Штурмовик, миэдик Степан Копырин санаалара
Бааһырбыттары суһаллык эвакуациялааһын, бастакы мэдиссиинэ көмөтүн оҥоруу – байыаннай дьайыыны ситиһиилээхтик түмүктээһин биир мэктиэтэ. Идэтийбит быраастарга инники күөҥҥэ сылдьан, байыастарга бастакы көмөнү оҥорор мэдиссиинэ взводтарын миэдиктэрэ улахан көмөнү оҥороллор.
Бүгүн штурмовик, миэдик, Жуков уонна “За доблесть” мэтээллэринэн наҕараадаламмыт «Буут» позывнойдаах Степан Копырин бааһырбыттары эвакуациялааһын уонна быыһааһын ситиһиитэ бүтүн хамаанда үлэтин түмүгэ буоларын кэпсээтэ.
Байыаннай дьайыыга
— Степан, хантан төрүттээххиний, байыаннай дьайыыга хаһан, хайдах барбыккыный?
— Мин Уус Алдан улууһун Дүпсүнүттэн төрүттээхпин. Светлана Фоминична уонна Николай Степанович Копыриннар дьиэ кэргэннэригэр төрөөбүтүм. Эрдэ баахтанан үлэҕэ, миэдигинэн сылдьыбытым, ол кэннэ Дьокуускай куорат уокуругун Жатай бөһүөлэгэр суһал көмөҕө биэлсэрдээбитим. Биирдэ медосмотр ааһа сылдьаммын 1 поликлиникаҕа биир кэмҥэ үөрэммит уолбун, Егор Захаровы, көрсүбүтүм. Онно хирурдуу олорор этэ. Ол кэннэ сибээстэһэн кэпсэтэр буолбуппут. Кини олус үчүгэй флеболог этэ, арааһа, Саха сиригэр оннук идэҕэ кини бастаан үөрэммитэ. Ол сылдьан аҕам атаҕар тромбалаах буолан, ону Егору кытары кэпсэтэммин, кини бэйэтэ эпэрээссийэ оҥорбута.
Кини бу кэпсэтиигэ устудьуоннуур кэмнэриттэн алтыспыт, хорсун-хоодуот бойобуой доҕорун – «Хирург» позывнойдаах Егор Захаров туһунан үтүө тылынан ахтан-санаан ааста.
Өссө эрдэ байыаннай дьайыыга «Боотур» этэрээтин кытары барса сатаабытым табыллыбатаҕа. Ол иһин Егору кытары кэпсэтэн, хайдах эмэ ыҥырарыгар көрдөспүтүм. Дьэ ол курдук ыҥырыы тутан, 2024 сыл ыам ыйын 17 күнүгэр хантараак баттаһан барбытым. 20‑с чыыһылаҕа Приморьеҕа көппүтүм. Владивостогунан Сибирцево (Монастырище‑2) байыаннай куоракка, онтон ыам ыйын 24 күнүгэр Украинаҕа Куликовскай полигоҥҥа тиийбитим. Онно үс нэдиэлэ дьарыктаныахтаах этибит да, уон эрэ күн сырытыннараат, инники кирбиигэ киллэрбиттэрэ.
Бастакы бойобуой сырыы
— Инники кирбиигэ бастакы киирииҥ хайдах этэй? Бастакы бойобуой сырыы хайдах ааспытай?
— Дьиҥэр, биэлсэрдии бардаҕым дии, ону штурмовой биригээдэҕэ уган, штурмҥа киллэрбиттэрэ. Бастакы бойобуой сорудахха этэҥҥэ сылдьыбытым. Эйэлээх олохтон бастаан кэлбит киһиэхэ, биллэн турар, үөрүйэҕиҥ суох буолан, олус уустук эбит. Ол да буоллар, тугу даҕаны аахсыбакка, хорсуннук киирэн иһиэххэ наада, оччоҕо эрэ тыыннаах хаалаҕын. Иккис сырыыбар БТР-нан бойобуой сорудахха киирэн иһэн, миинэҕэ түбэспиппит, бары ыһыллан хаалбыппыт. Онно эмтээх-томтоох суумкам БТР-ы кытары умайан хаалбыта. Онтон дроннар эккирэтэн барбыттара. “Баба Яга” сырса сылдьан ВОГ гранатаны быраҕаттаабыта, онно мас анныгар саһаарыбын, ыстаммытым, барыта хаһыы, дьаама сир эбит. Үктэнээт, төбөм оройунан барбытым, уҥа атаҕым үөһэ диэки көппүтэ, ол кэмҥэ граната эстэн, оскуолак бөҕө ол атахпар хатаммыта. Дьаама суоҕа буоллар, баҕар, тыыннаах ордуо суоҕум эбитэ буолуо, ол куотан иһэн туох баар Айыыларбыттан, өбүгэлэрбиттэн көрдөспүтүм. Онтон өйдөнөн көрбүтүм, атаҕым бүтүннүү хаан. Атаҕым таҥаһын иһэ, чалбахха түспүт курдук, илийэн, хаан чаллырҕыы сылдьар буолбут этэ. Онуоха буутум үөһэтинэн жгут тардынан, турникет бааммытым. Суһаллык эвакуацияҕа тахсыбытым.
Зачатовка диэн дэриэбинэҕэ госпитальга сыттахпына, биэлсэр идэлээхпин билэннэр, бэйэлэригэр үлэлэтэ хаалларбыттара. Ол тухары “Хирурдуун” сибээскэ баар этим. Балаҕан ыйын ортотугар төттөрү 60‑с биригээдэбэр төннөр буолбутум. Онно Егор УАЗ массыынанан кэлэн ылан барбыта. Биир түүн рота сынньанар баазатыгар хоммуппут, сарсыныгар эрдэ айаннаабыппыт.
Бойобуой доҕор
— Егордуун уруккуттан билсэр буоллаххыт?
— Егор Захаровы кытта мэдиссиинэ кэллиэһигэр үөрэнэ сылдьан билсибитим, биир куурус аллара үөрэммитэ. Кэлин кини мэдиссиинэ институтун бүтэрбит этэ. Олус хорсун, үтүө санаалаах, сырдык эйгэлээх киһи этэ. Киириэ суохтаах, кутталлаах сирдэринэн сылдьа сатааччы. Комбата төһө да хаһыытаабытын үрдүнэн, киирэн уолаттары таһаартыыр этэ. Тоҕо диэтэххэ, миэдиктэри онно харыстыы сатыыллар, оттон «Хирург» уһулуччу талааннаах хирург этэ буоллаҕа, онон олус харыстыыллара. Тыһыынчанан байыаһы быыһаабыт, дьиҥнээх үрүҥ халааттаах аанньал этэ.
Кини өр кэмҥэ аймаҕа уол өлүгүн көрдөөбүтэ, ханна охтубутун билэр этэ. Ол эрээри, булбутун-суоҕун бу диэн өйөөбөппүн. Онно киһи олох сатаан киирбэт этэ, ол иһин штурмовиктарга эҥин, өскөтүн сахаҕа маарынныыр киһини алҕаска көрөн аастаххытына, баһаалыста, таһаара сатаарыҥ эрэ диэн көрдөһөрө. Егордуун медпууҥҥа Муравейник диэн ааттаах сиргэ бииргэ үлэлээбиппит. Онтон иһирдьэ киирэн Мираж, Бамбук арыы тыаларга үлэлии сылдьыбыппыт. Мираж аттыгар олус элбэх киһи бааһырара, өлөрө.
Мин Егортан арыый тэйиччи, бэтэрээ баарым, биирдэ бааһырбыт уолга бастакы көмөнү оҥорон, тыылга ыыппытым. Ону Егор, бэркэ оҥорбуккун, уол этэҥҥэ тиийбит диэбитигэр, санаам көтөҕүллүбүтэ, салгыы үлэлээн барбытым. Үс нэдиэлэ онно үлэлээбитим кэннэ, Егор баазаҕа тахсан сынньанан, суунан-тараанан кэл диэн, сынньанан киирбитим. FPV-дрон, «Баба-Яга», «Камикадзе» көтөрө, уолаттарбыт ол аайы бааһыраллара. Көмө наада буоллаҕына, ыараханнык бааһырдахтарына, Егорбун ыҥырарым. Кини миэхэ кэлэригэр арыы тыалары, аһаҕас хонуулары туораан кэлиэн наада, кутталлаах буолан, харыстаан, ардыгар ыҥырааччым суох. Ол иһин, миэхэ көмөҕө «Бип» диэн позывнойдаах Денис диэн уолу ыыппыттара. Өссө мин кэлэрбэр Амматтан сылдьар «Физрук» диэн уол баара. Кэлин кинини баазаҕа батальон миэдигинэн оҥорбуппут, Егор эдэр оҕону өйөөн, арыый тэйиччи сырытыннарыахха диэн быһаарбыта.
Саамай кыһыылааҕа-абалааҕа атаһым, бииргэ үөрэммит уолум, хамандыырым Егор Николаевич Захаров соһуччу, хомолтолоохтук саҥа кэлбит байыастары тактическай мэдиссиинэҕэ үөрэтэ сылдьан өстөөх уотуттан олохтон туораабыта буолар.
Түгэнтэн түгэн
— Өйдөөн хаалбыт түгэннээххин дуо?
— Элбэх буоллаҕа дии, чэ, икки-үс түгэни кэпсиэм. «Колис» диэн байыас атаҕын туохха эрэ дириҥ баҕайытык үктээн кэлбитэ. Онно Егордуун Безымяннай диэн сиргэ иккиэн баар этибит. Хаана ыһылла сылдьара, суһаллык бастакы көмөнү оҥорон, хаанын тохтотон таһаарбыппыт. Өссө биир кырдьаҕас киһи этэ-сиинэ бүтүннүү оскуолакка табыллыбыт этэ, ону эмиэ эмтээн ыыппыппыт. Егору кытары бииргэ үлэлиир хайдах эрэ чэпчэки, барыта орун оннугар, табыллан иһэр курдуга. Өссө биир аһы-үөлү таһар матассыыкыллаах уол баара. Мин 19‑с квадракка Миражка олорорум, ол уол 18‑с квадракка эстибитэ. Уол хаҥас атаҕар таптарбыт, онно бэйэтэ жгут бааммыт уонна миэхэ тиийэн кэлбитэ. Бастакы көмөнү оҥорон баран, ааһан иһэр матассыыкыланан эвакуацияҕа ыыппытым. Ол эрээри, уолу Арассыыйа госпиталыгар ыыппатахтара, чугас эмтээн баран, төнүннэрбиттэрэ.
2025 сыл атырдьах ыйын 2 күнүгэр эмискэ хараҕым мөлтөөн барбыта. Эрдэ минометнай ытыыларга уонна «Баба-Ягаҕа» түбэһэн, кыратык контузия ыла сылдьыбытым, онтум харахпар охсубут быһыылааҕа. Биирдэ эмиэ атын биригээдэттэн үс бааһырбыт киһини аҕалбыттара, биир — ыараханнык, икки — арыый чэпчэкитик. Баастарын көрөн, ыраастаан бараммын, тигээри гыммытым, арай иннэбин кыайан көрбөт эбиппин. Бастаан хайдах-хайдаҕый дии санаатым. Онтон Егору кытары сибээстэһэн, харахпынан кыайан көрбөппүн диэтим. Онуоха эвакуационнай бөлөҕү суһаллык ыытан, бэйэтигэр ылларбыта. Уолаттар киниэхэ этэҥҥэ тиийбиттэрэ, биир ыараханнык бааһырбыт байыаһы быыһаан, госпитальга ыыппыт этэ. Саамай сырдык мииссийэ — бааһырбыт байыастарга көмөлөһүү.
Онно сылдьан элбэх киһини мэдиссиинэ хамыыһыйатыгар дойдуларыгар төнүннэрэр курдук ыыта сатаабытым. 50‑рын ааһан баран тиийэр дьоҥҥо уустук, дьарҕарбыт ыарыылаахтар элбэхтэр, онтулара ып-ыарахан бронижилет кэттэхтэринэ, дронтан куотан хамсаннахтарына, тыбыс-тымныыга окуопаҕа тоҥнохторуна-хаттахтарына тахсан кэлэн эрэйдиир. Систэрэ, атахтара ыалдьар.
— Бааһырыыгынан букатын бүтэн кэллэҕиҥ? Туох былааннааххын?
— Инники былаан туһунан эттэххэ, араас санаа киирэр. Билигин эчэйиибинэн МСЭК ааһыахтаахпын, ол түмүгэ кэллэҕинэ, эмтэнэ барыахтаахпын. Эмиэ даҕаны баахтаҕа миэдигинэн барыахпын баҕарабын, гражданскай мэдиссиинэҕэ 20‑тан тахса сыл үлэлээбитим.
ХААРТЫСКА СТЕПАН КОПЫРИН ТУС АРХЫЫБЫТТАН