Отчут-масчыт тыа сирин дьонун уонна оҕуруоттаах ыаллары от ыйыгар халлаан хайдах майгыланыаҕа долгутара биллэр. Интэриниэт үйэтигэр төһө уһуннук кураанныырынан эбэтэр хаһан ардах түһэринэн сирдэтинэн, сүнньүнэн, кыра сирдээх, дьоҕус хаһаайыстыбалаах ыал от охсуутун, мунньуутун уонна кэбиһиитин хайа баҕарар былааннаныан сөп.
Ол гынан баран, уһун болдьохтоох борогунуос халбархай буолар. Билигин дьон үксэ тиэхиньикэнэн оттуур буолан, биирдэ килэччи охсон биэрэн, ардахха баттаппыт түбэлтэлэрэ элбэх. Онон туох-ханнык иннинэ олохтоох метеорологтар, Саха сирин гидрометеорологияҕа уонна тулалыыр эйгэни мониториннааһыҥҥа тэрилтэтин исписэлиистэрэ, 3 хонуктаах билгэлээһини биэрэллэрин күннэтэ кэтээн көрө сылдьаргытыгар сүбэлиибит.
Быйыл саас уонна сайын саҥатыгар халлаан уһуннук тымныйбытын ситиһиннэрэн, Бөтүрүөп куйааһа эрдэлээтэ бадахтаах. Гидромет сулууспата билгэлииринэн, от ыйын бастакы күннэригэр Куорунай улууһугар муҥутуур үрдүк 5-с, Дьокуускайга уонна куорат тулатыгар үрдүк 4-с кылаастаах ойуур уота суоһуур. Киин куорат тыатыгар от ыйын 3-4 күннэригэр 5-с кылааска тиийэрэ сабаҕаланар. От ыйын 2-3 күннэригэр Ньурба, 3-4 күннэригэр Алдан, Таатта, Сунтаар, Үөһээ Бүлүү, Бүлүү, Кэбээйи улуустарыгар 4-с кылаастаах уот кураан сатыылыаҕа.
Ити эрээри, чуолаан, арҕаа эҥээргэ халлааммыт сөрүүкэтэн ылыаҕа. Бүгүн, от ыйын 2 күнүгэр, Ленскэй, Мииринэй, Өлүөхүмэ, Сунтаар, Ньурба, Өлөөн, Алдан улуустарыгар быстахтык самыырдыыра, сорох сиринэн этиҥнээх ардах түһэрэ күүтүллэр. Нерюнгрига сорох сиринэн дохсуннук түһэн ааһыаҕа. Салгын температурата түүнүн 14-19, намтал сирдэргэ 9-14, хоту 2-7 кыраадыс сылаас. Күнүһүн салгын 29-34 кыраадыска тиийэ итийиэ, ардыыр кэмигэр 21-26, хотугулуу-илин 13-18, хоту уонна байҕал кытылынан 7-12 кыраадыс сылаас.
От ыйын 3-4 күннэригэр Саха сирин арҕаа, соҕуруу эҥээрдэригэр уонна 4 чыыһылаҕа киин өттүгэр сорох сиринэн тэһитэ быстахтык самыырдыыра, этиҥнээх дохсун ардах түһэрэ сабаҕаланар. Ити күн хотугулуу-илин эмиэ ардыан сөп. Салгын температурата түүнүн 13-18, халлаан халыннаҕына уонна хотугулуу-илин 3-8 кыраадыс сылаас. Күнүскү температура 28-33 кыраадыс итии буоллаҕына, ардыыр кэмигэр 20-25 кыраадыска диэри намтаан ылыа. Хотугулуу-илин 14-19, байҕал кытылынан уонна Халымаҕа 5-10 кыраадыс сылааска диэри сөрүүкэтэн ылыа.
Аны куйаар ситимигэр тахсар ыйдааҕы билгэлээһиннэри көрөбүт. Тус бэйэм тутта үөрэммиппинэн, Gismeteo биэрэр сабаҕалааһыныгар охтобун. Манна сурулларынан, Дьокуускайга от ыйынааҕы “Бөтүрүөп куйааһа” 8-нан бүтэр. Ити күн муҥутаан 32 кыраадыска диэри итийэр. Онтон 26 кыраадыстан сыыйа ыйын 20 кыраадыһынан түмүктүө. От ыйын 9 күнүттэн сөҥүү түһэн, сөрүүкэтиэ. Итинтэн ыла ый хаалбыт сүүрбэччэ хонугар ардаҕа суох күнэ ахсааннаах. Ол курдук, от ыйын 10, 22, 30 күннэригэр балысханнык, 20, 21, 25, 26 чыыһылаларыгар сөбүгэр, 9, 11, 14, 15, 16, 19, 23, 28, 31 күннэригэр кыралаан ардыаҕа диэн буолар. Бэлиэтээбитим курдук, хас эмэ күнү нөҥүөлээн былыт хайа диэки халыйарын курдат көрөр уустук. Онон ыраас мууска ылыммат ордук.
Дьылдьыт Андрей Варламов саас-сайын хайдах күн-дьыл буолуоҕун өбүгэбит үгэһинэн сыл аҥаардыытын инниттэн кыһыҥҥы хонуктарынан сирдэтэн билгэлиирин элбэх киһи сэҥээрэр, күүтэр буолла. Кини сабаҕалаабытын курдук, саас уһуннук тымныйда, сайыммыт бэрт эрэйинэн кэллэ, улахан күөллэр ыһыах эрэ иннинэ суллулар, кус-хаас хоту тымныйан дойду сиргэ тохтоон бултатта, наар илинтэн тыалыран анды таарыйбата. Андрей Алексеевич дойдутугар, Чурапчы Муҥудайыгар, тахсан сайылаан олорор.
“Сааскыттан курааннаан туран баран, бэс ыйыгар биирдэ сөмөлүөт бороһуоктаах ардаҕа түстэ. Ол даҕаны буоллар, сааһын аһара тымныйан дуу, бырдах аҕыйаҕа уонна аһыҥа турбатаҕа дьикти. Итиэннэ ойуур быыһа, дулҕалаах сир бүтүннүү уу буолбутун дьиктиргиибин. Чэҥэ ирэр буоллаҕа дуу…” – диир.
Дьылдьыт быйыл сайын Бөтүрүөп ардаҕа түспэтин, аһаран баран кыратык түһүөҕүн, онтон атырдьах ыйын ортотуттан саҕалаан Ыспааһаптарын ардаҕын аҕалан, уһуннук курааннаабытын иэстэһиэҕин сибикилиир. Халлаан аҕыйах күн итийбитигэр, бэл, Чурапчы алаастарын хотоол, сииктээх сиригэр сэрбэйбит от сиппит. Аһара холкутуйбакка, кураан күннэри үлүмнэһэн оттуур ордук хотуулаах буолуоҕа.
Василий Никифоров
Хаартыска: «Үлэ күүһэ» хаһыат
Өссө ааҕыҥ:
Уот куйаас аргыстаах, Аан Алахчын айыыһыттаах от ыйа үүннэ
Сообщение Эрдэлээбит Бөтүрүөп куйааһа эбэтэр от ыйыгар халлааммыт хайдах буолуоҕай? появились сначала на Улус Медиа.