Быйыл Илин Эҥээр улуустарга Тааттаҕа, Мэҥэ Хаҥаласка, Аммаҕа, Чурапчыга дьэдьэн өлгөмнүк үүммүтүн социальнай ситимҥэ киэҥник тарҕаттылар. Дьэдьэн сыаната билигин төһөнүй?
0,5 лиитэрэлээх дьэдьэн ортотунан 2500 солкуобайга тэҥнэһэр. Биир лиитэрэлээх дьэдьэн барыанньата 5000 солкуобай буолбут.
Сыаната хантан саҕаланарый?
Сыана, биллэн турар, улууһуттан, бөдөҥүттэн-кыратыттан, хомуллубут кэмиттэн тутулуктаах. Сүрүннээн 5 лиитэрэлээх иһитинэн кэмнээн атыылыыллар. Ортотунан сыаната маннык:
- Киин улуустар (Мэҥэ Хаҥалас, Нам, Уус Алдан, Чурапчы): Манна сыана арыый чэпчэки – лиитэрэлээх иһит дьэдьэн 2500-3000 солкуобайга турар. Дьокуускайга чугас буолан, тиэрдиитэ даҕаны чэпчэки.
- Бүлүү бөлөх улуустара (Бүлүү, Үөһээ Бүлүү, Сунтаар): Бу улуустар минньигэс дьэдьэннэринэн аатыраллар. Манна лиитэрэлээх иһит 4000-5000 солкуобайтан үөһэ турар.
- Таатта, Амма: Эмиэ 3000 солкуобайтан саҕалаан атыылыыллар. Отонун ырааһыттан, бөдөҥүттэн көрөн сыана үрдүөн сөп.
- Кэбээйи, Эдьигээн: Бу улуустар дьэдьэннэрэ саамай сыаналаахтар уонна атыыга тахсаат да былдьаһыкка бараллар. Лиитэрэлээх иһит сыаната 5000 солкуобайга тиийэр.
- Дьокуускай куорат: Куоракка улуустартан аҕалан атыылыыр буоланнар, сыана өссө үрдүк. Манна лиитэрэлээх дьэдьэни 5000-5500 солкуобайга булуохха сөп.
Атыылыыр ньымалара: тоҥ, барыанньа
Сибиэһэйдии эрэ буолбакка, тоҥоруллубут уонна буһарыллыбыт дьэдьэни эмиэ киэҥник атыылыыллар.
- Тоҥ дьэдьэн: Ыраастаммыт, сууйуллубут, тоҥоруллубут отон сыаната сибиэһэйдиин тэҥ эбэтэр арыый үрдүк буолар. Үксүн киилэнэн ааҕан, 1 кг – 1000-1500 солк. атыылыыллар. Бу кыһын устата битэмииннээх аһылыгынан хааччынарга табыгастаах.
- Барыанньа: Дьэдьэн барыанньатын лиитирэнэн атыылыыллар. Биир лиитирэ барыанньа сыаната ортотунан 2500-5000 солкуобайга турар. Саахардаах, бэлэм ас буолан, сыаната ыарахан.
Тиэрдии хайдаҕый?
Атыылаһааччыга тиэрдии боппуруоһа туспа кэпсэтиллэр. Үксүгэр Дьокуускай куоракка диэри улуустан сылдьар таксыынан, чааһынай массыыналаах дьонунан ыыталлар. Тиэрдии төлөбүрэ (ортотунан 500 солк.) үксүн атыылаһааччы уйунар эбэтэр атыылааччы отон сыанатыгар киллэрэр. Сорохтор атыылаһааччы элбэхтэ ылар буоллаҕына, босхо тиэрдиэхтэрин сөп.
Онон, Сахабыт сирин кылгас сайынын үтүө бэлэҕэр сыана кэмиттэн көрөн өссө да уларыйыан сөп.
