2025 сыл от ыйыгар дьокутааттар Светлана Давыдова, Иван Луцкан, Антонина Григорьева, Ольга Горюнова, Егор Григорьев, Наталья Сидоркина, Никита Тимофеев Ил Түмэҥҥэ «О запрете склонения к искусственному прерыванию беременности в РС(Я)» диэн сокуон барылын оҥорон киллэрбиттэрэ. Алтынньы бүтүүтэ Ил Түмэн дьокутааттара бу сокуон барылын бастакы ааҕыыга ылыннылар.
Ааспыт сылга өрөспүүбүлүкэҕэ 10 778 оҕо төрөөбүт, оттон 4709 хат дьахтар оҕотун түһэртэрбит. 2023 сылга 11 030 оҕо төрөөбүт, 4833 аборт оҥоһуллубут.
Санаан көрүҥ, төрүүр оҕо ахсаанын аҥаарын кэриҥэ, биэс сэлиэнньэ нэһилиэнньэтин ахсаана төрүү да илигинэ, төттөрү төлкөлөнөр эбит… Өссө бу судаарыстыбаннай балыыһалар көрдөрүүлэрэ эбит. Чааһынай килииникэлэргэ төһө аборт оҥоһуллара буолуой?
Ил Түмэн доруобуйа харыстабылыгар бастайааннай кэмитиэтин бэрэссэдээтэлэ Светлана Давыдова этэринэн, сылга 7 тыһыынчаттан 11 тыһыынчаҕа тиийэ аборт оҥоһуллар эбит. Ол аата сыллата төрүүр оҕо ахсаанын саҕа оҕо суох оҥоһуллар…
Норуот дьокутаата, харах балыыһатын кылаабынай бырааһа Иван Луцкан этэринэн, оҕо түһэртэрэр дьахталларга ыытыллыбыт ыйытыкка дьон, эбэтэр, балаһыанньа күһэйэн, маннык быһаарыныыны ылынныбыт дииллэр эбит.
Онон, дьокутааттар хат дьахталлары оҕо түһэртэрэргэ күһэйэри бобор сокуону ылыннахпытына, аборт ахсаана аҕыйыа, төрөөһүн эбиллиэ, демографическай балаһыанньа тупсуо дииллэр.
Оҕону түһэртэрэргэ күһэйии диэн өйдөбүлгэ хат дьахтары албыннаан, тылга киллэрэн, куттаан модьуйуу уонна аборт үчүгэйин кэпсиир, сырдатар иһитиннэриилэр, дьайыылар киирэллэр.
Хааччахтыыр миэрэлэр
Арассыыйа атын эрэгийиэннэригэр эмиэ бу кыһалҕаны быһаарарга туруммуттара ыраатта. РБК иһитиннэрэринэн, Смоленскай, Вологодскай уонна Калининградскай уобаластарга, Бурятияҕа, Чукоткаҕа, Магадааҥҥа, Адыгеяҕа, Ингушетияҕа, о.д.а. барыта 13 эрэгийиэҥҥэ чааһынай килииникэлэргэ аборту оҥорууну бобор сокуону ылыммыттар уонна ылынаары сылдьаллар. Федеральнай таһымҥа эмиэ бу боппуруоһу көтөҕөллөр.
2023 сыл атырдьах ыйыгар Мордовияҕа аан бастаан оҕо түһэртэрэргэ күһэйиини бобор сокуону ылыммыттара. Доруобуйа туругунан, оҕону түһэртэрии ирдэнэр буоллаҕына, бу бобууга хапсыбат. Билигин 23 эрэгийиэҥҥэ маннык сокуон үлэлии турар. Өссө 5 эрэгийиэҥҥэ ылынаары сылдьаллар.
Сокуон үлэлиир буоллаҕына, ону кэстэххэ, ыстараап диэн баар буолар. Ол курдук: чааһынай дьон – 3-5 тыһыынча солкуобайга; дуоһунастаах дьон уонна тэрилтэлэр – 100-500 тыһыынча солкуобайга ыстарааптаныахтарын сөп. Саамай үрдүк ыстараап – 500 тыһыынча солкуобай Крымҥа баар.
2025 сыл сэтинньитигэр 14 эрэгийиэҥҥэ чааһынай килииникэлэр аборту оҥорорго бэриллэр лицензияларыттан баҕа өттүлэринэн аккаастаммыттар. Саха сиригэр биир килииникэ лицензияттан аккаастаммыт.
Ол эрээри, аҥаардас Дьокуускайга 10 чааһынай килииникэ аборту оҥорор. Сыаналара: 5-14 тыһыынча солкуобай. Маны тэҥэ, судаарыстыбаннай балыыһаларга булгуччулаах страховка (ОМС) бырагырааматынан босхо оҥорторуохха сөп.
Сыллата 338 тыһыынча аборт оҥоһуллар
Сэбиэскэй Сойууска 1920 сыллаахха аборту көҥүллээбиттэрэ, ол эрээри, 1936-1955 сылларга бобон кэбиспиттэрэ. 60-с сылларга аборт элбэх этэ, онтон харыстаныы аныгы ньымалара киирэн истэхтэрин ахсын, аборт ахсаана аҕыйаан испитэ.
Арассыыйаҕа 2021 с. – 411 тыһыынча, 2022 с. – 395 тыһыынча, 2023 с. — 362 тыһыынча, 2024 с. – 338 тыһыынча аборт оҥоһуллубут. Баҕар, статистикаҕа киирбэтэх аборт элбэҕэ буолуо. Ол эрээри, оҕону түһэртэрии ахсаана аҕыйаан иһэрэ көстөр.
Кэнники кэмҥэ “антиабортнай” миэрэлэри ылына сатыыллар. Бу туох миэрэлэрий? Хат буолбут устудьуоҥкаларга харчынан төлөбүрдэри биэрэн, материальнай балаһыанньаларын тупсаран, судаарыстыба көмөлөһөр диэн өйдөбүлгэ аҕалаллар.
Доруобуйа харыстабылын министиэристибэтэ мэдиссиинэ ирдэбилинэн оҕону түһэртэриигэ ыарыы испииһэгин аҕыйатары былаанныыр – мэдиссиинэ сайдан, сорох ыарыыларга оҕону этэҥҥэ төрөтүөхтэрин сөп.
Оҕону түһэртэрэргэ быһаарыммыт дьахтары гинеколог бырааһы уонна психологы кытта кэпсэтиннэрэллэр. Чахчы, төрүү илик кыыс бастакы оҕотун түһэртэрдэҕинэ, кыайан оҕоломмот буолан хаалыан сөп. Үксүгэр эдэр кыргыттар аборт содулун билбэттэр.
Сорох эрэгийиэннэргэ кириисис хамыыһыйалара уонна миэдик-психолог көмөтүн кэбиниэттэрэ тэриллэн, үлэлииллэр. Кинилэр ыарахан балаһыанньаҕа түбэспит дьахталларга көмөлөһөллөр.
Саха сиригэр маннык мэдиссиинэ-социальнай көмө кэбиниэттэрэ 2015 сылтан үлэлииллэр. Куораттарга уонна улуустар кииннэригэр хат дьахталларга көмөлөһөр 2 киин уонна 20 мэдиссиинэ-социальнай кэбиниэт үлэлииллэр. Сылга 4-5 тыһыынча дьахтар психологтан сүбэ-ама ылар, ол түмүгэр, 200-чэ дьахтар оҕотун түһэртэрбэт.
Аборт содула
Үөскээбит оҕону 12 нэдиэлэтигэр диэри түһэрэллэр. Бу кэмҥэ кини уҥуоҕа, уорганнара, ньиэрбинэй систиэмэтэ, сирэйэ, кулгааҕа, тарбахтара, бэл тыҥырахтара бааллар. Илиитин-атаҕын хамсатар, тыаһы истэр, тарбаҕын эмэр, сирэйин мэрбэҥнэтэр. Уһуна 6-7 см буолар.
10 нэдиэлэтигэр диэри анал эми иһэрдэн, үөскээбит оҕону түһэрэллэр. Бу дьахтар киэлитигэр улахан охсууну оҥорбот, ол эрээри, хаана барыан, оҕо сорох чааһа сыстан хаалыан, гормуон үлэтэ кэһиллиэн сөп.
Үнүстүрүмүөннэри туһанан, киэлигэ киирэн, оборторон, кыһыйан ылалларыгар, баас үөскүөн, хаан барыан сөп. Бу кэнниттэн иһии, инфекцияны киллэрии, гормуоннар үлэлэрэ кэһиллиитэ, былчыҥнар, уорганнар хам сыстыылара, оҕоломмот буолуу, оҕо түһүүтэ, араас ыарыылар, о.д.а. үөскүөхтэрин сөп.
Статистика көрдөрөрүнэн, дьахталлар 10-12%-нара аборт кэнниттэн, оҕоломмот буолаллар, ол эбэтэр, Арассыыйаҕа хас онус дьахтар кыайан оҕоломмот.
Төрөөһүн аҕыйаан иһэр. 2012 с. 17,6 тыһыынча оҕо төрөөбүт буоллаҕына, 2024 с. 10,7 тыһыынча оҕо төрөөбүт. Эдэр дьоҥҥо оҕоломмот буолуу эмиэ элбээн эрэр дииллэр. Онон, саатар, үөскээбит оҕону тутан хаалар туһуттан, эбии миэрэлэри ылыннахха сатанар.
Ангелина Васильева.
“Үгүс дьахталлар оҕону түһэртэрэн баран, санаалара түһэр, суобастара оонньуур, депрессияҕа ыллараллар. Сорохтор, төрүүргэ быһаарыммыттар: “Арай, түһэртэрэн кэбиспит буолуум, хайдах бу мааны кыысчаана суох олоруо этибитий?” диэччи элбэх”
Сыыппара
2024 сылга:
10 778 оҕо төрөөбүт,
4709 хат дьахтар оҕотун түһэртэрбит.
Быраас санаата
“Сүрүннээн 30-40 саастаах дьахталлар түһэртэрэллэр”
Людмила Шек, акушер-гинеколог, Перинатальнай киин отделениетын сэбиэдиссэйэ:
—Аныгы дьахталлар доруобуйаларын туруга мөлтөх. Хас төрдүс дьахтар анемиялаах, хас үһүс дьахтар төрүүр-ууһуур уоргана, хабаҕа, бүөрэ ыалдьар.
Сүрүннээн 30-40 саастаах дьахталлар үһүс, төрдүс оҕолорун түһэртэрэллэр. Хамнас, дьиэ-уот суоҕуттан, кыратыттан түһэртэрэбит дииллэр. Аан бастаан хат буолбут кыргыттар түһэртэриилэрэ аҕыйах. Доруобуйаҕа мэдиссиинэ ирдэбилинэн түһэртэрии — 5%.
Бүгүҥҥү күҥҥэ 6-7 нэдиэлэтигэр эминэн түһэрии 80%-ны ылар. Эминэн түһэриини 2-3 таһымнаах балыыһалар уонна Дьокуускай килиинэкэлэрэ эрэ оҥорор бырааптаахтар. Статистикаҕа оҕону куоттарыы эмиэ киирэ сылдьар, онон элбэх курдук көстүөн сөп.
2016 сылтан аборт иннинэ консультация ыытыллар буолбута. Дьахтар толкуйданарыгар биир нэдиэлэ бэриллэр. Ол кэнниттэн психологка барар. Онон кэлбит дьахталлар 13-15%-ра оҕону түһэртэрэртэн аккаастаналлар. Ити куһаҕана суох көрдөрүү. Психолог элбэҕэ буоллар, бу көрдөрүү өссө үрдүк буолуо этэ.