Бырабыыталыстыба бэрэссэдээтэлин солбуйааччы уонна Уһук Илиҥҥи федеральнай уокурукка бэрэсидьиэн боломуочуйалаах бэрэстэбиитэлэ Юрий Трутнев бэрэсидьиэн Владимир Путиҥҥа Арассыыйа Арктическай зонатын сайдыытын туһунан отчуоттаата. Отчуоту судаарыстыба баһылыгын уонна бырабыыталыстыба чилиэннэрин көрсүһүүтүгэр билиһиннэрдэ.
«Арассыыйа Федерациятын Арктическай зоната экэниэмикэ сайдыытыгар уонна дойду куттала суох буолуутугар стратегическай суолталаах сир-уот буолар. Эһиги быһаарыыларгытынан, Владимир Владимирович, 2020 сылга Арктикаҕа инвестицияҕа саамай табыгастаах усулуобуйа тэрилиннэ, ол иһигэр аан дойдуга саамай улахан чэпчэтиилээх 5 мөлүйүөн км. зона иэннээх сир. Арассыыйа Арктика зонатыгар судаарыстыба өйөбүлүнэн, тыһыынчаттан тахса саҥа бырайыак үлэҕэ киирдэ. Кэлэр уон сылга Арктика зонатыгар былааннаммыт инвестиция уопсай кээмэйэ — 30 трлн. солк.
Арктика сайдыыта «Газпром», «Газпром нефть», «Норникель», «Новатэк»,»Лукойл», «ФосАгро» уо.д.а. хампаанньалары кытта сибээстээх. Кинилэр бородууксуйалара Хотугу муора суолун уонна Трансарктическай тыраныспар көрүдүөрүн сүрүн таһаҕастара буолар. Кэнники уон сылга бу суолларынан таһаҕаһы тиэйии 4 мөлүйүөнтэн 38 мөлүйүөн туоннаҕа диэри улаатта», — диэн Юрий Трутнев эттэ.
Бырабыыталыстыба бэрэссэдээтэлин солбуйааччы Хотугу муора суолун сайыннарыы үлэтин туһунан иһитиннэрдэ. Былаан чэрчитинэн, түөрт атомнай ледокол уонна алта быыһыыр суудуна тутуллубут, үс гидрографическай суудуна саҥардыллыбыт. Гидрометеорологическай уонна радиолокационнай кэтиир спутниктар орбитаҕа ыытыллыбыттара. Былаан быһыытынан, 2035 сылга диэри өссө түөрт күүстээх атомнай ледокол, кырата 10 быыһыыр суудуна уонна 12 спутник тутуллуохтаахтар.
Юрий Трутнев Хотугу муора суолун мууһунан сылдьар уонна уу түгэҕин хаһар аалларынан хааччыйыы наадатын тоһоҕолоото. Кини этэринэн, Арктика сайдыытын судаарыстыбаннай мунньаҕар эппиэтинэстээх уорганнарга түргэнник этиилэри бэлэмнииргэ сорудахтаатылар.
Арктикатааҕы норуоттар икки ардыларынааҕы пуорум түмүгүнэн бэриллибит бэрэсидьиэн сорудаҕынан, Трансарктическай тырааныспар көрүдүөрүн экэнэмиичэскэй мадьыала тэриллэр. Бу көрүдүөргэ Хотугу муора суола, атын да эбийиэктэр киирэллэр.
Хоту сир олохтоохторун олохторун хаачыстыбатын тупсарыы соруга туруорулунна. Судаарыстыба Арктикаҕа олоруу, үлэ-хамнас табыгастаах буолуутун хааччыйыыта сүрүн сорук буолар. Арктикаҕа, Уһук Илиҥҥэ оҥоһуллубут сорох сокуоннар билигин Арассыыйа Федерациятын Арктическай зонатыгар үлэлииллэр. Биир кэлим бэрэсидьиэн субсидиятын, чэпчэтиилээх ипотека уонна «Арктическай гектар» механизмнара олоххо киирэллэр.
Дьону саамай долгутар хайысхалар: доруобуйа харыстабыла (57%), хомунаалынай инфраструктура (43%), суоллар (39%) уонна дьиэ-уот (36%). Былааҥҥа киирбит 516 дьаһалтан 78-һа хомунаалынай хаһаайыстыбаларга, 33 — доруобуйа харыстабылыгар, 77 — тырааныспарга уонна логистикаҕа, 80 — наукаҕа уонна үөрэҕириигэ сыһыаннаах.
«Билигин 100-тэн тахса эбийиэккэ тутуу бара турар. 2035 сылга диэри ирдэнэр үбүлээһин 2,9 триллион солкуобайга тэҥнэһэр, онтон 60%-на бүддьүөт таһынааҕы источниктартан киирэр. Маастар-былааннары олоххо киллэриигэ 2026–2028 сылларга федеральнай бүддьүөттэн 70 млрд. солк. тахса көрүлүннэ. Эһиги сорудаххытынан, маастар-былааннары үбүлээһин маннык источниктара хааччылыннылар: биэс национальнай бырайыак, хас биирдиилэрэ туспа салаалаахтар, онно 113 млрд. солк. уопсай үбүлээһин кээмэйдээх Арктика маастар-былааннарын 45 тэрээһиннэрэ киирэллэр. Анал казначейскай кирэдьииккэ 30 млрд солк. лимит көрүллүбүт. Бу салааҕа аналлаах судаарыстыбаннай бырагыраамалар ороскуоттарыттан кырата 5% маастар-былааннары үбүлээһиҥҥэ ыытыллыаҕа. Былааннар олоххо киириилэрэ дьон олоҕун-дьаһаҕын биллэ тупсарыаҕа уонна саҥа инвестиционнай бырайыактары олоххо киллэрэргэ усулуобуйаны үөскэтиэҕэ», — диэн бэлиэтээтэ Юрий Трутнев.
Сыллааҕы үбүлээһиннэрин кээмэйэ 10 млрд. солк. солкуобайга тэҥнэһэр, сабыылаах административнай-территориальнай субъектары саҥардыы былаана 2024 сылтан олоххо киирдэ. Бу былаан 2030 сылга диэри уһуоҕа уонна байыаннайдар олохсуйбут Арктика эрэгийиэннэригэр барыларыгар тарҕаныаҕа.
Салгыы Юрий Трутнев хотугу таһаҕаһы кэмигэр тиэрдиини хааччыйар үлэ туһунан эттэ. Хотугу таһаҕаһы тиэйии — 200 миллиардтан тахса солкуобай суумалаах 4 мөлүйүөн туонна таһаҕаһы тиэрдии. Бары нэһилиэнньэлээх пууннар уматыгынан, бородууктанан, табаарынан хааччыллан олороллор. Таһаҕас үксэ суола-ииһэ суох сирдэргэ уу тырааныспарынан тиэрдиллэр.