Арассыыйа бары эрэгийиэннэриттэн кэлбит байыаннай дьайыы 200-тэн тахса бэтэрээнэ биир былаһааккаҕа — Уһук Илин федеральнай университекка түмүстүлэр. Онтон Арассыыйаҕа анал байыаннай дьайыы бэтэрээннэрин ассоциациятын кыттыылаахтарын уопсай ахсаана номнуо 40 тыһыынчаттан таҕыста.
«Байыаннай дьайыыны ааспыт, бииргэ сылдьыбыт 40 тыһыынчаттан тахса доҕотторбут… Кинилэри түмэр сыалбыт маннык этэ: байыаннай сулууспаны таһынан сомоҕолоһууну уонна түмсүүнү тэрийии. Итэҕэйии, эрэнии үрдээн эрэрин соторутааҕыта буолан ааспыт Судаарыстыбаннай Дуума быыбара, ону тэҥэ эрэгийиэннээҕи быыбар хампаанньалара көрдөрдүлэр. Эһиги бэрэстэбиитэллэргит былаас бары уорганнарыгар талылыннылар, ити, биир өттүнэн — итэҕэйии, иккис өттүнэн — сокуону оҥорооччулар быһыыларынан, соруктары быһаарарга кыаҕы биэрэр салайар кыаххыт. Байыаннай дьайыы бэтэрээннэрин ассоциациятыгар былаас уорганнарыгар бэйэ дьоно элбээн иһэр», — диэн мунньах кыттааччыларын эҕэрдэлээн туран, РФ бэрэсидьиэнин уопсастыбаннай бырайыактарыгар управлениетын начаалынньыга Сергей Новиков тоһоҕолоон бэлиэтээтэ.
РФ бырабыыталыстыбатын бэрэссэдээтэлин солбуйааччы — РФ бэрэсидьиэнин Уһук Илин федеральнай уокурукка боломуочуйалаах бэрэстэбиитэлэ Юрий Трутнев эҕэрдэ тылыгар анал байыаннай дьайыы кыттыылаахтарын өйүүр бырагыраамалар далааһыннаахтарын — мэдиссиинэ реабилитациятыттан босхо үөрэниигэ уонна үлэ булалларыгар көмөҕө тиийэ баарын бэлиэтээтэ.
«Анал байыаннай дьайыыттан төннүбүт уолаттар уопсастыба инники күөнүгэр турдулар. Кинилэр кырдьыктаах кыргыһыы, бойобуой доҕотторун сүтэрии уонна кыайыы диэн тугун билэллэр. Бу бүгүн дойдубут куттала суох буолуутун уонна суверенитетын тутан турар сүрүн тирэхпит. Бу уолаттар хас биирдиилэрэ — чыыннарыттан-хааннарыттан, наҕараадаларыттан тутулуга суох, дьоруойдар. Дойдубутугар модун санаалаах уонна хорсун, төрөөбүт дойду туһугар күүстэрин-уохтарын барытын ууран биэрэргэ бэлэм дьон наада. Эрэнэбин, мунньахха бу уолаттар сатабылларын уонна уопуттарын Арассыыйа өссө күүстээх буоларын туһугар хайдах ордук табыгастаахтык туһаныахха сөбүн туһунан боппуруостар көтөҕүллүөхтэрэ», — диэтэ Юрий Трутнев.
Мунньах сүрүн сыала — дойдуларыгар төннөн кэлбит буойуттары эйэлээх олоххо төнүннэриигэ уопуту уонна эрэгийиэннээҕи бастыҥ холобурдары атастаһыы. Ону таһынан кинилэри Уһук Илин федеральнай уокурук бары эрэгийиэннэрин былаастарын уорганнарын салайааччылара, РФ Уһук Илини сайыннарар министиэристибэтэ билиһиннэрдилэр. Приморскай кыраай бастакы вице-губернатора Вера Щербина эрэгийиэн Арассыыйаҕа бастакылартан биирдэстэрэ буолбутун, манна сокуон таһымыгар анал байыаннай дьайыыга өлбүт эбэтэр бастакы группалаах инбэлиит буолбут кыттыылаахтарын оҕолорун дьиэнэн хааччыйыы киллэриллибитин бэлиэтээтэ. Үс сыл иһигэр 681 оҕо дьиэнэн хааччыллыбыт.
РФ Уһук Илини сайыннарар министиэристибэтигэр, бэйэлэрин өттүлэриттэн, «Уһук Илин гектара» мэхэньиисимин кытта ситимнээх байыаннай дьайыы кыттыылаахтарыгар аналлаах бырагырааманы бэлэмнииллэрин туһунан иһитиннэрдилэр. Уһук Илин уонна Арктика социальнай сайдыытын департаменын дириэктэрэ Григорий Смоляк кэпсээбитинэн, бу бырагыраама бэтэрээннэргэ сири ылыыны, дьиэни тутууну уонна бэйэ дьыалатын сайыннарыыны холбуоҕа.
«Анал байыаннай дьайыы бэтэрээннэрин өйөөһүн — Уһук Илиҥҥэ судаарыстыба үлэтин биир суолталаах хайысхата. РФ Уһук Илини сайыннарар министиэристибэтин соруга — киһи эйэлээх олоххо төннөн баран, бэйэтин билиитин уонна уопутун туһанан, ирдэнэр идэни ылан, үлэ булар, эбэтэр бэйэ дьыалатын арыйар усулуобуйаларын тэрийии. Маныаха федеральнай киин, сайдыы институттара, эрэгийиэннэр, тэрилтэлэр, үөрэх тэрилтэлэрэ уонна уопсастыбаннай түмсүүлэр күүстэрин холбуур, бэтэрээннэрбит баҕаларын болҕомтолоохтук үөрэтэр уонна саамай көдьүүстээх быраактыкалары сайыннарар наада.
Бүгүн Уһук Илин профессиональнай уонна урбаан өттүнэн сайдыыга киэҥ кыахтаах. Биһиги гражданнарбыт анал байыаннай дьайыыга ылбыт уопуттара эйэлээх олоххо эмиэ туһалыахтаах, оттон бэтэрээннэрбит бэйэлэрин эрэгийиэннэрин уонна дойдуну сайыннарыыга актыыбынайдык кыттыахтаахтар. РФ Уһук Илини сайыннарар министиэристибэтэ бу боппуруоска байыаннай дьайыы бэтэрээннэригэр актыыбынай уонна дьайымтыалаах көмөнү оҥоруоҕа», — диэн РФ Уһук Илини сайыннарар министиэристибэтин Уһук Илин уонна Арктика социальнай сайдыытын департаменын дириэктэрэ Григорий Смоляк иһитиннэрдэ.
ДВФУ ректора Борис Коробец бэлиэтээбитинэн, билигин үөрэх кыһатыгар анал байыаннай дьайыы 620 бэтэрээнэ уонна кинилэр дьиэ кэргэттэрин чилиэннэрэ үөрэнэллэр, ДВФУ мэдиссиинискэй комплексыгар 1000-тан тахса буойун реабилитацияны ааста, хат үөрэтии уонна квалификацияны үрдэтии бырагырааматыгар 200-тэн тахса киһи үөрэннэ.
«Биһиги элбэҕи ситистибит: дойду үрдүнэн үлэлиир тэрилтэни тэрийдибит, бииргэ үлэлэһэр дьоммутун кытта үлэни саҕалаатыбыт, дьону түмтүбүт. Кэлиҥҥи быыбар холобуругар көрдөххө, дьон анал байыаннай дьайыы бэтэрээннэригэр итэҕэллэрин уураллар. Уопсастыба биһиги уопуппут уонна сатабылбыт эйэлээх олоххо дойдубут туһугар үлэлиирин күүтэр. Охтор бырааппыт суох. Ол иһин биһиги манна баарбыт: уопуту уонна бастыҥ быраактыкалары атастаһабыт, инники сайдыы суолларын бииргэ тобулабыт», — диэн байыаннай дьайыы бэтэрээннэрин сүрүннүүр сэбиэт хос бэрэссэдээтэлэ Дмитрий Афанасьев мунньах бастакы күнүн түмүктээтэ.
Бэйэтин үлэтин «ВОИН» киин билиһиннэрдэ, манна инструктордар — бойобуой дьайыылар уонна анал байыаннай дьайыы бэтэрээннэрин салалталарынан, ыччат бастакы байыаннай бэлэмнэниини баһылыыр. Мунньах кыттыылаахтара киин бырайыактарын уонна бырагыраамаларын кытта билистилэр. Ордук болҕомто Приморскай кыраайга соторутааҕыта арыллыбыт «ВОИН» киин филиалыгар уурулунна. Ыалдьыттарга «Квадросим» диэн Арассыыйа симуляторыгар дроннары салайарга маастар-кылаастар ыытылыннылар.
«Анал байыаннай дьайыы бэтэрээннэрин ассоциациятын Бүтүн Арассыыйатааҕы мунньахтарыгар «ВОИН» киини билиһиннэрэр улахан чиэс. Приморскай кыраайга биһиги филиалбыт үлэтин саҥардыы саҕалаата да, ыччат да, бэтэрээннэр да түмсүүлэрин өттүлэриттэн улахан интэриэһи көрдүбүт. Манна биһиги инструктордарбыт уолаттары байыаннай сулууспаҕа да, гражданскай олоххо да туһалаах сатабылларга үөрэтэллэр. Мунньахха кыттыы биһиэхэ бэйэбит үлэбитин, уопуппутун атастаһарга, атын эрэгийиэннэртэн кэллиэгэлэрбититтэн бастыҥ быраактыкалары сүһэн ыларга кыаҕы биэрдэ, онон ыччаты патриотическай иитиини өссө көдьүүстээх уонна наадалаах оҥорорго кыһаллабыт», — диэн Приморскай кыраайга «ВОИН» киин филиалын дириэктэрэ Роман Осенев кэпсээтэ.
Анал байыаннай дьайыы бэтэрээннэрин ассоциацията — Арассыыйаҕа анал байыаннай дьайыы бэтэрээннэрин бас-көс уопсастыбаннай тэрилтэтэ, 2023 сыл ыам ыйыгар тэриллибитэ. Ассоциация сыала — байыаннай дьайыы кыттыылаахтарын уонна кинилэр уопсастыбаннай холбоһуктарын сомоҕолооһун, бырааптарын көмүскээһин, сокуоннай интэриэстэрин көрдөрүү, байыаннай дьайыы кыттыылаахтарын дойду уопсастыбаннай олоҕор тардыы уонна гражданнары патриотическай иитии.