Бэс ыйын 1 күнүттэн Арассыыйаҕа оҕолоох дьиэ кэргэҥҥэ туһуламмыт саҥа социальнай өйөбүл – дьиэ кэргэн төлөбүрэ – олоххо киирбитэ. Арассыыйа Социальнай пуондатын Саха сиринээҕи салаата дохуоттан төлөммүт нолуок сорҕотун төнүннэрэр.
Ким бырааптааҕый? Төлөбүрү ыларга туох ирдэнэрий?
Сыл аайы бэриллэр дьиэ кэргэн төлөбүрэ – иккиттэн элбэх оҕолоох үлэлиир төрөппүттэргэ саҥа социальнай өйөбүл буолар. Бу төлөбүр сылга биирдэ сайабылыанньа нөҥүө ананар. Үлэлиир төрөппүттэр сыл устата нолуок төлүүллэр, онтон судаарыстыба кинилэргэ араастаһыыны төннөрөр – нолуогу 6% кээмэйинэн хаттаан ааҕар. Сайабылыанньа биэрбит сыл иннинээҕи дохуоттарыгар тус дохуот нолуогун (НДФЛ) төлөөбүт төрөппүттэр бу өйөбүл миэрэтин ылар бырааптаахтар.
Бу төлөбүрү аныырга хас да критерий баар: ол курдук, РФ гражданина Арассыыйаҕа бастайааннайдык олорор, 18 сааһыгар диэри (күнүскү үөрэххэ үөрэнэр буоллаҕына 23 сааһыгар диэри) иккиттэн элбэх оҕолоох, дохуота биир киһиэхэ тиийинэн олоруу алын кээмэйин 1,5 төгүлү аһарыа суохтаах (сайабылыанньаны биэриэх ининнээҕи сыл кээмэйинэн), хамсаабат баайа олохтоммут нуорматтан тахсыбат, НДФЛ төлөөбүт, алимеҥҥа иэһэ суох буолуохтаах. Төлөбүргэ сайабылыанньа биэрэргэ дьиэ кэргэн састаабыгар сайабылыанньа биэрээччи, кини кэргэнэ, 18 сааһыгар диэри оҕолор бары дьиэ кэргэн састаабыгар киирэллэр. Өскөтүн оҕо 23 сааһыгар диэри күнүскү үөрэххэ үөрэнэр буоллаҕына эмиэ киирсэр.
Онтон төрөппүт быраабыттан быһыллыбыт дьон, сулууспалыы сылдьар саллааттар, хаайыыга олорооччулар, сураҕа суох сүппүттэр, ыал буолбут оҕолор дьиэ кэргэн састаабыгар киирбэттэр.
Бэйэ дьарыктаах (самозанятай) гражданин дохуотуттан НДФЛ төлөөбөтөх буоллаҕына бу саҥа төлөбүрү ылар бырааба суох. Ол эбэтэр, 2025 сылга сайабылыанньа биэрээччи НДФЛ төлөөбөккө, анал нолуок эрэсиимин туһанан дохуота урбаантан киирбит буоллаҕына, хомойуох иһин, гражданин дьиэ кэргэн төлөбүрүн ирдиир кыаҕа суох.
Дьиэ кэргэн биир киһиэхэ тиксэр орто дохуотун 1,5 төгүлүн хайдах быһааралларый, баай-дуол хайдах учуоттанарый?
Дьиэ кэргэн биир киһиэхэ тиксэр орто дохуотун быһаарарга сыллааҕы дьиэ кэргэн төлөбүрүгэр сайабылыанньа биэрбит сылын иннинээҕи сылга дьиэ кэргэн бары чилиэннэрин дохуоттарын сууматын 12 ыйга уонна дьиэ кэргэн чилиэннэрин ахсааныгар үллэриэххэ наада. 2026 сылга төлөбүргэ сайабылыанньа биэрэргэ, 2025 сылга ылбыт дохуот учуоттанар. Саха сиригэр, билэрбит курдук, икки зона баар, онно тиийинэн олоруу алын кээмэйдэрэ тус-туһунан. Төлөбүрү ылыыга дохуот кээмэйэ тиийинэн олоруу алын кээмэйиттэн 1,5 төгүл уратылаһар буолан, бу төлөбүрдэр суумалара атын буолаллар.
Бастакы зонаҕа, ол эбэтэр хотугу улуустарга олорор дьиэ кэргэн ыйдааҕы дохуота биир киһиэхэ 46 993, 5 солк., иккис зона олохтоохторугар 39 361, 5 солк. куоһарыа суохтаах.
Дохуот биир кэлим босуобуйаҕа туттуллар критерийдэринэн сыаналаныаҕа. Социальнай пуонда өрөспүүбүлүкэтээҕи салаатын исписэлиистэрэ дьиэ кэргэн ааспыт сыллааҕы дохуотун көрүөхтэрэ. Ол курдук, дьиэ кэргэн үбүн-харчытын сыаналыырга, биэнсийэ, босуобуйа, истипиэндийэ, үлэттэн киирэр дохуот, гражданскай сокуон дуогабарынан өҥөнү оҥоруу, гонорар уонна урбаантан киирэр дохуот, ол иһигэр бааһынай хаһаайыстыбалар уонна чааһынай практика учуоттанар.
Инбэлиит оҕону эбэтэр оҕо саастарыттан 1 группалаах инбэлиити көрүү-истии иһин ыйдааҕы төлөбүрдэр, социальнай дуогабарга олоҕурбут судаарыстыба көмөтө, айылҕа алдьархайынан эбэтэр атын ыксаллаах быһыыны-майгыны, ону тэҥэ террористическай быһыыны-майгыны кытта сибээстээх биир кэмнээх көмө учуоттаммат.
Дьиэ кэргэн баайын-дуолун учуоттуурга ыал дьиэтэ-уота уонна тимир көлөтө сыаналаналлар. Бу быраабылалары бырабыыталыстыба бигэргэтэр. Ханнык баҕарар кээмэйдээх биир кыбартыыра эбэтэр дьиэ көҥүллэнэр. Ыал хас да кыбартыыралаах буоллаҕына, биир дьиэ кэргэн чилиэнигэр уопсай иэнэ 24 кв.м тахсыа суохтаах. Хас да дьиэ баар буоллаҕына, биир дьиэ кэргэн чилиэнигэр уопсай иэнэ 40 квадратнай миэтэрэттэн тахсыа суохтаах. Ол гынан баран, кыбартыыра олорорго сөбө суох диэн сыаналаннаҕына, ол иэнэ учуоттаммат. Сир эбэтэр хас да сир уопсай иэнэ куорат олохтоохторугар 0.25 га, нэһилиэк олохтоохторугар 1 га-ттан аһары барыа суохтаах. Дьиэ кэргэҥҥэ өйөбүл быһыытынан бэриллибит олорор сирдэр уонна дьиэлэр сыанабылга киирбэттэр.
Икки оҕолоох дьиэ кэргэҥҥэ биир массыына уонна матассыыкыл баара көҥүллэнэр. Элбэх оҕолоох ыалга эбэтэр доруобуйатынан хааччахтаах киһи баар буоллаҕына, икки массыына, икки матассыыкыл баар буолуон сөп.
Дьиэ кэргэн төһөнү төнүннэриэн сөбүн барыллаан суоттаан көрүөххэ…
Төлөбүр суумата диэн тус дохуот нолуогун сууматын уонна дохуоттан 6% ыстапканан ааҕыллар нолуок араастаһыыта. Холобур, былырыын 1 000 000 солкуобай хамнас ааҕыллыбыт. Бу дохуоттан, холобурдаан эттэххэ, 13% нолуок тутуллубут, ол эбэтэр 130 000 солк. Чэпчэтиилээх 6%-наах кээмэйинэн 60 000 солк төлүө этигит. Онон, былырыыҥҥы төлөөбүт нолуоктан чэпчэтиилээх кээмэйи көҕүрэтэбит. Ол эбэтэр 130 тыһыынчаттан – 60 тыһ. Ол курдук 70 тыһ төннөрүллэр. Бары ирдэбиллэргэ эппиэттиир хас биирдии төрөппүт төлөбүрү ылар бырааптаах. Холобур, аҕа 2025 сылга 800 000 солкуобай, оттон ийэ 700 000 солкуобай дохуоттаахтар. Аҕа 56 000 солкуобайы төттөрү ылыаҕа, оттон ийэ 49 000 солкуобайы ылыахтара (ити формуланан ааҕыллар). Уопсайа ыалга 100 тыһыынчаттан тахса солкуобай төннөр.
Оҕолорун соҕотоҕун иитэр төрөппүт эмиэ ирдэбилгэ эппиэттиир буоллаҕына, харчытын төнүннэрэр бырааптаах.
Дьиэ кэргэн төлөбүрүгэр сайабылыанньаны биэрии болдьоҕо хайдаҕый?
Сайабылыанньаны бэс ыйын 1 күнүттэн балаҕан ыйын 30 күнүгэр диэри «Судаарыстыбаннай өҥөлөр» (Госуслуги) портал нөҥүө уонна Арассыыйа Социальнай пуондатын Саха сиринээҕи салаатын эбэтэр МФЦ нөҥүө биэриэххэ сөп.
Оттон докумуоннар тустарынан эттэххэ, исписэлиистэр биэдэмистибэлэр икки ардыларынааҕы бииргэ үлэлэһии чэрчитинэн, Федеральнай нолуок сулууспатыттан дохуот туһунан иһитиннэриини, ЗАГС-тан дьиэ кэргэн састаабын туһунан ыспырапканы уо.д.а. ылаллар. Үксүн сайабылыанньа биэрээччи сайабылыанньаны бэйэтэ эрэ толорон биэрэр. Ол эрээри, сорох түгэннэргэ эбии докумуоннар ирдэниэхтэрин сөп. Холобур, үөрэх кыһатыттан 18-тан үөһээ саастаах оҕо күнүскү (очнай) үөрэххэ үөрэнэрин бигэргэтэр ыспыраапка. Бу түгэҥҥэ, докумуон оригиналын тустаах киһи бэйэтэ тиксэрэрэ ирдэнэр.
Социальнай пуонда Саха сиринээҕи салаата быһаарыыны 10 үлэ күнүн иһинэн таһаарар. Өскөтүн эбии бэрэбиэркэ эбэтэр докумуон ирдэнэр буоллаҕына, бу болдьох 20 күҥҥэ диэри уһуон сөп (бэрибиэркэ 30 күнтэн уһаабат). Төлөбүр ананнаҕына биэс үлэ күнүн устата харчы счекка түһэр.
Ханнык сүрүн биричиинэлэр аккааска түрүөт буолуохтарын сөбүй?
Төлөбүргэ аккааска маннык биричиинэлэр төрүөт буолуохтарын сөп:
- Дьиэ кэргэн дохуота улууска тиийинэн олоруу алын кээмэйин 1,5 төгүл куоһарар буоллаҕына.
- Гражданин алименын төлөөбөтөх, иэстээх буоллаҕына.
- Дьиэ кэргэн баайа-дуола биир көмө критерийинэн аһара улаханынан билинилиннэҕинэ (холобур, икки кыбартыыра, улахан дьиэ, икки массыына – чопчу быраабылалары көрүөххүтүн наада).
- Сайабылыанньа биэрээччи сыллааҕы дьиэ кэргэн төлөбүрүгэр сайабылыанньа биэрбит сылын иннинээҕи сылга ылбыт НДФЛ ааҕыллыбыт дохуота суох;
- Дьиэ кэргэн 18 сааһыгар диэри биир оҕолоох буоллаҕына.
Дьиэ кэргэн саҥа төлөбүрэ атын босуобуйаларга уонна социальнай өйөбүл миэрэлэри ыларга быраабы хааччахтаабат. Урут бэриллибит бары босуобуйалары, ол иһигэр биир кэлим оҕо босуобуйатын уонна ийэ хапытаалын пуондатыттан ыйдааҕы төлөбүрдэри ылар дьон салгыы ылаллар.
Төлөбүр сылга биирдэ оҥоһуллар. Сайабылыанньаны ый аайы бэриллибэт. Аныгыскы сылга ирдэбилгэ сөп түбэһэр буоллаҕына, саҥа сайабылыанньа бэриллэр.
Сиһилии биир кэлим 8-800-100-00-01 нүөмэртэн, Арассыыйа Социальнай пуондатын Саха сиринээҕи салаатын клиеннэри кытта үлэлэһэр сулууспаларыттан билсиэххитин сөп.