Кулун тутар 25 күнүгэр Покровскайга Хаҥаластааҕы киин бибилэтиэкэҕэ Арассыыйаҕа — Норуоттар сомоҕолоһууларын, Саха сиригэр — Култуура сылларын чэрчитинэн уонна «Чолбон» уус-уран литература уонна уопсастыба-бэлиитикэ сурунаала төрүттэммитэ 100 сылын көрсө II өрөспүүбүлүкэтээҕи литература кулууптарын уонна айар түмсүүлэрин пуорума буолан ааста.
Уопсайа сэттэ түһүмэҕинэн үлэ ыытылынна.
Бастакы түһүмэххэ: «Дорҕоонноохтук ааҕыыга» кыттааччы хоһоону, кэпсээни көҥүл ааҕыыта буолла. Иккис түһүмэххэ «Сулустаах хоско суруйааччыны кытта тус көрсүһүү» диэн суруйааччылары кытта атах тэпсэн олорон кэпсэтии, санаа атастаһыы, сүбэ-ама ылыы буолла. Үһүс түһүмэххэ «Литература култууратын уонна айар холбоһуктарын салайааччыларын кытта төгүрүк остуолга» кэпсэтиини «Чолбон» сурунаал редколлегиятын чилиэнэ Олег Гаврильевич Сидоров-Олег Амгин сүрүннээн ыытта. «Уус- уран тыл. Проза» диэни салайан ыытта Гермогенова Сардаана Николаевна уонна эспиэрдэр Макеев Данил Николаевич, Слепцов Анатолий Игнатьевич, Варламова Анна Егоровна-Айысхаана.
Бэһис «Уус-уран тыл. Поэзия» түһүмэҕи Людмила Николаевна Колесова, эспиэрдэр Гаврил Гаврильевич Андросов, Рустам Николаевич Каженкин, Ангелина Николаевна Шадринова-Суоһааны ыыттылар.
Алтыс хайысхаҕа Валентина Николаевна Колесова, эспиэрдэр: Ольга Николаевна Макарова, Анна Владимировна Прудецкая уонна Саргылана Еремеевна Карманова үлэлээтилэр.
«Киинэ уонна сериал сценарийын маастарыстыбата» диэн сэттис хайысханы салайан ыытта: Новоприезжая Александра Яковлевна, эспиэрдэр: Утум Егорович Захаров, Семен Никонович Ермолаев-Сиэн Өкөр, Эдуард Алексеевич Новиков уонна Октябрина Георгиевна Шестакова.
Пуоруму түмүктээһиҥҥэ эспиэрдэр уонна пуорум кыттылаахтарын түмүк санааларын, этиилэрин иһиттибит. Уус-уран тыл айар күрэхтэрин кыайыылаахтарын үөрүүлээх быһыыга-майгыга наҕараадалаатылар.
Маннык пуорумнар саха литэрэтиирэтин сайдыытыгар улахан суолталаах, бэлиэ түгэнинэн буолаллар. Саха сирин араас улуустарыттан айар куттаахтар, литэрэтиирэ кулууптарын салайааччылара мустан, бэйэ-бэйэлэрин кытары билсэллэрэ, үлэ уопутун атастаһаллара — улахан ситиһии. Саха литэрэтиирэтэ соҕотох суруйааччыттан эрэ тутулуктаах буолбакка, уопсастыбаны барытын хабар күүстээх хамсааһын буоларын көрдөрдө.
Пуорумҥа үксүн саҥа ааттар, саҥа санаалар арыллаллар. Улуустааҕы уонна өрөспүүбүлүкэтээҕи түмсүүлэр туох сыаллаахтарый-соруктаахтарый?
“Кинигэ таһаарыахтарын баҕараллар дуу, идэтийбит суруйааччы буолуохтарын баҕараллар дуу эбэтэр бэйэлэригэр эрэ анаан суруйаллар дуу?” диэн ыйытыылар үөскүүллэр эбит.
2026 сыл Култуура сыла буоларын быһыытынан, литэрэтиирэ кулууптарын кыттыгастара бу сылга туох сүрүн соруктары туруорунуохтаахтарын, туох тэрээһиннэри ыытыахтарын баҕаралларын ырытыы буолла. Эспиэрдэр ассоциация иһинэн үлэлиир, айар түмсүүлэр сүрүннүүр сүбэлэрин кытта үлэлэһэр уорган тэриллэрэ буоллар диэн баҕа санааларын эттилэр.
Биир сүрүн кэпсэтиинэн эдэр оҕону төрөөбүт тылынан аахтарарга, хайдах гынан интэриэс тардыахха сөбүн туһунан сүбэ-ама, ырытыы буолла.
Култуурунай өй-санаа билиҥҥи ыччаттарга татым соҕус буолла. Оҕо ааҕар айымньыта суоҕун кэриэтэ. Манна үс улахан ыйытыы баар. Бастакынан: тугу аахтарабытый? Иккиһинэн: ким аахтарыахтааҕый? Үсүһүнэн: ханнык ньыманан аахтарабыт?
Оҕо оскуолаҕа үөрэнэр эрэ кэмигэр күүскэ ааҕыан сөп. Билигин оскуола кэмигэр ааҕар оҕолор баар буоллахтарына, сүүрбэ-отут сылынан ааҕааччылаах буолуохпут диэн эрэнэбит диэтилэр. 2012 сылтан Шамаев Иван Иванович тэрийбит «Ааҕар Саха сирэ» түмсүүтүн көҕүлээн, үлэлэтэ сылдьалларын туһунан билиһиннэрдилэр.
Суруйааччыны кытта тус көрсүһүү хоһугар Варламова Анна Егоровналыын- Айысхааналыын кэпсэттим. Кини айымньыны суруйарга сүбэтин-аматын истэн, кырдьык да, дириҥ билиилээҕин-көрүүлээҕин сөҕө бэлиэтээтим, махтанным.
Поэзия диэн хайысхаҕа биирдии-биирдии тахсан, бэйэбит хоһооннорбутун аахтыбыт. Ол кэннэ эспиэрдэр ырытыыларын иһиттибит. Итинник түргэнник сыана, рецензия биэрэллэрин сорохтор саҥа истэн соһуйдубут. Дьэ, кырдьык да, суруйааччыларбыт, эспиэрдэрбит үрдүк да таһымнаахтар эбит диэн бары сөхтүбүт-махтайдыбыт.
Түмүкпэр барыгытыгар үрдүк таһаарыылаах айымньылаах үлэни баҕарабын. Сытыы бөрүөҕүт сыппаабатын!
Сандаар КҮН САНДААРА, «Чурапчы» айар түмсүү, «Ситим» көнүл суруйааччылар сойуустарын чилиэнэ