Бүгүн, олунньу 27 күнүгэр Дьокуускайга Саха тыйаатырыгар бэлитиичэскэй уонна уопсастыбаннай диэйэтэл, Саха Өрөспүүбүлүкэтин Ил Түмэнин Бэрэссэдээтэлин бастакы солбуйааччыта, Саха Өрөспүүбүлүкэтин Ил Түмэнин V ыҥырыытын бэрэссэдээтэлэ, Саха Өрөспүүбүлүкэтин П.А. Ойуунускай аатынан уонна М.К. Аммосов аатынан судаарыстыбаннай бириэмийэлэр лауреаттара, Саха Өрөспүүбүлүкэтин ытык киһитин Александр Жирков үбүлүөйүгэр аналлаах үөрүүлээх тэрээһин буолла.
Тэрээһини сахалыы сиэринэн аал уоту аһатан, алгыс тылынан СӨ үтүөлээх артыыһа, СӨ норуодунай артыыһа, Уус Алдан улууһун Ытык олохтооҕо Владимир Заболоцкай мустубут ыалдьыттары арчылаан аста. Ол кэнниттэн тэрээһин кыттыылаахтара Олоҥхо тыйаатырын саалатыгар Александр Жирков олоҕун аргыһа талааннаах тарбахтаах, норуот маастара Людмила Петровна бэйэтэ тикпит сахалыы таҥастарын уонна оҥоһуктарын быыстапкатын көрөн астыннылар. Саха тыйаатырын уонна Олоҥхо тыйаатырын артыыстара Баһылай Манчаары саҕаттан, В.В. Никифоров-Күлүмнүүр кэмин, саха интеллигенциятын туһунан театрализованнай көрдөрүүнү туруордулар.
Үөрүүллээх дьоро тэрээһиҥҥэ Александр Жиркову Ил Дархан Айсен Николаев эҕэрдэлээтэ. Кини Александра Жирков Ил Түмэн норуодунай дьокутаата, киһи, суруйааччы, салайааччы, улахан дьиэ кэргэн аҕа баһылыгын быһыытынан дириҥ ис хоһоонноох олоҕу олорон кэлбитин, өссө даҕаны Сахатын сиригэр элбэҕи оҥорор кыахтааҕын тоһоҕолоон бэлиэтээтэ.
“Бүгүн Александр Николаевич аатыгар элбэх үтүө тыллар этилиннилэр. Кырдьык, кини курдук биир мандааттаах уокуруктан талыллан сэттэ ыҥырыыга дьокутааттаабыт норуот дьокутаата суох даҕаны, кэлин даҕаны үөскүүрүн саарбахтыыбын. Кини чиэстээхтик үлэлээн Саха парламенын үрдүк таһымҥа таһааран, Федеральнай киин бүттүүнэ Саха сирин билинэр – манна Александр Николаевич үтүөтэ эмиэ баар. Кэлэр да сылларга үлэлиэ диэн эрэллээхпин”, — диэн эттэ Айсен Николаев.
Ил Дархан Александр Николаевич саха норуотун култууратыгар улахан кылааты киллэрбитин ахтан ааста. Кини уонунан сыллар тухары олоҥхобутун тилиннэриигэ эрэ буолбакка, сайдыы саҥа суолугар киллэрэргэ, ЮНЕСКО-ҕа шедевр быһыытынан билинэллэригэр улахан үлэни оҥорбутун бэлиэтээтэ. Олоҥхобут тбаар буоллаҕына, саха омук тыла, култуурата хайаан даҕаны тыыннаах буолуоҕун эттэ.
Бүгүҥҥү үбүлүөйдээх тэрээһиҥҥэ ыраахтан-чугастан, Москваттан, Туваттан, Кыргызстантан, Японияттан, о.д.а. элбэх ыалдьыт кэлбит. Бэлиэтээн эттэххэ, бүгүн саха тыйаатыра саха интеллигенцията бүтүннүү кэлбит түһүлгэтигэр кубулуйда.
Дьоро киэһэни Людмила Петровна уран тарбахтарынан тикпит саха дьахтарын сайыҥҥы, күһүҥҥү, кыһыҥҥы кэллиэксийэлэрин өрөспүүбүлүкэҕэ биллэр, ааттаах-суоллаах салайааччы, дьокутаат, уопсастыбаннай-бэлитиичэскэй диэйэтэл далбар хотуттар кэтэн тахсан, наҕыллык хаамсан көрдөрөн долгутуулаах дьоро тэрээһини олус киэргэттилэр.
Ыспыраапка: Александр Николаевич Жирков тохсунньу 1 күнүгэр 70 сааһын туолбута. Кини Уус Алдан оройуонун Бэйдиҥэ сэлиэнньэтигэр төрөөбүт. 1981 с. Саха судаарыстыбаннай университетын историяҕа салаатын туйгуннук үөрэнэн бүтэрбит, 1987 с. история билимин хандьыдаатын диссертациятын көмүскээбит. Доцент учуонай аатын сүгэр. Кини историяҕа, духуобунай култуураҕа, Арассыыйа уонна Саха сирин норуоттарын судаарыстыбаннастарын боппуруостарыгар сыһыаннаах таһаарыыларга ааптар, хос ааптар, научнай уонна эппиэттиир эрэдээктэр быһыытынан 90-н тахса научнай, научнай-популярнай уонна да атын үлэлээх.
А.Н. Жирков – Ил Түмэн сис кэмитиэтин бэрэссэдээтэлэ (1993-2008 сс.); Ил Түмэн бэрэссэдээтэлин солбуйааччы (2008-2013 сс.); СӨ Ил Түмэнин V ыҥырыытын бэрэссэдээтэлэ (2013-2018 сс.); Ил Түмэн VI уонна VII ыҥырыыларын бэрэссэдээтэлин бастакы солбуйааччы (2018 сылтан билиҥҥэ диэри).
«Аан дойду норуоттарын эпостара» норуоттар икки ардыларынааҕы ассоциацияларын вице-бэрэсидьиэнэ, «Уһук Илин уонна Забайкалье» эрэгийиэннэрин икки ардыларынааҕы ассоциация сэбиэтин чилиэнэ, РФ Федеральнай Мунньаҕын иһинэн сокуону оҥорооччуларын сэбиэтин Президиумун чилиэнэ (2013-2018 сс.), Саха сиригэр Олоҥхо национальнай тэрийэр кэмитиэтин бэрэссэдээтэлэ, өрөспүүбүлүкэ агропрофилированнай оскуолаларын сойууһун бочуоттаах бэрэсидьиэнэ.
Александр Жирков парламеҥҥа үлэтин тухары дойду судаарыстыбаннай былааһын бары таһымнарыгар олохтоох нэһилиэнньэ интэриэһин, Саха сирин норуоттарын судаарыстыбаннай үгэстэрин утумнаахтык туруулаһар, парламентаризм институтун үөскэтиигэ уонна бөҕөргөтүүгэ, өрөспүүбүлүкэ судаарыстыбаннай былааһын үрдүкү уорганнарын туруктаах уонна утумнаах буолууларын хааччыйыыга боччумнаах кылааты киллэрэр. Өссө 90-2000 сыллардаахха судаарыстыбаннай салайыы, тыа сирин сокуонунан көмүскээһини, Саха сирин нэһилиэнньэтин олоҕун-дьаһаҕын үгэс буолбут уонна төрүт тутулларын, доруобуйа харыстабылын, үөрэҕириитин уонна култууратын эйгэлэригэр саҥа быраап баазатын тэрийии үлэтин көҕүлээн, салайан ыыппыта, бу салаалар туруктаах буолууларын уонна олохтоох нэһилиэнньэ, Хотугу сир төрүт олохтоохторо уларыйыы кэмигэр туруктаах буолууларын быһаарбыта. Ааптар быһыытынан, оробуочай бөлөхтөр салайааччыларын, хос ааптар уонна эксперт быһыытынан тыа хаһаайыстыбатын, ас-үөл уонна экологическай куттал суох буолуутун, бас билии боппуруостарын, социальнай эйгэ боппуруостарын, хотугу сир төрүт норуоттарын бырааптарын көмүскээһиҥҥэ, тылы, национальнай уонна култуурунай идентичноһын харыстааһыҥҥа уонча баазабай сокуону оҥорууну салайбыта.
Александр Жирков аан дойдутааҕы сыһыаннаһыыга уонна Арассыыйа билимин уопсастыбатын сайыннарыыга улахан кылааты киллэрбитэ. Холобур, кини салайыытынан аан дойдутааҕы кинигэ сиэрийэлэрэ, олор ортолоругар «Аан дойду норуоттарын эпическэй өйдөбүнньүктэрэ» уонна ураты каталогтар «Саха сирин норуоттарын материальнай уонна духуобунай култуурата аан дойду түмэлигэр» тэриллибиттэрэ. Бу бырайыактар ЮНЕСКО уонна ХНТ Төрүт омуктар дьыалаларыгар үлэлиир пуоурм өйөбүлүн ылбыттара.
Кини М.К. Аммосовка Киргизия Өрөспүүбүлүкэтигэр Бишкеккэ өйдөбүнньүк туруорууга уонна Саха сиригэр парламентаризм түмэлин арыйыыга көҕүлээһинэ устуоруйа өйдөбүлүн чөл хаалларыы уонна норуоттар икки ардыларынааҕы сыһыаннаһыылары бөҕөргөтүү суолтатын көдөрөр. Онон, Александр Жирков үбүлүөйэ кини үтүөлэрин билинии эрэ буолбакка, аныгы уопсастыбаҕа лидерство уонна патриотизм үгэстэрин салҕааһыны бэлиэтиир.
