30 сыл анараа өттүгэр ураты тыыннаах, ырыа кэрэ эйгэтин кэҥэтэр аналлаах, “Ыллыыр оҕо саас” диэн күрэс айыллан, ыытыллан Хатаска хара саҕаланыаҕыттан дьиҥнээх ырыа бырааһынньыгын быһыытынан олохпутугар киирбитэ. Ол ыытыллар кэмэ эмиэ дьон-сэргэ уһун, сындалҕаннаах кырыа кыһын бүтэн сандаархай, сандал сааскы күннэргэ буоларыттан эмиэ тутулуктаах. Этэргэ дылы, тоҕотун билбэккэ, токкоолоһо барбакка төрүөтэ суох үөрэр-көтөр кэм тыына эмиэ баар. Инньэ гынан күрэһи тэрийээччилэр сүрүн сыалын-соругун таһынан ыытыллар кэмин, бириэмэтин таба тайаныыларын суолтата эмиэ улахан.
«Ырыа – олох аргыһа» диэн бэргэн этии баар. Киһи былыр да, аны да олорор олоҕун устатын тухары ырыа аргыстаах. Оҕону-ыччаты уонна биһигини барыбытын ырыа түмэр.
Бу куонкурус биһиги нэһилиэккэ ырыа эйгэтин таһынан өссө биир хайысхаҕа дьон дьоҕурун-талаанын өссө биир өрүтүн таһаарбыта. Ол сценическай көстүүм тигиитэ, оҥоһуута буолар. Этэргэ дылы оччоттон-баччаҕа диэри тас көстүү бастакы санааны үөскэтэр дьэ ол эрэ кэнниттэн ис турук уо.д.а. тахсар. Инньэ гынан аҥаардас Хатаска 5-6 тарбахха баттанар иистэнэр, айар-тутар дьоҕурдаах далбардар ааттара тахсан кэлбитэ. Ол курдук уопуттаах Наталья Чабыеваны кытта сэргэ бу эйгэҕэ саҥа хардыылары оҥорбут Елена Константинова, Нюргуяна Халиуллина, Нина Софронова күн бүгүн буспут-хаппыт, сиппит-хоппут бэйэлэрэ туспа көрүүлээх-истиилээх дьикти кэрэ үлэлэрдээхтэр.
Ханнык баҕарар күрэх, күөн көрсүһүү дьүүллүүр сүбэ састаабыттан, таһымыттан быһаччы тутулуктаах, ол суруллубатах сокуон, этиллибэтэх этии. Быйылгы үбүлүөйдээх сылга уонунан сылларга бииргэ буолбут убаастанар дьоммут үлэлэһэриттэн үөрэбит даҕаны, махтанабыт даҕаны. Кинилэр кимнээҕий?
Дьүүллүүр сүбэ бэрэссэдээтэлэ Попова Надежда Егоровна вокальнай ускуустубаны ис иһиттэн билэр, чинчийбит-үөрэппит, дьарыктыыр, бэйэ дьыалатын маастара, үрдүк таһымнаах исписэлиис, салайааччы СӨ Ускуустуба оскуолаларын хормейстердарын методическай түмсүүлэрин салайааччыта, СӨ култууратын туйгуна.
Дьүүллүүр сүбэ чилиэннэрэ – Егорова Лариса Васильевна А.Д.Макарова аатынан култуура уонна ускуустуба колледжын хормейстердары иитэн таһаарар отделение сэбиэдиссэйэ, Педагогическай билим хандьыдаата, СӨ култууратын туйгуна, СӨ наука уонна уопсай үөрэхтээһинин министиэристибэтин оҕону уонна улахан дьону үөрэтиигэ эспиэрэ Кычкина Мария Ивановна, Хатастааҕы оҕо ускуустубатын оскуолатын фортепианоҕа учуутала, СӨ култууратын туйгуна Громова Розалия Александровна үлэлээтилэр.
Быйылгы “Ыллыыр оҕо саас” үбүлүөйдээх буолан тэрээһин өттүгэр уратылардаах. “Тускул” КК “Ааптардары кытта үлэ” диэн бырайыак чэрчитинэн хормейстер Татьяна Григорьевна Окорокова көҕүлээһининэн “Күннэй ырыата күн сирин сырдатар” диэн ааттаах ураты сылаас тыыннаах, сырдык сыдьаайдаах киэһэ буолан ааста.
Бу туһунан ыйыталаспыппар Татьяна маннык кэпсээтэ:
— Мин “Тускул” КК хормейстеринан үлэлээбитим уонтан тахса сыл буолла. Бу сыллар тухары буһуу-хатыы, ситии-хотуу оскуолатын бара сылдьабын. Ырыа кэлэктиибин салайааччы буоларым быһыытынан биир сүрүн хайысхам репертуар көрдөөһүнэ, булуута. Күннэйи – Уля Сергучеваны оҕо эрдэхпиттэн ырыа эйгэтинэн билэбин. Ол гынан баран улаатан олох суолун булан үлэлиир-хамсыыр, оҕолонор-урууланар саҕана көннөрү эҕэрдэлэһэн, дорооболоһон ааһар этибит. Онтон дьэ арай бэйэм да билбэппинэн айар суолум аартыгар кини айымньылара миэхэ күүс-көмө, тирэх буолар түгэннэрэ үөскээбитэ. Барыта биир диискэттэн – кини ырыаларын хомуурунньугуттан саҕаламмыта. Сыыйа-баайа хасыһан, хас да сыл үлэлэһэн баран көрбүтүм Күннэй ырыаларын 24 оҕом ыллыыр буолбуттар эбит! Инньэ гынан “Күннэй ырыата күн сирин сырдатар” диэн бырайыак тахсан кэлбитэ. Ону үлэм кэлэктиибигэр, үөрэтэр оҕолорбор, төрөппүттэрбэр кэпсээбиппэр бары өйөөбүттэрэ дьэ уонна күүстээх үлэ саҕаламмыта. Үөрүөм туһугар Улям бу бырайыакка наһаа истиҥник сыһыаннаспыта уонна сөбүлэспитэ. Ити курдук бэйэм ырыаһыт быһыытынан, онтон анал үөрэхтээх исписэлиис быһыытынан улааппыт, силис-мутук тардыбыт “Ыллыыр оҕо саас” куонкуруһум үбүлүөйүгэр анаммыт тэрээһиҥҥэ бу кэнсиэр үөскээн-төрөөн таҕыста. Аны хайдах моһуоннаах ааһарын толкуйдаан баран чугас доҕотторбутун, мин учууталларбын Хатастааҕы оҕо ускуустубатын оскуолатын театр кылааһын иитиллээччилэрин салайааччыларын Саргылана Васильевна Григорьеваны, Анастасия Дмитриевна Охлопкованы кыттыһыҥ диэн көрдөспүппүтүгэр үөрүүнү кытта ылсаннар бэрт кылгас кэм иһигэр репетициялаан кэнсиэр ис туругар эбии сырдык сыдьаайы, оҕо аймах дьоллоох тыынын киллэрдилэр.
Уля Сергучеваны-Күннэйи кытта сэһэргэһиим маннык буолла:
— Бу тэрээһин ыытыллар киэбинэн даҕаны, түһүмэхтэринэн даҕаны мин тус да олохпор, айар-тутар да суолбар сонун, саҥа. Бастатан туран, кэнсиэр толору, барыта мин ырыаларбынан, иккиһинэн, буоллаҕына ырыаларым кырачаан оҕолортон саҕалаан улаатан эрэр оҕолорго сөп түбэспититтэн үөрдүм даҕаны, соһуйа да санаатым. Таняны – Татьянаны оҕо эрдэхпиттэн билэбин, ол эрэн айар-тутар суолбар ыкса үлэлэлэһэн соторутааҕыта саҕалаабыппыт. Ырыаларда биэрэҕин дуо көрдөспүтүгэр Таня олус эппиэтинэстээҕин, куруутун хаачыстыбаҕа үлэлиирин билэр буоламмын итэҕэйбитим, эрэммитим. Уонна дьэ бүгүн илэ чахчы, тутан-хабан диэбиккэ диэри көрөн-истэн, оҕолордуун алтыһан күннээҕи олохтон арыыйда тэйэн хайдах сип-сибиэһэй сааскы салгын кэллэ. Ырыаларбын оҕолор ыллаатахтарына оҕолуу ып-ыраас, чап-чараас эйгэ киирэр эбит. Биир тылынан эттэххэ астык.
Кэнсиэр иннигэр Татьяна Григорьевна “Көмүс дорҕоон” вокальнай устуудьуйа 4 бөлөҕүн кытта көрсүһүү буолла. Алын кылаас оҕолоруттан саҕалаан 10-11 кылааска тиийэ кыргыттар, уолаттар Уля Сергучеваны-Күннэйи кытта кэпсэттилэр, санаа атастастылар. Уля (Ульяна Георгиевна) олоххо, тулалыыр эйгэҕэ сыһыана, олоҕу көрүүтэ сүрдээх мындыр буолан көрсүһүү олус туһалаах, тоҕоостоох түгэннэрэ элбэх. Оҕолор арыллан-аһыллан сүрдээх үчүгэй боппуруостары биэртэлээтилэр, толору-сиһилии эппиэттэри ыллылар. Ырыаҕа матыыбы алын сүһүөх кылаастарга сылдьан суруйан саҕалаабытым диэбитигэр хас даҕаны оҕо бэрт таайтарыылаахтык харахтара умайа, сэбэрэлэрэ сэргэхсийэ түспүтэ. Онтон ыллыыр, музыканы өйдүүр киһи атын дьонтон аччаабыта балтараа төгүл үрдүк таһымҥа диэн эппитигэр ол көрсүһүүгэ олорор хас биирдии оҕо санаата көтөҕүллэ түспүтэ мөккүөрү үөскэппэт. Аны бу көрсүһүүгэ сылдьыбыт оҕолор бэйэтин төрөөбүт тылынан — сахалыы ыллыыр-туойар киһи саха тыла умнуллан-сотуллан, сүтэн-оһон хаалбатын туһугар үтүөлээх дьон буола улааталлар диэн өйдөбүлгэ киирдилэр. Ону Күннэй наһаа дакылаат, такайыы курдук буолбакка бэрт судургутук, өйдөнүмтүө тылларынан эппитэ ордук тиийимтиэ буолла. Ити курдук боппуруос, эппиэт диэн моһуоннаах көрсүһүү сүрдээх дириҥ өйдөбүллэри киллэрдэ.
“Ыллыыр оҕо саас” быйылгы күрэҕэр 7 кэнсиэргэ 241 ырыа ылланна, онно 705 оҕо Уус-Алдантан, Амматтан, Чурапчыттан, Намтан, Хаҥаластан, Бүлүүттэн, Дьокуускай куораттан уонна пригороднай нэһилиэктэриттэн кэлэн ылбаҕай ырыа эйгэтигэр ил-эйэ тыыныгар киирэн сааскы сандаархай күннэргэ сырдык санаа дьаралыгар куустардылар.
Наталья Руфова, Хатас