Саха сиригэр ХХ үйэ саҥатыгар сэллик олус киэҥник тарҕаммыта. Ыарыыны утары охсуһуу, судаарыстыба бастакы уочараттаах соругун быһыытынан, сэбиэскэй былаас эрэ саҕана саҕаламмыта.
Идэлээх дьон этэринэн, сэллик ыарыыта сиһилии үөрэтиллэн, мэдиссиинэ уонна билим ситимнээхтик үлэлээн уонна эмтээһин аныгы технологиялара туһаныллан, үтүөрүү көрдөрүүтэ биллэ тупсар. Ол гынан баран, көрдөрүү биир таһымҥа турбат, ыарыы букатыннаахтык сүтэн-симэлийэн хаалбат… Биһиги өрөспүүбүлүкэбитигэр сэллиги эмтиир тэрилтэ аата-суола кэм-кэрдии ирдэбилинэн элбэхтик уларыйан, билигин Е. Н. Андреев аатынан “Фтизиатрия” научнай-бырактыычаскай киинэ диэн ааттанан үлэлии-хамсыы олорор.
““Фтизиатрия” научнай-бырактыычаскай киин” 2 №-дээх ОМЛУ сэбиэдиссэйэ, үрдүк категориялаах фтизиатр-быраас, СӨ үтүөлээх бырааһа, РФ уонна СӨ доруобуйатын харыстабылын туйгуна Надежда Юрьевна Петухова кэпсээбитинэн, Саха сиригэр кэнники биэс сылга дьон сэллигинэн ыалдьааһына лаппа аҕыйаата уонна Арассыыйа орто көрдөрүүтүн кытта тэҥнэстэ. Уһук Илиҥҥи уокурук субъектарын кытта тэҥниир буоллахха, сэллигинэн ыалдьааһыҥҥа уонна эмтээһиҥҥэ Саха сирэ үчүгэй көрдөрүүлээх, инники кэккэлэргэ сылдьар.
Эмтээһини билими кытта ситимнээһин
Маннык ситиһиилэр туохха олоҕуралларын туһунан Надежда Юрьевна маннык быһаарда: “1950 сыллаахха тэриллибит сэллиги эмтиир научнай-чинчийэр институт баай уопута улахан суолталаах. 2025 сыллаахха сэллиги бохсор сулууспа төрүттэммитэ 100 сылын сэргэ, биһиги тэрилтэбит 75 сыллаах үлэтин үрдүк тэрээһиннээхтик бэлиэтээн аастыбыт. Бу сыллар тухары институкка улахан уопуттаах элбэх учуонай үлэлээбитэ быһаччы сабыдыаллаах. Ол эбэтэр биһиги үчүгэй көрдөрүүлэрбит төрүөтүнэн ыарыыны билими кытта тэҥҥэ тутан, ырытан эмтиирбит буолар.
Ыарыы эрдэтээҥҥи түһүмэҕэр биллэр көстөр сибикилэр суохтарын кэриэтэ. Ол да иһин, ыалдьыбыт киһи быраастарга хойут кэлэр.
Сэллик ыарыыны утары 38‑c сылбын үлэлии сылдьабын. Мин үлэлии киирэрбэр терапия отделениетыгар улуу учуонай быраастар, бэрэпиэссэрдэр Семен Семенович Гаврильев, Зинаида Ефремовна Линева уонна өр сылларга сэбиэдиссэйдээбит Отаво Николаевна Федорова курдук дириҥ билиилээх, интэлигиэн дьон үлэлээбиттэрэ. Биһиги, эдэр быраастар, кинилэртэн үөрэнэн, билигин исписэлиис буолан сылдьарбытыгар олус махтанабыт.
Ол курдук, биһиги отделениебытыттан мэдиссиинэ билимин биир дуоктара, үс хандьыдаата кынаттанан тахсан, билигин араас хайысхаларга салайааччыларынан үлэлии сылдьаллар”.
Надежда Петухова быраактык быраас эрэ буолбакка, билиминэн эмиэ дьарыктаммыта. Билимҥэ салайааччыта бэрэпиэссэр, мэдиссиинэ билимин дуоктара Семен Семенович Гаврильев этэ. Чинчийбит үлэлэрин түмүгүнэн эмтээһин араас ньыматыгар патент ылбыттара уонна мэтэдиичэскэй рекомендация суруйан, элбэх ыарыһаҕы үтүөрдүбүттэрэ. “Сэллигинэн улаханнык да ыалдьыбыт ыарыһаҕы үтүөрдүөххэ сөп. Онно улахан көмөнү бырааска ыарыһах бэйэтэ оҥорор. Ол курдук, чөл олоҕу тутуһан, анаммыт эмин биир да күн көтүппэккэ, бириэмэтигэр сөпкө ылан, үчүгэйдик аһаан, сынньанан, уһуннук эмтэнии түмүгэр үтүөрэн, дьиэ кэргэттэригэр, үлэлэригэр төннүбүт дьон элбэх.
Кэлиҥҥи сылларга саҥа технологиялар, ордук чуолаан сэллиги эрдэ булуу балысханнык сайыннылар. Биһиги үлэбит биир тутаах боппуруоһа — ыарыы баарын түргэнник уонна сөптөөхтүк быһааран, ону тэҥэ аныыр эмтэрбитигэр сэллик бэринэрин-бэриммэтин тута быһаара охсон эмтээһин улахан суолталаах.
Эмп-том көрүҥэ эбиллэ турар. Ол курдук, 2015 сылтан “Бедаквилин”, “Перхлозон”, “Линезолид”, 2023 сылтан “Деламанид” диэн эмтэр туттуллар буолбуттара. 2026 сылтан өссө да саҥа эмтэр кэлээри тураллар. Сэллиги, быраастар хамыыһыйаларын быһаарыытынан, биэс эрэсииминэн арааран эмтиибит. Ол сэллик эмкэ бэринэр, бэриммэт көрүҥнэриттэн быһаччы тутулуктаах. Ыарыһах төһө өр эмтэнэрэ сэллик көрүҥүттэн (устойчивай дуу, устойчивайа суох дуу), пуорматыттан, хайдах эми тулуйарыттан, атын ыарыыларыттан тутулуктаах”, — диэн Надежда Юрьевна быһаарар.
Оҥоһуу өй киэҥник туһаныллар
Надежда Петухова киэн тутта этэринэн, Саха Өрөспүүбүлүкэтигэр ускуустубаннай өй рентгенологияҕа киэҥник киирдэ. Ускуустубаннай өй рентгенологияҕа туһаныллар тэриллэр (рентген, КТ, МРТ) түһэриилэрин анаалыстыырга уонна быраас рентген түһэриилэрин сөпкө быһаарарыгар көмөлөһөр. “Фтизиатрия” үлэһиттэрэ ускуустубаннай өй бырагырааматын рентгенологияҕа бастакынан киллэрэннэр, ордук хотугу улуустарга улаханнык көмөлөстүлэр. Ону сэргэ теле-мэдиссиинэ сайдан, Киин исписэлиистэрэ куйаар ситимэ үчүгэйдик үлэлиир улуустарыгар сүбэ-ама биэрэ олороллор.
Ыарыыны быһаарарга саҥа технологиялар ордук күүскэ сайыннылар, исписэлиистэр молекулярнай ньымалары туһанан түргэнник быһааран эмтииллэр.
Быраактык быраастан сүбэлэр:
“Эмтиирдээҕэр сэрэтэр ордук” диэн бэргэн этии баар. Онно киирсэллэр:
— Чөл олоҕу тутуһуу;
— Сылга биирдэ булгуччу ФЛГ түһүү, ыалдьар кутталлаах бөлөххө киирсээччилэр — иккитэ;
— ФЛГ түмүгүнэн фтизиатрга консультацияҕа ыыттахтарына, сэллик диспансерыгар уһаппакка-кэҥэппэккэ кэлэн көрдөрүнүү.
ХААРТЫСКА: НАДЕЖДА ПЕТУХОВА ТУС АРХЫЫБЫТТАН