СӨ үлэҕэ уонна социальнай сайдыыга миниистирин солбуйааччы Елена Теплякова «Актуальное интервью» биэриигэ эрэгийиэн демографическай бэлиитикэтин сүрүн хайысхаларын, саҥа социальнай өйөбүл миэрэлэрин олоххо киллэрии түмүктэрин уонна «Көхтөөх уһун үйэлэнии» бырагырааманы ситиһиилээхтик үлэлэтии туһунан кэпсээтэ.
Саха сирэ Уһук Илин элбэх оҕолоох буолуу киинин статуһун салгыы тутар: сыл саҥатыгар өрөспүүбүлүкэҕэ 37 тыһыынчаттан тахса элбэх оҕолоох дьиэ кэргэн олорор.
Элбэх оҕолоох дьиэ кэргэттэри уонна аҕам саастаах көлүөнэни өйүүр үлэ дойду бэрэсидьиэнэ Владимир Путин көҕүлээбит «Дьиэ кэргэн» национальнай бырайыак чэрчитинэн ыытыллар.
«Үйэ оҕолоро» диэн тус сыаллаах хапытаал өрөспүүбүлүкэҕэ төрөөбүт оҕо ахсын бэриллэр. 2022 сылтан бу төлөбүрү 53 035 дьиэ кэргэн ылбыт (хапытаал 2026 сылга кээмэйэ — 116 756 солкуобай).
«Дьиэ кэргэн» диэн эрэгийиэннээҕи ийэ хапытаалын суумата 2 төгүл улаатан, 316 200 солкуобайга тэҥнэспит. 2025 сылтан бу хапытаалы үһүс уонна онтон кэлэр оҕоҕо биэрэллэр.
Үлэ ырыынагар Саха сиригэр наадалаах уонна кэскиллээх идэлэр испииһэктэригэр киирэр орто анал үөрэх кыһаларыгар төлөбүрдээх үөрэххэ киирэр элбэх оҕолоох дьиэ кэргэн үөрэнээччилэригэр 50 тыһыынча солкуобай кээмэйдээх биирдэ бэриллэр төлөбүр көрүллэр.
Сүрүн быһаарыынан 2024 сыл балаҕан ыйыттан өрөспүүбүлүкэ аҕа баһылыга Айсен Николаев ыйааҕын олоххо киллэрии буолла, ол чэрчитинэн дохуот киритиэрийин учуоттаабакка, элбэх оҕолоох дьиэ кэргэн статуһунан сүрүн социальнай мэктиэлэр бэриллэллэр. Бу ОДьКХ төлөбүрүгэр толуйуу (30%-тан итэҕэһэ суох). Бу миэрэнэн номнуо 7 352 киһи туһанан, уопсайа 160 мөлүйүөн солкуобайы ылбыт.
Үөрэх кэмигэр куорат таһынааҕы оптуобуска босхо айаннааһынынан 11 584 үөрэнээччи туһанан, 45,7 мөлүйүөн солкуобай суумалаах өҥөнү ылбыттар.
5–11 кылаас 33 056 үөрэнээччитэ уонна орто анал үөрэх 3 264 устудьуона босхо аһынан хааччыллыбыттар.
Элбэх оҕолоох төрөппүттэр Идэлээх сойуустар судаарыстыбаннай кэмитиэттэрин нөҥүө идэлэрин уларыталларыгар ороскуоттарын толуйууга хас биирдиилэригэр 30 тыһыынча солкуобайга диэри көрүллэр.
2026 сыл бастакы аҥаарыгар судаарыстыбаннай мусуойдары элбэх оҕолоох дьиэ кэргэн 19 тыһыынча кэриҥэ чилиэнэ биир кэлим, ол иһигэр цифровой дастабырыанньанан босхо киирэн көрбүт.
«Ылыллыбыт бары миэрэлэр өрөспүүбүлүкэ дьиэ кэргэн сыаннастарын бөҕөргөтүүгэ уонна төрөөһүнү үрдэтиигэ систиэмэлээх үлэни утумнаахтык ыытарын көрдөрөллөр. Биһиги билиҥҥи сорукпут — гражданнарга дьиҥнээх көдьүүстээҕин учуоттаан, үлэлии турар мэхэньиисимнэри тупсарыы», — диэн Елена Теплякова бэлиэтээтэ.
Алтынньы 1 күнүгэр диэри Дьиэ кэргэн нолуокка төлөбүрүн толуйууга сайабылыанньалары ылаллар. Миниистири солбуйааччы үлэлии сылдьар төрөппүттэргэ 2025 сылга төлөммүт физическэй сирэйдэр дохуоттарыттан нолуогу (НДФЛ) сорҕотун төнүннэрэр кыах баарын санатта.
Бу миэрэ иккиттэн элбэх оҕолоох (18-гар диэри саастаах, эбэтэр, күнүскү үөрэххэ үөрэнэр 23-гэр диэри саастаах ) дьиэ кэргэттэргэ туһаайыллар, кинилэр хас биирдии чилиэннэригэр ортотунан дохуоттара эрэгийиэннээҕи тиийинэн олоруу алын кээмэйин 1,5 төгүллээх кээмэйин куоһарбат ( биир киһиэхэ 1-кы хотугу зонаҕа — 46 993,5 солк., 2-с зонаҕа — 39 361,5 солк. ыйга).
Төннөрүү кээмэйэ төлөммүт НДФЛ ыстаапкатын (13%) уонна намтатыллыбыт ыстаапканы (6%) икки ардыларынааҕы араастаһыытынан ааҕыллар, ол эбэтэр дьиэ кэргэҥҥэ нолуок төлөммүт сууматыттан 7% төннөр.
Бүгүҥҥү күҥҥэ Саха сиригэр сыллата бэриллэр Дьиэ кэргэн төлөбүрүн 22 тыһыынча кэриҥэ төрөппүт ылбыт.
Елена Юрьевна гражданнар болҕомтолорун докумуоннары биэрии болдьохторугар туһаайда. Ааспыл сыллааҕы Дьиэ кэргэн нолуокка төлөбүрүгэр сайабылыанньаны «Госуслуги» портал, Элбэх хайысхалаах киин (МФЦ) эбэтэр Арассыыйа Социальнай пуондатын нөҥүө бу сыл алтынньы 1 күнүгэр диэри булгуччу туттарыахха наада.
Нэһилиэнньэ ахсаанын элбэтии аҕам саастаах көлүөнэҕэ кыһамньыта суох сатаммат. Дойду уонна өрөспүүбүлүкэ салалтата туруорбут сүрүн стратегическай соруга — 2030 сылга 78-ка, оттон 2036 сылга 81 сааска диэри уһун үйэлэниини улаатыннарыы, Саха сиригэр 2030 сылга 80 саас сыал-сорук туруоруллубута.
Билигин Саха сиригэр уһун үйэлэнии көрдөрүүтэ 73,67 сылга тэҥнэһэр, бу Арассыыйатааҕы (73,46) уонна Уһук Илиннээҕи уобаластар ортотунан көрдөрүүлэрин куоһарар.
Түмүккэ Елена Теплякова Саха сирин элбэх оҕолоох дьиэ кэргэттэригэр көлүөнэлэр утумнаһыылара туохха олоҕурарын туһунан санаатын үллэһиннэ:
«Сахалар дьиэ кэргэннэригэр төрүт үгэстэргэ олоҕурбут ил-эйэ тирэҕэ — бу хардарыта ытыктаһыы дириҥ систиэмэтэ. Аҕам саастаах көлүөнэ төрүт култуураны, тылы уонна олох муудараһын харыстааччы быһыытынан, бэйэтин уопутун оҕолорго, сиэннэргэ тиэрдэр. Ол кэннэ, сиэннэриниин алтыһан, сааһырбыт дьон аныгы тэтимҥэ киирэллэр. Ытыктабыл, билиини тиэрдии бииргэ үлэлээтэхтэринэ, дьиэ кэргэн хас биирдии чилиэнэ бэйэтин суолталаах уонна көмүскэллээх курдук сананар», — диэн Үлэҕэ уонна социальнай сайдыыга миниистири солбуйааччы Елена Теплякова түмүктээтэ.