Норуот талааннааҕа, олоҥхону, норуот ырыаларын толорооччу, алгысчыт, сахалыы киинэ дьоруойа, Саха Өрөспүүбүлүкэтин Ытык Сүбэтин бочуоттаах чилиэнэ, үлэ уонна сцена ветерана, Саха Өрөспүүбүлүкэтин культуратын туйгуна, Саха Өрөспүүбүлүкэтин Ил Дарханын олоҥхону толорууга стипендиата, Мэҥэ Хаҥалас улууһун уонна Тыыллыма нэһилиэгин бочуоттаах гражданина Гаврил Васильевич Спиридонов бу күннэргэ 75 сааһын туолла.
Гаврил Спиридонов төрөөбүт-үөскээбит сирэ – Мэҥэ Хаҥалас Хаатылымата. Хаатылыма бултаах-астаах, кустаах-балыктаах, отонноох, быйаҥнаах, өҥ буордаах сиринэн биллэр. Гаврил Тыыллыма аҕыс кылаастаах оскуолатын, салгыы Павловскай орто оскуолатын бүтэрбитэ.
“Оскуола-Производство-Үөрэх” девиһинэн үлэлии сылдьан Сэбиэскэй Аармыйа кэккэтигэр сулууспалаан ытык иэһин төлөөбүтэ. Өлүөхүмэтээҕи тыа хаһаайыстыбатын техникумугар үөрэнэн инженер-механик идэтин ылбыта.
Устудьуон сылларыгар спорка, культураҕа ситиһиилэнэн, ырыаҕа хас да төгүллээх лауреат, тустууга техникум уонна оройуон чөмпүйүөнэ буолбута. Устудьуоннар тутар этэрээттэригэр культмаассабай секторы салайара.
Үлэтин 1971-1972 сс. Ленин сопхуоска, Ороссолуодатааҕы отделениеҕа хортуоппуй үүннэрэр звеноҕа саҕалаабыта. Хаптаҕай отделениетыгар оҕуруокка механигынан, Социалистическай Үлэ Дьоруойа, аатырбыт оҕуруоччут Екатерина Иннокентьевна Новгородова звенотугар икки сыл үлэлээбитэ.
Аммаҕа Победа сопхуоска Сатаҕай отделениетыгар механиктаабыта, Хаҥалас сопхуоска инженердээбитэ. Хаатылымаҕа саҥа отделение аһыллар буолбутугар сопхуос дириэктэрэ Виктор Иннокентьевич Корякин дойдутугар баран үлэлииргэ этиитин ылынан ыстаарсай биригэдьииринэн үлэлээбитэ, сопхуос бэрэссэдээтэлэ буолбута.
Кэргэнинээн Матрена Семеновналыын кыра эрдэхтэриттэн бииргэ үөскээн, бииргэ үөрэнэн оскуоланы бүтэрбиттэрэ. Матрена Семеновна эмиэ тыа хаһаайыстыбатын салаатыгар үлэлээбитэ, үрдүк үөрэхтээх учуонай-зоотехник этэ.
Эдэр ыал Спиридоновтар дойдуларын өрө тардар санаалаах кэлбиттэрэ. Уларыта тутуу сылларыгар түөрт эрэ ыаллаах Хаатылымаҕа Хаҥалас сопхуос салаата буолан биирдэ тигинии-таҕыныы түспүтэ. Ыанньык сүөһүнү аҕалан пиэрмэҕэ сүүсчэкэ ынах сүөһү, икки сүүсчэкэ субан сүөһүнү туппуттара, түөрт сүүс сылгылаахтара.
Спиридоновтар биир дойдулаахтара дойдуларыгар эргиллэллэригэр күүс-көмө буолбуттара. Ыччаттар кэлэн үлэлээбиттэрэ. Гаврил Васильевич, Матрена Семеновна Спиридоновтар Хаатылымаҕа оскуола астарбыттара.
Ити кэмҥэ дьиэлэрэ, маллара-саллара, докумуоннара, хаартыскалара бүүс-бүтүннүү уокка былдьанан, түөрт оҕолорун кыбыммытынан туран хаалбыттара да, санааларын түһэрбэтэхтэрэ.
Саҥа холбоспут ыал курдук саҥаттан тэриммиттэрэ. Иккис дьиэлэрин туттубуттара. Ити курдук дойдуларыгар ньир-бааччы олорбуттара. Гаврил Васильевич тыа хаһаайыстыбатын салаатыгар түөрт уон ордугуна үс сыл үлэлээбитэ.
Биэнсийэҕэ тахсан баран Спиридоновтар Дьокуускайга дьиэлэнэн-уоттанан, куорат ыала буолбуттара. Гаврил Васильевич Арчы дьиэтигэр ваахтаҕа, онтон дворнигынан уонча сыл ситиһиилээхтик үлэлээбитэ. Норуот талааннаахтарын көрө-истэ сылдьан айар талаана өссө тахсыбыта.
Мэҥэ Хаҥалас урут уруккаттан ырыаны-үҥкүүнү өрө туппут талааннаах дьонунан биллэр. Гаврил Спиридонов дойдутугар сылын аайы ыытыллар культура эстафетатын көхтөөх кыттааччыта этэ. Кини норуот ырыаларын сөбүлээн ыллыыр.
Гаврил Колесов П.А. Ойуунускай «Дьулуруйар Ньургун Боотур» олоҥхону толорбута грампластинка буолан тахсыбытын ийэтэ умсугуйан истэрэ. Кэлин 2011 с. олоҥхону толорооччу, олоҥхоһут Н. Бурнашев-Тоҥ Суорун сиэнэ олоҥхону толорорун, ырыатын-тойугун бэркэ кэрэхсээн истибитэ. “Ыллыҥ да олоҥхоһут буолбаккын. Куолас, өй-мэйии, дьарык наада. Улахан дьарык кэнниттэн эрэ толороҕун”, — диир Гаврил Васильевич.
Гаврил Спиридонов Арчы дьиэтигэр сылын аайы ыытыллар олоҥхону толорууга өрөспүүбүлүкэтээҕи «Уруйдан, улуу олоҥхобут!» бэстибээлгэ мэлдьи кыттан араас ааты, оттон былырыын Кылаан чыпчаалы ылары ситиспитэ. 2019 с. Мэҥэ Хаҥалас улууһугар олоҥхону толорууга бастаан убаһанан наҕараадаламмыта.
Олоҥхоһут Н.И. Степанов-Ноорой аатынан олоҥхо түһүлгэтигэр үһүс миэстэни ылан тэлэбиисэринэн, былырыын Мэҥэ Хаҥаласка бастаан морозильнигынан наҕараадаланан турар. Өрөспүүбүлүкэтээҕи Олоҥхо ыһыахтарыгар өрүү ситиһиилээхтик кыттар. Билигин ытык олоҥхоһуттар кэккэлэригэр киирбит толорооччу.
Быйыл Саха Өрөспүүбүлүкэтин Ил Дарханын истипиэндьийэтин стипендиата буолла. Олоҥхоһут быһыытынан Хаатылыма Хабырыыһа диэн айар ааттаах.
Киинэ устааччылар таба көрөннөр, Гаврил Васильевич уонча киинэҕэ оонньообута. Бастаан режиссер Елизавета Гаврильева “Манчаары Баһылай” диэн киинэтигэр Чоочо баай оруолугар ыҥырыллан толорбута.
Онтон режиссер Аркадий Новиков араас жанрдаах хас да киинэтигэр уһуллубута: “Туман буолбут таптал”, “Киһи үөйбэтэх өттүттэн”, “Хопто хаһыыта”, “Тише-мыши, кот на крыше”, режиссер Александр Лукин “Государственные дети”, режиссер Лидия Васильева “Ыаллыылар” сериалыгар, режиссер Валентин Макаров “Күүлэй” киинэлэригэр сүнньүнэн аҕам саастаах, үтүө киһи оруолларын оонньообута.
Кини билигин дойдутугар Хаатылымаҕа олохсуйан олорор, төрөөбүт айылҕатын туонатыгар көҥүл сылдьарын ордорор. Айылҕатын курдук киэҥ-холку. Ырыатын-тойугун, олоҥхотун аргыс оҥостор.
Кини эдэриттэн уоһуттан түһэрбэккэ сөбүлээн ыллыыр ырыалардаах: “Гитара” (П.Тулааһынап тылл., Н.Попов мел.), “Биригэдьиир Марыына” (И.Сосин тылл., Х. Максимов мел.), “Саныыбын төрөөбүт алааспын” (Л.Попов тылл., Т.Семенов мел.), “Тугун бэрдэй, кэрэтэй” (норуот матыыба), “Амма эбэм” (И. Дорофеев тылл., К. Онуфриева мел.), “Сүрэҕим тэптэҕиэн” (Баал Хабырыыс тылл., З. Винокуров мел.) о.д.а.
П.А. Ойуунускай “Дьулуруйар Ньургун Боотур” тохсус ырыатын, Н.И. Степанов-Ноорой “Буурҕа хара аттаах Улдьаа Боотур” олоҥхотун сөбүлээн толорор.
Толорор маастарыстыбатын өссө чочуйан бу сайын Кэбээйигэ ыытыллар Олоҥхо Ыһыаҕар кыттар санаалаах.
Валентина Бочонина
Сообщение Норуот талааннааҕа Хаатылыма Хабырыыһа появились сначала на Улус Медиа.