Сунтаар улууһугар суруналыыс, уопсастыбанньык Тускулаана Горохова-Кобельянова сыллата сонун, кэрэхсэбиллээх бырайыактарынан биир дойдулаахтарын үөрдэр. Элбэхтэн аҕыйаҕы холобурдуур буоллахха, «Дойдубар, дьоммор ситиһии көтөллөнөн» диэн улууспут айар куттаах култуура эйгэтигэр ситиһиилээх дьонун бэлиэтиир, «Норуот билиниитэ» диэн дьон-сэргэ кутун туппут үлэһит дьону ыйытыгынан быһаарар сэргэх бырайыактарын ааттыахха сөп.
Тускулаана Васильевна быйыл эмиэ бэртээхэй бырайыагы саҕалаабытын үгүстэр номнуо билэн олорор буолуохтаахтар. Ол курдук, Сунтаар улууһун хас биирдии нэһилиэгин аайы нэһилиэк саамай аҕам саастааҕын бэлиэтиир соруктаах «Аҕа саастаахха ытыктабыл» диэн дьоһун бырайыак саҕаланна. Бу бырайыак Сунтаардааҕы «Биир Ньыгыл Арассыыйа» политическай партия салаатын өйөбүлүнэн ыытыллар.
Бырайыак ааптара: «Бу – ытык саастаах дьоммутун үйэтитии, кинилэр дьоһун саастарыгар сүгүрүйүүбүт бэлиэтэ буолар», – диэн быһаарар. Хамаанда билиҥҥитэ номнуо улууспут үгүс нэһилиэгэр сылдьыбыт. Нэһилиэктэр саамай ытык саастаах олохтоохторугар дьиэлэринэн сылдьан ирэ-хоро кэпсэтэн, анал бэлиэни, добун суругу уонна ас-үөл нобуора бэлэҕи туттарбыттар.
Сунтаар улууһугар саамай аҕам саастаах Далбар Хотун Дьаархан нэһилиэгин олохтооҕо Домна Ивановна Саввинова төһө да 99-с хаарын ууллардар бэрт сэргэх сылдьар. Кини ыалдьыттары үөрэ-көтө көрсөн, махтанан, бар дьонугар: “Харах харатын курдук харыстанан, тымныыга тымныйбакка, итиигэ буспакка, оҕолоргутун харыстаан сылдьыҥ. Судаарыстыбаҕа туһалаах үлэһит буолуҥ”, – диэн баҕа санаатын этэр, алгыһын аныыр.
Бырайыак ааптара бу күннэргэ Сунтаар улууһун бары нэһилиэктэрин хабан, кэлэр нэдиэлэҕэ үлэни түмүктүүр былааннаах. «Хочо өттүн бүтэрдибит, өрүс уҥуор нэһилиэктэргэ баран эрэбит. Ол өттүгэр Элгээйи уонна Күүкэй аҕам саастаахтарыгар эрдэ сылдьыбыппыт», – диэн Тускулаана айаҥҥа турунаары туран санаатын үллэстэр уонна: «Улууспут ытык саастаахтара кимнээх буолалларын сыымайдаан, ырытан көрөр буоллахха, манна Далбар Хотуттар баһыйаллар уонна бу уһун үйэлээхтэрбит үгүстэрэ олохторун устата илии ыарахан үлэтигэр сылдьыбыт дьон эбит», – диэн эмиэ биир кэрэхсэтэр чахчыны бэлиэтиир.
«Нэһилиэк аайы көрсөр ытык саастаах дьоммут кыра да болҕомтоттон оҕолуу үөрэллэриттэн бэйэбит уон оччо үөрэбит, астынабыт», – диэн кэпсиир. Бу бырайыагын олоххо киллэрэригэр күүс-көмө буолбут улуус баһылыгын солбуйааччы Павел Григорьевка, ыччат управлениетын салайааччы Трофим Ивановка уонна айан суолугар аргыс буолар Туяра Джуаловаҕа ис сүрэҕиттэн махтанар.
Эмэн саастаах дьоммут болҕомтоттон сэгэйэ үөрэллэрэ – бу буолар эбээт тустаах үлэ түмүгүн үөрүүтэ, соругун ситиитэ.
Манна даҕатан эттэххэ, аҕам саастаах дьон күнүн көрсө уһун үйэлээх ытык дьоммутун болҕомтоҕо ылан чиэстээһин, мин санаабар, холобур буолар бэртээхэй идиэйэ эбит.
Марфа Иванова