Быһа лииньийэ кэмигэр Ил Дархантан бүддьүөт үлэһиттэрин, чуолаан учууталлары сарбыйыы туһунан социальнай ситимнэргэ, мессенджергэ сурах иһиллэрин, дьон туоһулаһарын туһунан ыйыттылар. Тустаах ыйытыыга Ил Дархан Айсен Николаев бу курдук хоруйдаата.
Ити курдук этэр дьон бүгүн бара турар уларыта тутуу ис дьиҥин билбэтин ыйда. Ити уларыйыылар, бастатан туран, бүддьүөт эйгэтин көдьүүһүн үрдэтэргэ, онно ыытыллар үп-харчы төһө кыалларынан уопсастыба туһатыгар үлэлиирин туһугар туһаайыллар диэн эттэ.
— Үөрэх эйгэтин тиэмэтигэр балай да элбэхтик кэпсиибин, ол иһигэр быһа эпииринэн эмиэ. Үөрэх систиэмэтигэр уларыта тутуу киирэрэ, үөрэх көдьүүһэ үрдүүрэ ирдэнэр. Ол эрээри, учууталлары сарбыйыа суохтаахпыт. Биһиги үөрэх систиэмэтигэр административнай-салайар аппарааты аҕыйатыахтаахпыт. Биһиги учууталларга административнай өртүттэн ыгыыны кытта охсуһуохтаахпыт, — диэтэ. Учуутал оҕону үөрэтиэн онннугар олус элбэх кумааҕы үлэтин толорорун, бастатан туран, араас федеральнай ирдэбиллэри. Бу туһунан Бэрэсидьиэн быһаарсыҥ диэн мээнэҕэ сорудахтаабатаҕа, бу хайысхаҕа Бырабыыталыстыба дьэ, дьиҥнээх хардыыны оҥорон эрэр диэн кини эттэ.
“Административнай-салайар аппараат туһунан мин элбэхтик этэн турабын. Дьокуускайдааҕар улахан куораттарга, оскуолаларга буҕаалтар, үп-харчы, юридическай, хаһаайыстыбаннай үлэлэр бары биир кииннэнэн тураллар. Уон оскуола биир дириэктэрдээх, маныаха оскуолалар үлэлэрэ бигэ. Оннооҕор үөрэх хаачыстыбата мөлтөөбөт. Тоҕо диэтэххэ, дьон үөрэх хаачыстыбатын туһунан, оҕону хайдах көдьүүстээхтик үөрэтэр туһунан толкуйдууллар” – диэн бэлиэтээтэ.
Саха сиригэр Дьокуускайга бу боппуруоска чопчу үлэлэһэн эрэллэрин, 54 административнай-салайар үлэһиттэри сарбыйбыттарын иһитиннэрдэ. Бу үлэни куораттарга, улуус кииннэригэр салгыы ыытар ирдэнэрин эттэ. “Биллэн турар, биир оскуолалаах кыра сэлиэнньэлэргэ дириэктэри сарбыйар табыллыбат. Манна төттөрүтүн харыстабыллаахтык сыһыаннаһыахтаахпыт. Өрөспүүбүлүкэҕэ кыра кэмпилиэктээх оскуолаларбыт ахсааннара элбии тураллар. Маныаха биир атын кыһалҕа баар – демография. Биһиэхэ, бүтүн дойдуга курдук, өрөспүүбүлүкэҕэ оҕо төрөөһүнэ намтыы турар. Ордук кыра сэлиэнньэлэртэн дьон улуус кииннэригэр көһө тураллар. Ол түмүгэр оскуолаҕа үөрэнээччи ахсаана аҕыйыыр. Биллэн турар, 10-20 оҕо үөрэнэр оскуолатын оннунан хаалларабыт, саппаппыт. Ол эрээри, хомойуох иһин, кэлиҥҥи сылларга кыра сэлиэнньэлэргэ, ордук бырамыысыланнай оройуоннарга, оҕо букатын хаалбатаҕын кэриэтэ сирдэригэр кыра оскуолалар сабыллыбыттара.
Уопсайынан, биһиги оскуола оннунан хааларын, ордук үлэлииллэрин, административнай-салайар үлэһиттэри аччатар туһугар туруулаһабыт. Мантан кэмчилэммит үп үөрэх систиэмэтин, хаачыстыбатын тупсарыыга барыаҕа. Бу систиэмэ үлэтин сыаналыырга сүрүн киритиэрий буолар” – диэн Ил Дархан лоп-бааччы быһаарда.