Филипп Гаврильевич Охлопков туһунан ахтыы оҥорор санаам миэхэ дөбөҥнүк кэллэ. Ол курдук мин кинини олох эдэр эрдэхпиттэн билэбин уонна кини олоҕун бүтэһик кэмнэригэр диэри чугастык алтыһан үлэлээбиппит.
Филипп Гаврильевич олорон, үлэлээн ааспыт сыллара олус уустук, дойду общественнай тутула тосту уларыйар кэмигэр ааспыта. Кини олох эдэр эрдэҕиттэн олох үөһүгэр, үлэни-хамнаһы тэрийии, дьону кытары үлэ инники кирбиитигэр сылдьыбыт буолан, коммунистическай идеологияны этигэр-хааныгар дириҥник иҥэриммит киһи. Филипп Гаврильевич ону ааһан, коммунистическай идеология өрөгөйдүүр да, үтүрүттэрэр да күннэригэр кини дьиҥнээх байыаһа этэ. Сэбиэскэй да былаас кэмигэр, ол да кэннинээҕи кэмҥэ кини онно идэтинэн, олоҕун бүүс бүтүннүүтүн онно эрэ анаан үлэлээбитэ. Мин бу ахтыыбар Филипп Гаврильевич идэтийбит политик этэ диэн тоһоҕолоон бэлиэтиэм этэ. Ол туһунан мин кэлин соҕус тохтуом.
Филипп Охлопковтыын биһиги 1963 сыллаахха комсомольскай үлэһит буола сылдьан билсибиппит. Оччолорго кини Мэҥэ-Хаҥалас, мин – Орджоникидзевскай оройуоннар райкомолларын I сэкирэтээрдэрэ этибит. Ол кыһын делегациянан Майаҕа уопут атастаһыытыгар тиийдибит. Филипп комсомольскай актыыбын барытын мунньан улахан көрсүһүү тэрийдэ. Икки оройуон ыччаттара үлэ уопутун дьыалабыай быһыыга кэпсэттибит, онтон Төҥүлүгэ айаннаатыбыт. Ол түүн улахан тыал түһэн улуу эбэ хотуну сорох сиринэн суол көстүбэт гына тибэн кэбиспит. Сорохтор барар кыах суох, төннүөххэ дэстилэр. Филипп суолун омоонун анааран көрөн баран: “Суох, барабыт. Бары массыынаттан түһүҥ, сорохтор хаары хаһыҥ уонна массыыналарбытын үтэн таһаара-таһаара барабыт. Сотороу бөһүөлэккэ тиийиэхпит!” – диэн чуолкайдык дьаһайда. Ол курдук, кырдьык, тиритэ-хорута үлэлээн, элбэх сиргэ тибиини хаһан, массыыналарбытын үтэн таһаара-таһаара Төҥүлүгэ тиийдибит. Икки оройуон ыччата көрсүһүүтүн үөрүүлээхтик түмүктээтибит. Дьэ, ол курдук, Филипп ыарахаттартан чугуйбат, хорсун-хоодуот бэйэтин ити быстах түгэҥҥэ көрдөрөн турар.
Кэлин, мөккүһүү түгэнэ таҕыстаҕына, дьээбэлээн: “Ээ, Филипп, ити боппуруоһуҥ Төҥүлү эбэ хотун тибиитин туоруурдааҕар уустук соҕус буолаарай”, — дииритм. Оччоҕуна Филипп уоскуйан, эйэҕэстик күлэн кэбиһэрэ.
Филипп 1965 сыллаахха Хабаровскайдааҕы үрдүкү партийнай оскуолаҕа үөрэнэ киирбитэ. Ол кэмҥэ мин иккис курска эмиэ онно үөрэнэрим. Филипп журналистика факультетыгар ситиһиилээхтик үөрэммитэ. Үөрэҕэр дьаныһан бэлэмнэнэрэ. Партийнай оскуола элбэх истээччилэрэ олорор хосторугар эбэтэр, бэккэ гыннар, кураанах аудиторияларга буолаары турар семинардарга, сессияларга бэлэмнэнэр буоллахтарына, Филипп араас литературанан баай библиотекаҕа өрүүтүн дьарыктанар буолара. Кини билиитин эйгэтэ киэҥ этэ.
Хабаровскайдааҕы партийнай оскуолаҕа группаларынан, сороҕор курстарынан политэкономия, философия боппуруостарыгар диспуттар буолаллара. Филипп ону олус сөбүлүүрэ уонна куруук эрдэттэн бэлэмнэнэн, ол диспуттарга ситиһиилээхтик кыттарын бииргэ үөрэнээччилэрэ кэпсииллэрэ. Онно кини билиитин-көрүүтүн эрэ буолбакка, саҕылхай оратор быһыытынан дьоҕурун утумнаахтык сайыннарбыта. Филипп ол саҕаттан публиканы итэҕэтэр курдук, көмүскүүр санаатын уобарастаан, уустаан-ураннаан уонна чопчу дакаастаан этэрин сөбүлүүрэ. Ол иһин кини бастыҥ үөрэнээччилэр ахсааннарыгар сылдьыбыта. Онтон кэлин уһуннук араас таһымнаах партийнай үлэ идеологическай фронугар үлэлээбитэ.
Мин кинини саҥа үйэ дьоһуннаах политигын быһыытынан кэпсиэм иннигэр биир санааны этиэхтээхпин. Биһиги биир үйэ дьонноробут, бары төрөөбүт-үөскээбит Сахабыт сирин муҥура суох таптыыбыт, төрөөбүт норуоппут дьоллоох төлкөлөнөрүн туһугар, этэргэ дылы, сүрэхтиин-быардыын ыалдьар дьоммут. Онно биһиги биирбит. Ол эрээри, кырдьыгы малтаччы эттэххэ, “ону ситиһэр туһугар хайдах, тугу гыныахха?” диэн боппуруоска сөп түбэһиспэт этибит.
Сэбиэскэй Сойуус үрэллиитигэр, общественнай тутул уларыйыытыгар Саха сирин үрдүнэн тус буруйдаах киһи суох, ол курдук улахан политиканы ыытааччылар үөһэ, дойду киинигэр бааллара. Бу дойду үрдүнэн биһигиттэн тутулуга суох бүрүүкээбит общественнай, политическай, экономическай дириҥ кризистэн хайдах быыһанабыт, төрөөбүт норуоппутун, Саха сирин бары норуоттарын хайдах гынан бу бүрүүкээбит алдьархайтан халбарытабыт диэн төлкөнү быһаарар боппуруос үөскээбитэ. Бастакы Президент М.Е. Николаев бас-көс дидер буолан, хайаҕаһы, суолу тобуларга айымньылаахтык үлэлээбитэ. Ол түмүгэр Саха сирэ Россия үгүс регионнарынааҕар биллэр ордук социальнай өттүнэн харысхаллаах, стабильнай государственнай системалаах региоҥҥа кубулуйбута.
Филипп Гаврильевич итиннэ политическай деятель быһыытынан улахан кылаатын киллэрбитэ. Кини государственнай сулууспаттан аккаастанан, коммунист быһыытынан салгыы хаалан, депутат быһыытынан политик буолуу суолун туох да саарбаҕа суохтук талбыта.
Оччотооҕу Россия сокуонун быһыытынан государственнай сулууспа ситэриилээх уорганыгар үлэлиир дьон партияҕа чилиэн быһыытынан турууларын тохтотор эбээһинэстээх этилэр.
Филипп Гаврильевич компартия Саха сиринээҕи салаата саҥа үөскээбит кэмҥэ сөптөөх хайысханы тутуһарыгар улахан оруоллаах. Туох кистэлэ кэлиэй, 90-с сыллар саҥаларыгар компартия кэккэтигэр экстремистскэй күүстэр эмиэ бааллара. Кинилэр үөскээбит балаһыанньаҕа компартия салалтатыттан буруйдарын халбарытан, дьон-сэргэ интэриэһигэр, үөскээбит балаһыанньаттан тахсыыны тэрийэ сатыы сылдьар олохтоох кадрдарга сыбыы сатыыллара. Кинилэргэ харса-хабыра суох кураанах буолан баран, хатыылаах тылларынан сабыта түһэллэрэ.
Филипп Гаврильевич сиэрдээх, конструктивнай оппозицияны былааска олохтообут уонна ону олоҕун бүтэһик күннэригэр диэри дьоһуннаахтык, уопсай дьыалаҕа туһалаахтык ыыппыт киһи. Хайа да демократическай былаас оппозицията суох кыайан сайдыбат. Конструктивнай, сиэрдээх оппозиция былаас үлэтигэр, кини сөптөөх, норуот интэриэһин бары өттүнэн көрөн политиканы ыытарыгар булгуччу наадалаах.
Филипп Гаврильевич сүрүн боппуруостарга былааһы кытары бииргэ үлэлиирэ. Ол курдук, кини государственнай суверенитет туһунан Декларацияны ис сүрэҕиттэн өйөөбүтэ. Саха Республикатын саҥа Конституцията ылыллыытыгар актыыбынайдык үлэлэспитэ. Ил Түмэн госудаарственнай былаас үрдүкү уоргана уонна хонтуруоллуур уоргана буоларыгар дьулуһан үлэлэспитэ.
Итини сэргэ этиэм этэ – бастакы президент М.Е. Николаев салайыы демократическай принциптэрин олохтообута. Кини сиэрдээх кириитикэни уонна оппозицияны болҕойон истэрэ, кыаллар өттүн ылынара. Республика президенэ, онтон да атын салалта Филипп Гаврильевич элбэх сиэрдээх этиитин ылыммыт буолуохтаах. Ордук кини тыа сирин олохтоохторо өйөбүллээх буолууларыгар, производство сайдыытыгар элбэх дьоһуннаах этиилэри оҥорбут уонна онтун салалтаҕа ылыннарбыт өҥөлөөх. Ф.Г. Охлопков Ил Түмэн сессияларыгар, республика хаһыаттарыгар элбэх саҥа проблемалары сытыытык уонна норуоукка өйдөнүмтүө гына туруорара. Хаһан баҕарар, ханнык да ыарахан түгэннэргэ былаас норуот бэрэстэбиитэлин сиэрдээх тылын истэ үөрэниэхтээх, конструктивнай оппозицияны билиниэхтээх уонна убаастыахтаах. Мин итинэн сибээстээн кэнэҕэскитин даҕаны былааска оппозиция ханнык даҕаны политическай күүстэн дьайбытын иһин, Филипп Гаврильевич дьиҥнээх патриот, сиэрдээх политик быһыытынан үлэтин, политическай культуратын учуоттуох тустаах.
Дэлэҕэ даҕаны биллиилээх полководец, государственнай деятель Наполеон Бонапарт олоҕун бүтэһик күннэригэр: “Мин былааһым аттыбар өйдөөх дьоннор үлэлииллэрин сөбүлээбэт буолуохпуттан ыла айгыраабыта, оттон ким да этиитин ылыммат буолуохпуттан ыла мин былааһым күнэ киирбитэ”, — диэн суруйан хаалларыа дуо?
Онон Филипп Гаврильевич Саха сиригэр саҥа олох сайдыытын туһугар дьаныһан үлэлээбитэ уонна республика саҥа суолунан сайдыытыгар дьоһуннаах кылаатын киллэрбитэ.
Государственнай сулууспа ветерана,
СӨ бочуоттаах гражданина
Климент Иванов
Сообщение Саха сирин биллиилээх государственнай, политическай деятелэ Филипп Охлопков появились сначала на Улус Медиа.