Саха сирин ас технологияларын өрөспүүбүлүкэтээҕи киинэ (РЦПТ) сыл аайы 15 тыһыынчаттан тахса ас бородууксуйатын чинчийиитин ыытар уонна Саха сирин агропроизводствоҕа уонна переработка тэрилтэлэригэр 150-тан тахса сүбэ-көмө өҥөтүн оҥорор.
Тэрилтэ үлэтин соруга олохтоох бородууксуйа хаачыстыбатын уонна куттала суох буолуутун үрдэтиигэ туһуланар. Бу туһунан Саха сирин тыа хаһаайыстыбатын уонна ас-үөл бэлиитикэтин министиэристибэтэ иһитиннэрдэ.
Киин үлэтин сүрүн хайысхаларыттан биирдэстэрэ — ас-үөл хаачыстыбатын уонна куттала суох буолуутун лабораторнай хонтуруола. Тэрилтэ чинчийэр лабораторията аныгы тэриллэринэн толору хааччыллыбыт, ол битэмиин, антибиотик, пестицид уонна радионуклид баалларын быһаарарга кыах биэрэр. Чинчийии түмүктэрин оҥорон таһаарааччылар бородууксуйалара анал ирдэбиллэргэ сөп түбэһэрин бигэргэтэргэ туһаналлар.
РЦПТ практическай үлэтэ ас бырамыысаланнаһын араас хайысхаларын хабар, ол иһигэр үүтү астааһыны, кондитерскай уонна атын ас бородууксуйатын оҥорууну. Ону таһынан, лабораторнай чинчийиилэр өрөспүүбүлүкэ урбаанньыттарын бородууксуйаларыгар ыытылыннылар.
Лабораторнай хонтуруолтан ураты, РЦПТ исписэлиистэрэ тыа хаһаайыстыбатын тэрилтэлэригэр технологическай уонна методическай көмөнү оҥороллор. Техническэй усулуобуйалары уонна атын документацияны оҥоруу, технологическай быһаарыылары талыы, бородууксуйа хаачыстыбатыгар ирдэбиллэри тутуһуу уонна «Чиэһинэй бэлиэ» судаарыстыбаннай маркировкалыыр тиһиги киллэрии боппуруостарынан сүбэлэһэллэр.
Маннык көмө Саха сирин улуустарыгар үлэлиир дьоҕус хаһаайыстыба тэрилтэлэригэр уонна кэпэрэтииптэргэ ураты суолталаах. Тустаах сүбэни ылар уонна сөптөөх лабораторнай чинчийиилэри ыытар кыах олохтоох оҥорооччуларга табаардарын ассортименын кэҥэтэргэ уонна кинилэр үлэлиир стандартарга сөп түбэһэллэрин хааччыйарга көмөлөһөр.
Өрөспүүбүлүкэтээҕи ас технологияларын киинин үлэтин практическай суолтатын тыа хаһаайыстыбатын оҥорооччулара бэйэлэрэ бэлиэтииллэр. Холобур, Горнай улууһун урбаанньыта Вера Лиханова органическай бородууксуйаны, Саха сирин отонноруттан пастиланы уонна сублимированнай бородууксуйалары оҥорон таһаарар. Кини бу тэрилтэни кытта бииргэ үлэлээбитин туһунан кэпсээтэ.
«Бу дьыалаҕа өрөспүүбүлүкэ ас технологияларын киинин исписэлиистэрэ наһаа көмөлөһөллөр. Сертификацияҕа наадалаах бары анаалыстары, ол иһигэр биохимияны, кинилэр ыыталлар», — кэпсиир Вера Лиханова.
Киин үлэтин анал хайысхатынан оҕо аһылыгын куттала суох буолуутун хааччыйыы буолар. Түөрт сыл устата тэрилтэ исписэлиистэрэ оскуола уонна оскуолаҕа киириэн иннинэ саастаах оҕо аһылыгын эйгэтигэр 13 тыһыынча курдук чинчийиини ыыттылар. Лабораторнай хонтуруол туруоруллубут ирдэбиллэргэ сөп түбэспэт бородууксуйаны булан таһаарарга уонна өрөспүүбүлүкэ үөрэх тэрилтэлэригэр киирэр ас куттала суох буолуутун хааччыйыыга көмөлөһөр.
Агропромышленнай комплекс сайдыыта уонна тыа хаһаайыстыбатыгар билиҥҥи технологиялары киллэрии Арассыыйа Бэрэсидьиэнэ Владимир Путин бэлиэтээбит судаарыстыбаннай бэлиитикэ приоритетнай хайысхаларын ахсааныгар киирэллэр. 2026 сыл балаҕан ыйын ыйын Илин экономическай пуорумун пленарнай мунньаҕар судаарыстыба салайааччыта Уһук Илиҥҥэ инновационнай быһаарыылары, ол иһигэр тыа хаһаайыстыбатыгар, түргэнник тургутан көрөргө уонна киллэрэргэ анал быраап эрэсиимин оҥоруохха наадатын туһунан эттэ. Маннык эрэсиими 2027 сыл тохсунньу 1 күнүттэн саҕалааһын былааннаммыт.
Саха сиригэр агропромышленнай комплексы технологическай сайыннарыы үлэтэ өрөспүүбүлүкэ баһылыга Айсен Николаев туруорбут сорудахтарыгар сөп түбэһиннэрэн ыытыллар. 2023 сыллаахха Ил Түмэҥҥэ Туһаайан этиитигэр кини тыа хаһаайыстыбатын уонна олохтоох производство сайдыытыгар саҥа ньымалары киллэриэххэ наадатын бэлиэтээбитэ.
Саха сирин баһылыгын 2024 сыл кулун тутар 28 күнүнээҕи № 269 стратегическай ыйааҕынан эт уонна үүт бородууксуйатын оҥорон таһаарыы кээмэйин улаатыннарыыга, ону таһынан тэриллибит хаһаайыстыбалары сайыннарыыга сыал-сорук чопчуланна. Сорудахтары ситиһэр инструменнартан биирдэстэрэ — оҥорон таһаарар тэрилтэлэр технологическай таһымнарын үрдэтии уонна олохтоох бородууксуйа хаачыстыбатын хааччыйыы.
Сиһилии ааҕар сигэ: https://www.sakha.gov.ru/news/65877