Элбэх кыбартыыралаах дьиэлэргэ үгүстүк кирилиэс былаһааккатыгар, сорохтор халлаан сылааһыгар болкуоҥҥа табахтыыллар. Табах сыта киирэрин ыаллыы олорор дьон сөбүлээбэтэ чахчы.
Табах буруотугар никотин эрэ буолбакка, канцерогеннай сымала, бензол, аммиак, ацетон, оксид углерода, уклекислай гаас, синильнэй кислота, кадмий, формальдегид, фенол, стирол, сибиниэс, мышьяк, радиоктивнай полоний курдук элбэх куһаҕан бэссэстибэ баар. Инньэ гынан, дьиэ уопсай бөлөҕөр табахсыттары утаран кыыһырсыылар, мөккүөрдэр тахсаллар. Маны сэргэ, алҕас умуллубакка хаалбыт табах кыымыттан баһаар да буолуон сөп…
Болкуоҥҥа табахтыахха сөп дуо?
Бэйэҥ бас билэр дьиэҕэр болкуоҥҥа табахтыыр бобуллубат. Ол эрээри, табах сыта, буруота ыаллыы олорор дьоҥҥо мэһэйдиир буоллаҕына, дьыала суукка да тиийиэн сөп. Ол курдук, ыаллыы олорор киһиҥ доруобуйатыгар ылбыт эмсэҕэлээһинин иһин төлөбүр ирдэһэр бырааптаах. Маны кытта баһаарынай өттүнэн, ол эбэтэр баһаартан сэрэхтээх буолуу быраабылатынан эмиэ бобуллар. ЫБММ иһитиннэрбиттэринэн, болкуоҥҥа, лоджияҕа табахтааһыҥҥа бобуу суох эрээри, баһаарынай өттүнэн кутталы үөскэтэр буоллаҕына, табахтаабыт дьон эппиэтинэскэ тардыллаллар. Баһаарынай өттүнэн сэрэхтээх буолуу ирдэбилин кэһии иһин РФ Административнай кодексатын 20.4 ыст. 5–15 тыһ. солк. диэри ыстарааптаныахха сөп. Оттон табахтаабыт кэнниттэн баһаар тахсар түгэнигэр ыстараап суумата 40–50 тыһ. солк. тиийэ улаатар. Киһи эмсэҕэлээһиннээх, өлүүлээх буоллаҕына, холуобунай дьыала тэриллэр.
Ыалыҥ табахтыыр буоллаҕына…
Элбэх кыбартыыралаах дьиэлэргэ табахтаабат киһи табахсыты кытта ыаллаһыыта саамай улахан кыһалҕаны үөскэтэр. Бу көстүү чааһынай да секторга олорор дьоҥҥо эмиэ дьайар. Ол эрээри, ыаллыы олорор дьону кытта иирсэр үчүгэйгэ тиэрдибэт. Ол да иһин үгүс дьон ыаллара табахтыылларын тулуйаллар, үҥсүһэргэ-харсыһарга ыксаабаттар. Оттон табах сытыттан олоҕуҥ хаачыстыбата мөлтүүр уонна ыалларыҥ эн көрдөһүүгүн ылыммат буоллахтарына, үҥсүөххэ наада. Бэлиэтээн суруйдахха, аллараа этээскэ олорооччулардааҕар үөһээ этээскэ олорор дьон табах сытыттан ордук эмсэҕэлииллэр. Тоҕо диэтэххэ, табах буруота, сыта барыта үөһээ тахсар эбит.
Табахсыттары кытта хайдах быһаарсабыт?
Бастатан туран, эйэ-дэмнээхтик быһаарсар, санааны тиэрдэр наада. Таһырдьа табахтыыр киһи киирэр аантан, оҕо былаһааккатыттан тэйиччи табахтыахтаах. Оттон дьиэтин иһигэр табахтыыр буоллаҕына, ол сыта ыаллыы олорор дьоҥҥо тиийиэ суохтаах. Элбэх кыбартыыралаах дьиэҕэ табахсыт дьон элбэх буоллаҕына, уопсай сүбэнэн салайар хампаанньаҕа тахсан туспа табахтыыр хос тэриниэхтэрин сөп. Ол эрээри табахтыыр сирдэрин вентиляцията үлэлиир буолуохтаах. Оттон көрүдүөргэ табахтыыр буоллахтарына, салайар хампаанньа хайаан даҕаны ол бобуллуутун туһунан биллэриини ыйыахтаах. Бу кинилэр эбээһинэстэригэр киирэр. Маны толорбот түгэннэригэр тэрилтэ административнай эппиэтинэскэ тардыллыан сөп, быраабы кэһии иһин ыстараап суумата 60 тыһ. солк. тэҥнэһэр.
“Об охране здоровья граждан от воздействия табачного дыма и последствий потребления табака” диэн 12 ыст. сурулларынан, табах бары көрүҥнэрэ, олор истэригэр электроннай табах, кальян никотиннаах бородууксуйалар кэккэлэригэр киирэллэр. Элбэх киһи сылдьар уопсастыбаннай сиригэр: лиипкэ, кирилиэс былаһааккатыгар, болкуоҥҥа, бадыбаалга, көрүдүөргэ, уопсай дьиэ тиэргэнигэр (кыбартыыралар түннүктэрин анныгар) табахтыыр көҥүллэммэт. Көҥүлэ суох сиргэ табахтааһын иһин РФ Административнай кодексатын 6.24 ыст. 500–1500 солк. диэри суумалаах ыстараап көрүллэр. Онон элбэх кыбартыыралаах дьиэҕэ туспа табахтыырга аналлаах сир суох буоллаҕына, балаһыанньа уустугурар.
Полицияҕа, салайар хампаанньаҕа, борокуратуураҕа да үҥсүөххэ сөп
Табахтаабат киһи кыһалҕатын кытта соҕотох хаалыа суохтаах. Кини олоҕун хаачыстыбатын мөлтөтөр дьону утары салайар хампаанньа, полиция нөҥүө да быһаарсыахтаах. Онтон онно хамсааһын барбатаҕына, борокуратуураҕа да үҥсүөн сөп. Өскөтүн, эмсэҕэлээччи полицияҕа үҥсүүтэ эппиэтэ уонна түмүгэ суох хаалар түгэнигэр Роспотребнадзорга, борокуратуураҕа үҥсэн кырдьыгын булуон сөп. Оттон ыаллыы олорор дьонуҥ табахтарын сыта доруобуйаҕа оҥорбут эмсэҕэлээһинэ дакаастаммыт буоллаҕына, эмсэҕэлээччи суукка үҥсэн моральнай хоромньуну ирдэһэр кыахтаах.
Табах сыта түннүккүнэн, вентиляциянан киирэр буоллаҕына…
Уулусса кытыытыгар турар элбэх кыбартыыралаах дьиэлэр түннүктэрин аһан салгылаталлара да сэрэхтээх. Маннык түгэҥҥэ фотокаталитическэй эбэтэр чох фильтрдээх салгын ыраастыыр тэриллэр олус көмөлөөхтөр. Ол курдук чох фильтр куһаҕан сыты, бэссэстибэни барытын оборон ылар кыахтаах. Оттон фатокаталитическэй фильтр табах сытын начаас суох оҥорор. Бу тэриллэр кыбартыыра, чааһынай дьиэ иһигэр дьиэ иэнинэн көрөн туттуллаллар. Табах сыта вентиляция нөҥүө киирэр буоллаҕына, ол аата кини үчүгэйдик үлэлээбэтин көрдөрөр. Ол эбэтэр вентиляция алдьаммытын эбэтэр бөҕүнэн туолбутун туоһулуур.
Убаастабыллаах сыһыан баар буолуохтаах
Ардыгар уулусса устун табахтарын уобан буруолаан бусхата-бусхата хааман иһэр буолааччылар. Кэннилэриттэн хааман иһэр дьон салгынын барытын буортулаан, дьон доруобуйатыгар эмсэҕэлээһин оҥорон иһэбит дии санаабаттар. Бу барыта дьоҥҥо-сэргэҕэ убаастабыла суох сыһыантан тахсар дии саныыбын. Табахтыыр киһи арыый бүөм сири булуохтаах. Табаҕын тобоҕун бөх бааҕар быраҕыахтаах.
САНААЛАР
«ДСК» салайар хампаанньа диспиэччэрэ:
— Элбэх кыбартыыралаах дьиэлэргэ табахтыыр көҥүллэммэт, манна олохтоохтор бэйэлэрэ ким табахтыырын көрөн, тутан сыһыарыылаах учаастактааҕы полицияҕа үҥсүү түһэрэн ыстарааптатыахтарын сөп. Оттон салайар хампаанньа табахтыыр көҥүллэммэтин туһунан, ханнык сокуонунан бобулларын туһунан биллэриини ыйыыр эбээһинэстээх.
Марианна Афанасьева, Дьокуускай куорат олохтооҕо:
— Табахсыттары утары сокуон баар да үлэлээбэт. Олорор дьиэбит уопсай бөлөҕөр табахсыттартан сылтаан айдаан, кыыһырсыы тахсар. Мин доруобуйабынан хааччахтаах киһибин, тыҥам мөлтөх, онон табах сытын тулуйбаппын. Оҕо былаһааккатын таһыгар, олорор дьиэбит көрүдүөрүгэр, кирилиэскэ өрүү табахтыыллар.
Кирилл Попов, улуустан быстах кэмҥэ кэлэ сылдьар:
— Бэйэм табахтыыбын. Туох да хааччах баара буолуо дии санаабат этим. Сокуон баарын саҥа иһиттим. Киһи барыта көҥүл табахтыыр дии. Арай баһаарынай өттүнэн сэрэхтээх эрэ дии саныырым.
Татьяна Захарова, Дьокуускай куорат олохтооҕо:
— Табахтаабаппын, онон сытын төрүкү сөбүлээбэппин. Табахтыыр дьон бэйэмсэх буолаллар быһыылаах, кинилэр табахтарын дьаата тулалыыр дьоҥҥо куһаҕаннык дьайарыгар кыһамматтар. Ол да иһин ханна да хаам, барыта табах тобоҕо буолар. Саатар бэйэлэрин кэнниттэн киһилии хомуйа, ыраастыы сылдьаллара буоллар. Ити култуура намыһаҕын көрдөрөр.