От ыйа – Аан Алахчын Хотун ыйа, сайын үгэнэ, сайын оройо.
Норуот синоптига Тускул үгэс быһыытынан от ыйыгар хайдах күн-дьыл буолуоҕун билгэлээтэ.
– 2026 сыл – Үрүҥ Айыы Тойон сыла. От ыйа тохсунньуну батыһар. Бэс ыйын 21 күнүттэн от ыйын 12 күнүгэр диэри — “Тунах куйааһа”. Бу кэмҥэ хатыҥ туоһа хастанар. От ыйын 13 күнүттэн от ыйын 20 күнүгэр диэри — “Саары куйааһа”. От ыйын 21 күнүттэн от ыйа бүтүөр диэри — “Хаптаҕас куйааһа”. От-мас сибэккитэ, туораҕа ситэр. Үрэх кытылыгар сардаана сибэкки тэтэрэ кыыһар. Чараҥнарга дьэдьэн буһар, сыһыы, үрэх саҕатыгар хаптаҕас, моонньоҕон ситэр. Күн ортотугар түһэр сиккирэс тыал от-мас сиэмэтин ыһар. Сир аайы — сибэкки ыһыаҕа. Көтөр оҕотун көтүтэр. Батыһыннара сылдьан анаан түргэнник көтөргө, аһылыктарын булунарга үөрэтэр.
Саха сиригэр от хомуура саҕаланар. Отчуттар аҕыс ыйдаах ыарахан кыстыгы эрэйэ суох туоруур туһугар элбэх оту оттуурга дьулуһаллар. Оҕолуун-уруулуун бука бары ходуһаҕа тахсаллар. Саха оттуур кэмин үс таҥаранан бэлиэтиир: от ыйын 12 күнэ — Бөтүрүөп, окко киирэр кэм. Эбэтэр хойутаабыт дьон «Абааһы мунньаҕын» кэнниттэн от ыйын 15 күнүттэн киирэллэр. Атырдьах ыйын 2 күнэ — Ылдьыын, хотуур ортото. Балаҕан ыйын 14 күнэ — Сэмэнэп, от үлэтин бүтүүтэ. Үгүс киһи от ыйын 13 күнэ “Кунай Хотуурдаах” күнтэн куттаналлар, ол аата “абааһылар мунньахтара”. От ыйын 12 күнүттэн – түүн 12 чаастан от ыйын 13 күнүн түүн 12 чааһа туолуор диэри “Абааһы мунньаҕын” кэмигэр айдаарар, тыаһы таһаараар – аньыы. Онон мээнэ улаханнык күлүмэҥ-салымаҥ, тыаһаамаҥ, улахан үлэни үлэлээбэккэ, чуумпутук сылдьыллыахтаах.
“Бөтүрүөптэн” куйаас күннэр бүтүөхтэрэ
Бэс ыйын бүтүүтэ сайыҥҥылыы куйаас түһэн, сайын дьэ оннун булан эрэр. Ол эрээри…
Быйылгы сайын күнэ-дьыла балай да уларыйбыт курдук. Бэс ыйын 25 күнүттэн саҕаламмыт куйаас от ыйын 12 күнүнэн —“Бөтүрүөп” таҥаранан түмүктэниэҕэ. Онон от ыйын ортотуттан 30-тан тахса кыраадыстаах өҥүрүк куйаас тохтуоҕа. Саамай итийдэҕинэ, +26+22 кыраадыс буолуоҕа. Онон бэҕэһээ социальнай ситиминэринэн нууччалыы тылынан мин ааппыттан тарҕаммыт “от ыйын 10 күнүттэн куйаас күннэр буолуохтара” диэн этии олох оруна суох. Кэлиҥҥи кэмҥэ мин ханна тугу эппит, нууччалыы эттэххэ, “источникпын” ыйбакка эрэ, ааппынан сирэйдэнэн араас билгэлэри таһаарар буоллулар. Сорохтор былырыыҥҥы иһитиннэриилэрбиттэн ылан суруйаллар. Биллэн турар, сонуннары тарҕатар куйаар ситимнэрэ дьон күн-дьыл билгэтин анаан кэтээн ааҕалларын билэр буолан, элбэх ааҕааччыны тардар соруктаахтара чахчы. Онон мин ааппыттан “источнига” ыйыллыбатах иһитиннэриини көрдүгүт да, итэҕэйимэҥ. Мин күн-дьыл билгэтин бастакынан “Саха сирэ” саайтка ыытабын. Онон сирдэтэргит ордук.
Бэс ыйыгар да ардах кэмигэр түһэн, от-мас балай да сиппит курдук. Онон от ыйын саҥатыттан окко киирдэххэ, үлүмнэһэн оттуурга — саамай табыгастаах кэм. Билигин алаастары кэрийэн көрдөххө, сир кырса хойуу оттоох уонна түүн сиик лаппа түһэр буолан, от бу өҥүрүк куйааһы баттаһан, үүнүүһү. Сир аһын сибэккитэ хойуу. Урукку сылларга холоотоххо, балай да сир астаах сайын буолсу.
От ыйын 21, 25, 28, 30 күннэригэр ардахтаах күннэр туруохтара, онон эрдэ үлүмнэһэн оттоон хаалыҥ. Быйыл Үргэл уонна Ый алтыспыттара. Онон быйылгы 2026 сылтан күн “актыыбынаһа” чуумпурууга барыахтаах. Оччоҕо дьэ олохпут барыта оннун булан, өҥ сыллар үүнүөхтэрэ.
Онон, норуот синоптига бэлиэтиирин курдук, үгүс сонуннары тарҕатар куйаар ситимнэрэ Тускул аатыттан «источнигын» ыйбакка эрэ таһааралларын итэҕэйбэт ордук. Тускул билгэтэ «Тэтим» араадьыйаҕа оптуорунньукка уонна бээтинсэҕэ тахсар уонна ый бүтүүтэ «Саха сирэ» хаһыат саайтыгар тахсан, бары социальнай ситимнэринэн тарҕанар.
Елена Потоцкая, «Саха сирэ»
Хаартыска: Алексей Павлов, «Томпо илдьитэ»
Сообщение Тускул: «От ыйын ортотуттан 30-тан тахса кыраадыстаах өҥүрүк куйаас тохтуоҕа» появились сначала на Улус Медиа.