Киһи доруобуйата күн-дьыл туругуттан эмиэ тутулуктаах. Сааһырдах ахсын, ардах-хаар түһэрин, былыт баттыырын, магнитнай буурҕа дьайарын киһи этинэн-хаанынан билэр буолар. Бу мантан кыайан харыстаныахха сөп дуо?
Киһи доруобуйата күн-дьыл туругуттан эмиэ тутулуктаах. Сааһырдах ахсын, ардах-хаар түһэрин, былыт баттыырын, магнитнай буурҕа дьайарын киһи этинэн-хаанынан билэр буолар. Бу мантан кыайан харыстаныахха сөп дуо?
Салгын эмиэ ыйааһыннаах, Сир тардар күүһэ — 1 кв. см иэннээх сиргэ 1 киилэ кэриҥэ ыйааһын аллараа баттыыр. Сир тула баар салгын (атмосфера) баттааһына күн-дьыл туругуттан көрөн хамсыыр. Киһи этэ-сиинэ үксэ ууттан турар буолан, ол баттааһын эмиэ дьайар. Дьиҥэ, салгын баттааһынын киһи этин-хаанын ис баттааһына сааһылыыр, ол иһин эдэр-сэнэх, доруобай киһи күн-дьыл уларыйыытын билбэт.
Ол эрээри, киһи сааһыран, этигэр-хааныгар кэһиллии тахсыбыт буоллаҕына, салгын баттааһына уларыйыытыттан тымырдара кыарыыллар, ол иһин төбө ыалдьар, хаан баттааһына түһэр-тахсар, киһи сэниэтэ суох буолар, сүһүөххэ да дьайар. Эбээлэрбит-эһээлэрбит: “Сүһүөҕүм нүөлүйэн, сүгүн утуйбатым, дьэ, ардах-хаар кэлээри гынна”, — дииллэрин өйдүүбүт.
Салгын баттааһына хайдах дьайарый?
Намыһах салгын баттааһына (циклон):
750–760 мм рт. ст. — бу нуорма. 750 мм рт. ст. намыһах буоллаҕына, салгыҥҥа кислород аҕыйыыр, киһи этин-хаанын баттыыр, ыгар, ол иһин кислород тиийбэт буолар. Киһи утуктуу сылдьар, мэйиитэ эргийэр, сэниэтэ суох буолар, аҕылыыр, сүрэҕин тэбиитэ күүһүрэр, дабылыанньата түһэр. Ордук намыһах дабылыанньалаах (гипотониктар) уонна тыынар уорганнарыгар ыарыылаах дьон эрэйдэнэллэр. Салгын баттааһына түстэҕинэ, сөрүүдүйэр, салгын маассата үөһэ тахсар, онон былыттаах, хаардаах-ардахтаах буолар. Ол иһин “былыт баттыыр” диэн этии үөскээтэҕэ.
Үрдүк салгын баттааһына (антициклон):
760 мм рт. ст. — мантан үрдүк буоллаҕына, салгын хойдор, ыарыыр, онон киһи тымырдара кыарыыллар. Төбө ыалдьар, сүрэх тэбиитэ күүһүрэр, хаан баттааһына тахсар. Гипертониктарга, сүрэх-тымыр ыарыылаах дьоҥҥо сэрэхтээх. Сүрэххэ, тымырдарга, ньиэрбэҕэ ноҕурууска күүһүрэр. Сылыйар, салгын аллараа түһэн, баттааһына өссө күүһүрэр — ыраас, күннээх, тымныы күн буолар.
Маны тэҥэ, салгын баттааһына эмискэ уларыйыыта (хайаҕа тахсыыга, сөмөлүөккэ, лиипкэ) дабылыанньалаах дьоҥҥо эмиэ дьайар.
Туох көмөлөһөрүй?
Салгыны сиигирдэр тэриллэр. Дьиэ иһигэр салгын сөбүгэр сииктээх буоллаҕына, салгын баттааһынын дьайыытын намтатар.
Тыынар уорганнара ыалдьар дьон ингалятордарынан, анал аппарааттарынан туһаныахтарын сөп.
Гипотоник элбэх ууну, кофеиннаах утахтары (саахардаах хойуу чэйи, кофены) иһиэхтээх. Сибиэһэй салгыҥҥа сылдьан, хаамыахтаах, хамсаныахтаах, оччоҕо элбэх кислороду ылар. Дабылыанньа күүскэ түстэҕинэ, адаптогеннар: лимонник, женьшень, элеутерококк ностуойкаларын хааппыланан иһиэххэ сөп. Кымаах тууһу тылга ууран, эмтэххэ эбэтэр туустаах крекердэри сиэтэххэ, организмҥа ууну тутар, бу эмиэ дьайар.
Гипертоник, төттөрүтүн, туустаах, сыалаах, аһыы аһы, кофеиннаах утахтары, арыгыны иһиэ-сиэ суохтаах, ноҕуруускаламмакка, эрдэ утуйуохтаах, дабылыанньатын кэмнии уонна быраас анаабыт эмтэрин иһэ, истириэстэн харыстана сылдьыахтаах. Хоһу салгылатыахтаах.
Эрчиллии
(Врикшасана)
Йогаҕа бу эрчиллии Мас позата диэн ааттанар. Истириэһи намтатар, болҕомтону күүһүрдэр уонна ньиэрбэни уоскутар.
Көнөтүк тураҕыт, болҕомтону тыынарга уураҕыт. Хаҥас атаххытын токурутан, уҥа атах тобугун ис өттүгэр сыһыарыҥ. Ытыстаргытын түөскүт диэки холбооҥ.
Бу курдук аҥаар атаххытыгар тураҕыт, бытааннык, дириҥник тыынаҕыт. Атаххытыттан силис тахсан, сиргэ киирэрин, төбөҕүтүттэн мас үүнэн халлааҥҥа харбаһарын курдук оҥорон көрөҕүт. 1 мүнүүтэ туран баран, атын атаххытыгар көһөрөҕүт.
Магнитнай буурҕа дьайыыта
Кэнники кэмҥэ Күҥҥэ эстиилэр элбээтилэр. 2025 сылга кэнники 10 сылга саамай элбэх эстии тахсыбыт. Учуонайдар этэллэринэн, маннык көстүү 2028 сылга диэри салҕанан барыаҕа. Тоҕо диэтэр, Күҥҥэ улахан корональнай хайаҕастар, бээтинэлэр үөскээбиттэр. Күн актыыбынаһа 10–11 сыл буола-буола хатыланар.
2024 сылга — 44, 2025 сылга 69 магнитнай буурҕа буолбут. Оттон геомагнитнай хамсааһыннаах (араҕас уонна кыһыл таһымнаах) 164 күн буолбут.
Бу курдук элбэх магнитнай буурҕа 2015 (79 буурҕа), 2016 (69) сыллардаахха буолбут. Оттон 2003 сыллаахха 272 күн геомагнитнай хамсааһыннаах, 154 күн магнитнай буурҕалаах этэ. Бу 21‑с үйэҕэ саамай элбэх магнитнай буурҕалаах сыл. 2009 сыллаахха баара-суоҕа 4 буурҕа буолбут.
Күҥҥэ эстии таҕыстаҕына, Сир диэки хайыспыт буоллаҕына, плазмата 400–800 км/с түргэннээхтик, 2–3 күнүнэн көтөн кэлэн, Сир көмүскүүр магнитнай хонуутун хамсатар. Магнитнай буурҕалар электроннай аппарааттарга, сибээскэ дьайаллар. Ордук космос аргыстарыгар, ыстаансыйа аппарааттарыгар дьайыылара күүстээх.
Магнитнай буурҕа тимирдээх тэриллэргэ электрическэй туогу ыытар кыахтаах буолан, уот күүрүүтүн эмискэ күүһүрдүөн сөп, ол иһин элэктэриичэстибэ лииньийэлэрэ, Сир аргыстара, сөмөлүөттэр анал көмүскэнэр систиэмэлээх буолаллар. Күүстээх буурҕа кэмигэр уот күүрүүтэ түһэр-тахсар буоллаҕына, тэриллэри элэктэриичэстибэттэн араарыллар, төлөпүөннэри, ноутбуктары эрдэттэн ииттэриллэр.
Доруобуйаҕа дьайыыта дакаастамматах
Магнитнай буурҕа киһи доруобуйатыгар дьайыытын дакаастыыр билим чинчийиилэрэ суохтар. Ол эрээри, геомагнитнай буурҕа кэмигэр инфарктан, инсультан өлүү ахсаана, “суһал көмөнү” ыҥырыы элбиир диэн суруйаллар. Магнитнай буурҕаны организм истириэс курдук ылынар, онон адреналин элбиир. Адреналин хааны хойуннарар, капиллярдарга хаан сүүрүүтэ бытаарар, эритроциттар сыстыһаллар. Онон тромб үөскүүр куттала улаатар.
Ол эрээри, сорох дьон санааларынан “ыалдьар”, күүркэтэр, эрдэттэн куттанар, бэринэр, куһаҕаҥҥа бэлэмнэнэр курдук буолаллар. Быраас сүбэтин тутуһан, эрдэттэн көрүнэ, эмтэнэ сырыттахха, кыраттан да санааны түһэрбэт буоллахха, күн-дьыл туругуттан, магнитнай буурҕаттан тутулугу кыччатыахха сөп.
Катерина Лебедь, нутрициолог, быраас:
— Магнитнай буурҕа дьайыытын намтатар дьайыылар салгын баттааһыныттан харыстанар дьайыыларга маарынныыллар. Сүрүнэ — хаан эргиирэ хааччаҕа суох үлэлиирин хааччыйыы, тымыр кыарыырын тохтотуу, истириэһи намтатыы ирдэнэр.
Итии-тымныы ууну солбуһуннарар душ, тымныы уулаах соттору сүүскэ, моойго уурунуу, массаас — бу барыта тымырдар күүрүүлэрин, кыараабыттарын тохтотор. Вегетативнай ньиэрбэ систиэмэтин эрчийэргэ сакаалка, эрэсиим, сибиэһэй салгыҥҥа хамсаныы көмөлөөхтөр.
Хааны убатарга аспирины, кардиомагнилы иһиэххэ сөп (быраас анаатаҕына). Киэһэ уоскутар оттору (мелисса, ромашка, валериана, пустырник, мээтэ), мэйиигэ көмөлөһөр глицин табылыаккатын иһэр туһалаах.