Кэбээйи оройуона 1937 сыллаахха Нам, Горнай, Бүлүү оройуоннарын кытыы нэһилиэктэриттэн таҥыллан олохтоммут.
1962 сыллаахха оройуоҥҥа Саккырыыр оройуонун Сэбээн Күөл уонна Сиэгэн Күөл нэһилиэктэрэ холбоммуттар. Оройуон киининэн Кэбээйи сэлиэнньэтэ буолбут. 1959 сыллаахха чох, гаас хостооһуна сайдан, оройуон киинэ Сангаарга көспүт. Онон Кэбээйи нэһилиэктэрин икки ардыгар суол-иис мөлтөҕө, мукучулар уонна тыайалар Бүлүү Хампатынан, сииттэлэр — Нам улууһунан айаннаан, сэбээннэр уонна сиэгэннэр бөртөлүөтүнэн кэлиилэрин сүрүн төрүөтэ итиннэ сытар эбит. Олохторо бэйэ-бэйэлэриттэн уратылаһар аҕыс улууһу кытта кыраныысалаһар (Эбээн Бытантай, Дьааҥы,Томпо, Уус Алдан, Горнай, Бүлүү, Эдьигээн) Кэбээйи сирэ ол да иһин сир ортото, Саха сирин тэбэр сүрэҕэ дэниэн дэнэр эбит.
Олоҥхо ыһыаҕын тэрийсиэхпит этэ диэн, Кэбээйи улууһугар олорор эрээри Бүлүүнэн, Намынан, Уус Алданынан, Горнайынан, Дьокуускайынан эргийэн, вездеходунан, атынан, бөртөлүөтүнэн, мотуордаах оҥочонон, массыынанан айаннаан кэлбиттэр.
Маннык уустук айаны айаннаан, кыһыҥҥы суолунан астарын-үөллэрин таһан, дьон, баай-талым астаах улуустар дэлэгээссийэрин көрсүбүттэриттэн киһи сөҕөр эрэ!
Олоҥхо ыһыаҕа ыытыллыбыт Уһун Хонуу ытык сиригэр икки сыллааҕыта ыччат өрөспүүбүлүкэтээҕи «Табыс» бэстибээлэ ыытыллыбыт. Онон мантан инньэ кэрэ көстүүлээх этнографическай комплекс өссө тупсан, араас тэрээһиннэри ыытарга толору бэлэм.
Олоҥхо ыһыаҕын тутуулара бары да киһи дууһатыгар киирэр уу сахалыы тыыннаахтар.
Аал Луук Мас баараҕай хатыҥнар аттыларыгар турара, хайдах эрэ остуоруйа дойдутугар сылдьар курдуккун.
Улуус устуоруйата барыта киирбит буолан, эмиэ бырамыысыланнас, эмиэ да аҕыйах ахсааннах омуктар уонна саха төрүт үгэһэ — бары өттүттэн ойууламмыт.
Киэҥэ-куоҥа бэрт буолан, сырылас куйааска биир уһуктан иккис уһукка тиийиэх диэтэххэ, бириэмэҥ баранар. Арай түүн сөрүүкээн, Уһун Хонуу чуумпура түһэн ыларга дылы…
Онон ааттыын да Уһун Хонуу диэн ааттаныан ааттаммыт. Икки сыл устата бэлэмнэммит буолан, ыһыах түһүлгэтин тутуута барыта кэмигэр олоххо киирбит.
Барыта холку, наҕыл — «кэл, сырыт, ыалдьыттаа» диэбит курдук.
Ордук нэһилиэктэр түһүлгэлэрин сөбүлээтим. Бары биир истиилинэн тутуллубут буолан, ханан да ордук хоһу суох.
Нэһилиэктэрин чиэһин көсмүскээччилэр бары балаакканан кэлэн түспүт буолан, тус-туспа лааҕыр оҥостубуттар. Онон миэстэтигэр сылдьан астарын-астыы, дьону көрсө сылдьаллар.
Араас улуустартан кэлбит ыалдьыттар ыһыахтыыр түһүлгэ тула сөбүлээбит сирдэринэн олохсуйбуттар. Маныаха кинилэргэ анаан анал миэстэ көрүллүбүт.
Хардыы аайы баар буолан, ханна да уочараттаан туруу, ыксал суох. Туалеттар аттыларыгар анал илии суунар сирдэр бааллар. Өссө онно мыыла кытта баар. Уу-хаар дэлэй, онон сууна-тараана сылдьаҕын.
Сорох сирдэргэ уута-хаара олох да куораттыы хааччыллыылаахтар, унитазтардаах туалеттардаахтар.
Онон ыһыахчыттарга олус бэртээхэй усулуобуйа тэриллибитин бэлиэтии көрдүм. Олоҥхо ыһыахтарыгар дьон ыһыахтыыр усулуобуйатын тэрийэллэригэр бастакынан болҕомто уурарга үөрэнэн хаалбыппынан, бу тиэмэни эмиэ ырыттым.
Түмүктээн эттэххэ, Кэбээйи Уһун Хонуутугар өрөспүүүбүлүкэҕэ тарбахха баттанар кэрэ сонун тутуулардаах этнографическай комплекс баар буолбут, доҕоттор!