Сыл аайы Үс Хатыҥҥа ыытыллар Туймаада ыһыаҕар өрөспүүбүлүкэ араас улуустарыттан түһүлгэлэр күрэстэрэ бэрт тэрээһиннээхтик ыытыллар.
Быйыл түһүлгэлэри көрүү күрэһэр иккис сылын Амма улууһа бастаата. Иккис миэстэҕэ Чурапчы улууһа, үһүскэ — Орто Халыма улууһа таҕыстылар
Номинацияларга тигистилэр:
— «Байылыат түһүлгэ» – Орто Халыма улууһа,
— «Сылаас тыыннаах түһүлгэ» – Томпо оройуона.
— «Кэскиллээх түһүлгэ» – Өймөкөөн улууһа.
— «Төлкөлөө түһүлгэ» – Өлүөхүмэ оройуона.
— «Дьоллоох түһүлгэ» — Томпонский район
— «Айыы сандаар түһүлгэ» – Хаҥалас улууһа.
— «Чэлгийэр түһүлгэ» – Өлөөн улууһа.
Аммалар сыл аайы кыайар кистэлэҥнэрэ – биир дойдулаахтар түмсүүлэрэ барытытыгар бэйэтэ сүүрбэккэ-көппөккө, улуус нэһилиэктэринэн арааран ыыттарар эбит. Ол иһин, биллэн турар, биир эппиэттээх нэһилиэк баар буолан, бары боппуруос олохтоохтук быһаарыллар. Быйыл аммалар түһүлгэлэригэр эппиэттээх — Алтан нэһилиэгин дьаһалтата. Түһүлгэни тэрийэр үлэни алтаннар хайдах сүрүннээн тэрийбиттэрин туһунан дьаһалта баһылыгын солбуйааччы Татьяна Атласова маннык кэпсээтэ:
— Быйыл биһиги нэһилиэктэн төрүттээх И.М. Неустроев-Ырыа Ылдьаа 100 сыллаах үбүлүөйүнэн сибээстээн, Амма улууһун түһүлгэтин тэрийиини биһиги нэһилиэкпитигэр сүктэрбиттэрэ. Онон улуустарынан биир дойдулаахтар түмсүүлэрин икки ардыларыгар ыытыллыбыт «Маанылаах түһүлгэ» диэн күрэскэ былырыын бастаабыт Амма улууһун түһүлгэтин бу бочуоттаах миэстэттэн түһэрбэт сорук турбута. Онон биһиги Амма улууһун түһүлгэтин тэрийиигэ сөҕүмэр талааннаах, үөһэттэн айдарыылаах, олорон ааспыт чаҕылхай олоҕор 39 идэни баһылаабыт ытыктыыр биир дойдулаахпыт Илья Михайлович Неустроев-Ырыа Ылдьаа төрөөбүтэ 100 сылыгар болҕомтобутун уурбуппут. Валерий Ноев аатын сүгэр Алтаммыт «Иэйии» култуура киинин үлэһиттэрэ ыһыах буолуон хонук иннинэ бука бары хомуллан, киэргэллэрин, быыстапкаларын, аппаратураларын кыбыммытынан Туймаада хочотугар көһөн киирбиттэрэ. Онон хоно сытан, күрэх бары усулуобуйатын тутуһан, түһүлгэни бэртээхэйдик киэргэттилэр. Быыстапкаҕа 20-21-с үйэтээҕи төрүт үгэстэр духуобунай-матырыйаалынай сыаннастарын тарҕатааччы, чуолаан сүтэ быһыытыйбыт кырыымпаны сөргүтээччи Илья Неустроев-Ырыа Ылдьаа утумун салҕаан Алтан нэһилиэгин олохтооҕо, бэйэтин суолун-ииһин булунан эрэр эдэр уус Семен Неустроев уһанан оҥорбут кыл-кылыһахтарын, күпсүүрдэрин, дьаҕаларын, сиксиирдэрин туруорбута.
Хаартыскаҕа Татьяна Атласова түһэриитэ.
Сахалыы тыыннаах оҥоһуктарынан эргинэр «Сайыы» атыы брендын салайааччыта, биһиги Алтаммытыттан төрүттээх Галина Хамарова харах халтарыйар кэрэ көстүүлээх мастан, сиэлтэн, алтан тимиртэн оҥоһуктарын туруорбута түһүлгэбитин олуһун киэргэттэ. Алтаммыт эдэр маастара, уран тарбахтаах Айталина Дьячковская салайар «Сандаара» иистэнньэҥнэр оҥоһуктара – ат симэҕэ, кыбытыктаах көбүөрдэр, олбохтор, эмиэ кини салалтатынан сыахай оҥорооччу уран тарбахтаах биир дойдулаахтарбыт полимернай туойунан оҥоһуллубут, субу тиллэн кэлиэх айылаах тыыннаах дууһалаахха дылы киһи болҕомтотун тардар куукулалара түһүлгэ сахалыы тыынын ситэрэн биэрдилэр.
Хаартыскаҕа Елена Потоцкая түһэриитэ.
Ыһыах маанылаах остуолун Дьокуускайга олорор биир дойдулаахтар «Амма» түмсүүлэрин (сал. Кузьмин А.Н.) көхтөөх чилиэннэрэ хара сарсыардаттан күн күөрэйиитэ кэлэн, хас эмэ иһитинэн кус, буотарах, эт миинэ өрөн, дыргыйа сылдьар минньигэс алаадьы астаан, сахалыы лэппиэскэ, быллаччы сыалаах сылгы этин, хаһатын хото тардан, мустубут ыалдьыттары күндүлээтилэр, дьон махталын ылыахтарын ыллылар. Саха саргытын үөрүүтэ маннык буолуохтаах буоллаҕа, омукпутун ыалдьытымсаҕынан ытыгылаппыт, удьуор утуммутун дэлэгэйбитинэн тэниппит остуол хотойорунан баай астаах чалбарыын.
Хаартыскаҕа Елена Потоцкая түһэриитэ.
Уйгу буолан баран ыллам ырыата, түөрдэм тойуга, ойор-тэбэр оһуохайа суох ааспата чахчы. Онон, биир дойдулаахтарбыт сүрэҕи-быары курдат киирэр ырыаларын-тойуктарын, үҥкүүлэрин тото-хана көрдүбүт, иһиттибит. Аммабыт, Алтаммыт талааннаах дьонунан-сэргэтинэн баайынан киэн тутуннубут.
Хаартыскаҕа Татьяна Атласова түһэриитэ.
Тэрээһин чэрчитинэн түһүлгэбитигэр араас маастар-кылаастар ыытылыннылар. Ол курдук, кыл-кырыымпа (Неустроев С.С.), алтанынан ытарҕа (Хамарова Г.В.), Амма дьаралыга буолбут минньигэсчэй дьэдьэммитин чараас боолдьох матырыйаалынан оҥорууга (Дьячковская А.А.) уонна ситии өрүүтүгэр (Кириллина Е.А.) буоллулар, ыалдьыттар интэриэстэрин тартылар. «Маанылаах түһүлгэ» күрэс дьүүллүүр сүбэтэ түһүлгэбитигэр кэлиитэ норуоттар сомоҕолоһууларын сылын туоһулара каравайдаах нуучча омук, күн алаадьылаах саха омук, кымыстаах монгуол омук уонна куйааһы аахсыбакка быргыйбыт итии үүттээх чэйдээх бүрээт омук кыргыттара үөрэ-көтө тоһуйдулар. Бу нэһилиэкпит ыччаттара уонна орто оскуолатын үөрэнээччилэрэ – үҥкүүһүт кыргыттар нэһилиэктэрин, улуустарын туһугар сүрэхтиин-быардыын бииргэлэрин өссө төгүл бигэргэттэ. Салгыы алгыс сиэригэр-туомугар кыттыстыбыт, оһуохайдаан тэйдибит. Аммалыы оһуохайы Алтаммыт эдэркээн оһуохайдьыта, култуура уонна ускуустуба кэллиэһин устудьуона Ньургуйаана Неустроева таһааран, кылыһаҕын дьүрүлэ Туймаада хочотун үрдүнэн сатарыы көттө. Нэһилиэкпит норуот тыйаатырын режиссера Валерий Лобанов дьүүллүүр сүбэҕэ түһүлгэбитин кэритэ сылдьан улууспут, нэһилиэкпит туһунан билиһиннэрдэ.
«Алтан дорҕооно» ансаамбыл тыыннаах доҕуһуолунан биир дойдулаахпыт, Амма Алтанын Туойдаах алааһыгар түөрэҕэ түспүт, төлкөтө түстэммит саха биллиилээх мелодиһа Валерий Ноев ырыатынан көрүстэ. Алтаммыт «Иэйии» култуура киинин үлэһиттэрэ И.М.Неустроев-Ырыа Ылдьаа төрөөбүтэ 100 сылыгар анаммыт 1957 сыллаахха дойдубут тэбэр сүрэҕэр — Москуба куоракка устудьуоннар уонна ыччаттар Бүтүн Аан дойдутааҕы VI бэстибээллэриттэн быһа тардыыны туруордулар. Бу сүдү тэрээһиҥҥэ кыттар бочуоттаах чиэс биһиги Аммабыт улууһун түөрт эдэркээн ыччаттарыгар күлүм гыммыта. Ол курдук, Ольга Иванова (Сидоркевич), киниэхэ аккомпаниаторынан Анатолий Черемных, чабырҕахсыттар Людмила Лыткина уонна Илья Неустроев кыттыыны ылан, лауреат үрдүк аатын ылбыттара. Бу бэлиэ түгэни кэрэһиттээн, Аммабыт чулуу дьонун оруолларын биир дойдулаахтарбыт курустаал тыаһын санатар куоластаах Анастасия Черноградская, лыҥкынас кылыһахтаах Мария Ноговицына, Валерий Кириллин уонна Петр Назаров толорон, көрөөччүлэр уонна дьүүллүүр сүбэ сүрэхтэрин сүүйдүлэр.
Тэрээһин быыһыгар «Амма» түмсүү көҕүлээһининэн уһун суһуохтаах кэрэ куолар, далбардар күрэстэрэ, мас тардыһыыга, тутум эргииргэ уо.д.а күрэхтэр ыалдьыттары түмтүлэр, дохсун ытыс тыаһынан доҕуһуолланнылар.
Салгыы «Тойук тоҕойо» түһүлгэҕэ И.М.Неустроев-Ырыа Ылдьаа төрөөбүтэ 100 сылыгар туһуламмыт «Төрүт дорҕоон» сахалыы муусука инструменнарын күрэҕэ Амма, Нам улуустарыттан уонна Дьокуускайтан 48 кыттааччыны түмэн ыытылынна. Күрэҕи Алтан нэһилиэгэ иилээн-саҕалаан ыытта.
Хаартыскаҕа Татьяна Атласова түһэриитэ.
Бу курдук, бэрт тэрээһиннээхтик күммүт түмүктэммитин билиминэ хааллыбыт. Үөрүөхпүт, долгуйуохпут быатыгар «Маанылаах түһүлгэ» күрэскэ Амма түһүлгэтэ муҥутуур кыайыылааҕынан биллэриллэн 50 тыһыынча уу харчынан бириискэ тигистэ.
маны сэргэ «Төрүт дорҕоон» күрэххэ Валерий Кириллин салайааччылаах «Алтан дорҕооно» бөлөхпүт Кылаан-Чыпчаал ааты сүгэн Алтаммытын, Аммабытын ааттаттылар. Онон биһиэхэ, Алтан нэһилиэгин олохтоохторугар, Туймаада ыһыаҕа умнуллубубат чаҕылхай түгэннэри бэлэхтээтэ.