Арассыыйа Уһук Илини уонна Арктиканы сайыннарыыга миниистирэ Алексей Чекунков Госдуумаҕа ыытыллыбыт парламент истиилэригэр 2030 сылга диэри Уһук Илин социальнай-экономическай сайдыытын стратегиятын 2036 сылга диэри барыллаан билиһиннэрдэ.
Кини этэринэн, докумуон Арассыыйа бэрэсидьиэнэ Владимир Путин 2025 сыл балаҕан ыйыгар ыытыллыбыт 10-с Илиҥҥи экэнэмиичэскэй пуорумун кэнниттэн биэрбит сорудаҕынан оҥоһуллар. Сүрүн сыалларга инники кэм экономикатын оҥоруу, олох хаачыстыбатын тупсарыы, каадырдары бэлэмнээһин, үрдүк технологиялаах бырайыактары саҕалааһын киирэллэр.
— Арассыыйа бэрэсидьиэнин сорудаҕынан, атырдьах ыйын 1 күнүгэр диэри 2026-2030 сылларга Уһук Илин социальнай-экономическай сайдыытын саҥа Стратегиятын оҥорон бигэргэтиэхтээхпит. Урукку стратегия олоххо киирбитинэн, үчүгэй түмүктэри ситистибит. Уонча сыл устата Уһук Илиҥҥи федеральнай уокурукка сүрүн хапытаалга инвестиция 286% лаппа улаатта, бырамыысыланнай оҥорон таһаарыы 168%, тутуу кээмэйэ 244% үрдээтэ. Мин маны улахан суолталаах дии саныыбын. Көдьүүстээх буолууну үрдэтэр, эрэгийиэннэргэ буола турар уларыйыылары көҕүлүүр, уонна, бастатан туран, дьон олоҕун тупсарар кыаҕы биэрэр. Стратегия национальнай сыаллары уонна национальнай бырайыактары кытта, бырамыысыланнай уонна стратегическай докумуоннары кытта сөп түбэһиэхтээх», — диэн бэрэсидьиэн боломуочуйалаах бэрэстэбиитэлэ Юрий Трутнев бу иннинэ бэлиэтээбитэ.
«Саха сирэ — Уһук Илиҥҥэ биир сүрүн эрэгийиэн, онон стратегия өрөспүүбүлүкэ инники сайдыытын бүтүннүү таарыйыахтаах. Биһиэхэ Уһук Илини сайыннарыы стратегията экономическай көрдөрүүлэргэ эрэ буолбакка, киһи интэриэстэригэр олоҕурара олус наадалаах. Дьон сүрүн боппуруостарын быһаарыахтаах — олох хаачыстыбатын, үлэлиир уонна үөрэнэр, дьиэ кэргэн тэринэр, оҕону иитэр кыахтарын олоххо киллэриини. Бу барыта Уһук Илини сайыннарыы саҥа стратегиятыгар учуоттаныахтаах», — диэн тоһоҕолоон бэлиэтээтэ Айсен Николаев.
Истиилэри Госдуума Уһук Илини уонна Арктиканы сайыннарыыга кэмитиэтин бэрэссэдээтэлэ Николай Харитонов арыйда. — Кэмитиэт бырайыагы Эспиэр-сүбэ мунньаҕар көрдө. Эспиэртэр докумуон үрдүк хаачыстыбалааҕын биир санаанан бэлиэтээтилэр, ону тэҥэ салгыы сайыннарыыны эрэйэр сорох өрүттэри эттилэр. Бу бэлиэтээһиннэр бары, ону тэҥэ эрэгийиэннэр этиилэрэ истиилэргэ ыытыллар мэктиэлээһиннэр барылларыгар төрүөт буолаллар. Биһиэхэ туох ордук суолталааҕый? Эрэгийиэннэр сайдыылара, дьон олоҕун хаачыстыбата тупсуута, каадырдары олохсутуу, инфраструктурнай хааччахтааһыннары устуу, — диэн кини эттэ.
Кэнники уонча сылга Уһук Илини түргэнник сайыннарыы судаарыстыбаннай бэлиитикэтигэр дьоһун түмүктэр ситиһилиннилэр. Арассыыйа орто көрдөрүүтүн кытта тэҥнээтэххэ, сүрүн баайга инвестиция икки төгүл улаатта. Тутуу кээмэйэ 2,2 төгүл, дьиэни тутуу 1,5 төгүл, сир баайын хостооһун 1,4 төгүл улаатта.
«Экономика сайдыытын сүрүн көрдөрүүлэринэн, Уһук Илин ааспыт уон сылга Арассыыйа орто көрдөрүүтүн куоһарда. Ол гынан баран, мунньуллубут инфраструктура кэһиилэрэ уонна айылҕа тыйыс усулуобуйалара Уһук Илиҥҥэ олох хаачыстыбатыгар дьайаллар. Онон, биһиги үлэбит уонна саҥа стратегическай докумуон барыта бу хааччахтааһыннары туоратыыга туһуламмыттар. Саҥа түһүмэххэ сүрүн соруктарынан экэниэмикэни, олорор эйгэни тупсарыы, каадырдары бэлэмнээһин уонна үрдүк технологиялаах бырайыактары олоххо киллэрии буолаллар», — диэн бэлиэтээтэ Алексей Чекунков.
Стратегия 2036 сылга диэри сыала-соруга – үрдүк технологиялаах, араас хайысхалаах экэниэмикэни сайыннарыы, аныгы инфраструктураны сайыннарыы, нэһилиэнньэ ахсаана кэлимник үүнэригэр усулуобуйаны тэрийии уонна Азия-Тиихэй акыйаан дойдуларын кытта бииргэ үлэлээһиҥҥэ Уһук Илин федеральнай уокуругун сүрүн оруолун хааччыйыы.
Стратегия биэс сорук тула тутуллар: инфраструктура кыһалҕаларын туоратыы, саҥа инвестиционнай уонна технологическай эргиири саҕалааһын, науканы уонна технологияны сайыннарыы, олохтоохторго үчүгэй усулуобуйаны тэрийии.