэбин. Дьон да Виталий ырыаларын сөбүлүүллэр, сылдьыахтар этэ.
Өссө Виталий Тимофеевич Андросов сырдык аатын үйэтитиигэ үлэ ситэтэ суох дии саныыбын. Кини аатын култуура дуу, үөрэх дуу тэрилтэтигэр иҥэриэххэ баара. Кини олоҕун, айар үлэтин көрдөрөр мусуой оҥорбут киһи, доҕорбут баай архыыба сөптөөхтүк хараллыа, ырыаны таптааччылары түмүө, ыччакка олоҕо холобур буолуо этэ. Холобура, Маттаҕа мусуой тэриллэрэ тоҕо сатаммат буолуой?! Ол олбуоругар искибиэр курдук оҥорон, Виталий бюһун туруордахха, дьоннор ытыктаан кэлэн көрүөхтэр этэ. Мөҥүрүөн нэһилиэгин биир кэрэ бэлиэ миэстэтэ буолуо, араас ырыа тэрээһиннэрэ ыытыллыахтар этэ. Сир-сир аайы биллиилээх биир дойдулаахтарын аатын үйэтитэллэр. Горнайга ырыаһыт Раиса Захароваҕа анаммыт бэртээхэй мусуой баар дииллэр.
Мин Виталий Тимофеевич Андросовы өрүү саныыбын, ахтабын. Саргы Куо тылларыгар бэйэтин ырыатын курдук:
«Махтанабын эйиэхэ,
Кыратык да буоллар,
Чаҕылхайдык олохпор
Эн сандааран ааспыккар…» диир буоллаҕым.
МАРИЯ НЕЙМОХОВА
