Үлэ уонна тыыл бэтэрээнэ, Саха Өрөспүүбүлүкэтин үтүөлээх бырааһа, ССРС доруобуйатын харыстабылын туйгуна, Өлүөхүмэ улууһун бочуоттаах гражданина, сахалартан бастакы эндокринолог быраас Корнилова Анна Афанасьевна олоҕун туһунан кэпсээн.
Олох диэн Үрдүк Айыы кэрэ бэлэҕэ киһиэхэ биирдэ кэлэр. Бу бэлэҕи киһи хайдах олорон ааһара, үксүн киниттэн бэйэтиттэн сүдү тутулуктаах. Олоҕу ыраҥалаан, сыаналаан көрүү олох олоруллубут кэрдииһин улахан омурҕаныгар биирдэ кэлэр. Бу кэпсээн сүрүн дьоруойа күннээҕи олохпутугар биһигини кытта бииргэ алтыһан олорор кэрэ киһи. Кэпсээҥҥэ тугу даҕаны айан оҥоруу суох, барыта дьиҥ чахчы олоххо буолбут түгэннэр. Кэпсээн, баҕар, суруйуу жанрынан туох эрэ уратылаах буолуон сөп. Дьоруойдар, сирдэр ааттара бэйэлэринэн хаалалларын ордордум.
Кэпсээҥҥэ дьон бэйэ-бэйэлэригэр сыһыаннарын, сүрүн дьоруой Аня уобараһыгар олоххо тардыһыы, туруоруллубут сыалга, үөрэххэ, билиигэ уонна дьолго дьулуһуу күүһүн, кини чугас бар дьонугар иэйиилээх истиҥ сыһыанын ойуулаан көрдөрөргө болҕомтобун уурдум. Ол иһин айымньыбын «Олох умсулҕана» диэн судургутук ааттаатым. Кэпсээнтэн ааҕааччы, ордук эдэр дьон туох эмэ үтүөнү, кэрэни бэриһиннэриэхтэрэ диэн баҕа санаалаахпын.
Автор Мария Ларионова
Аня ыарыы баттыгар үдүк-бадык буолбут өйө дьэҥкирэн сырдаан кэллэ. Дьиэ иhэ уу-чумпу. Түннүк нөҥүө күн уота сэргэхтик мичийэ тыган, хос иһин сардаҥатын сырдыгынан толорбут. Итиигэ буһан бааһырбыт атахтарын ийэтэ үөт талахтарынан каркас оҥорон таҥаhынан бүрүйбүт. Аня төhө даҕаны уонун эрэ аастар, ийэтэ сахсырҕа олорботун, аhаҕас баастар салгылаатыннар диэн саппытын өйдөөтө. Ийэтэ Маарыйа Уйбаанабына нэhилиэккэ ытыктанар, дьоҥҥо-сэргэҕэ «Удаарынньык Маарыйа» диэн убаастаан ааттанар хоhуун, үлэhит дьахтар. Сарсыарда эрдэттэн үлэлии бардаҕа. Аня дьиэ аана аhыллар тыаhын истэн, ийэм кэллэ дии санаата, ол эрээри сэрэммиттии үктэнэн таhынааҕы ыал аҕалара, оҕонньор киирэн хос ортотугар тохтоото. Илиитигэр кыра иhиттээх. Аняны көрөн хараастыбыттыы:
— Оҕону сиэбиттэр, сиэхситтэр, хаарыан оҕо… Оттон ыйааҕа чааhа буоллаҕа буолуо. Оо, дьэ, буолар да эбит, хаарыан оҕо… — диэн муҥатыйа турда.
Дойдубутугар Аҕа дойду Улуу сэриитэ ааҥнаан турар кэмэ. Үс ый анараа өттүгэр кыыс мас үлэтигэр сылдьан тымныйан улаханнык ыалдьан балыыһаҕа киирбитин, эдэркээн сиэстэрэ атахтарыгар итии уулаах грелканы ууран баран умнан утуйан хаалбыт этэ. Ол содулугар Аня икки атахтарыттан мата сыспыта. Бүгүн кини тиллибит, иккистээн төрөөбүт күнэ буолбутун оҕонньор сэрэйээхтээбэт. Кини ол даҕаны хараастар, муҥатыйар саҥата иһиллэр.
Маарыйа Уйбаанабынаҕа быраастар, киһи кулгааҕа истэн дьулайыах, санааны салыннарар ыар тыллары:
— Оҕоҥ атахтарын быһабыт, гангрена саҕаланнаҕына өлүөҕэ — диэн эппиттэригэр, ийэ барахсан кэлиэх-барыах сирин булбакка, арай сүрэҕин сүбэтин истэн, санаата таайарыгар тайанан, оҕотун сыыһын атахтара суох хаалларымаары балыыһаттан күрэтэргэ күһэллибитэ. Дьиэтигэр аҕалан түүннэри-күнүстэри бүөбэйдээн, отунан-маһынан эмтээн, анараа дойдуттан төнүннэрдэ, атахтарын быыһаан орто дойдуга кэлэригэр иккистээн тыын биэрдэ.
«Үс ый анараа өттүгэр…» диэн этэргэ судургу. Ол гынан баран, бу үс ый тухары өлүү уонна тиллии икки ардыгар сытар оҕотун бүөбэйдээн, ийэ сүрэҕэ барахсан төһөлөөх ыалдьыбыта, аймаммыта буолуой. Ону сэрэйэн эрэ билэн эрдэхпит.
Оҕонньор хос ортотугар турбахтаата, ыараханнык өрө тыынна уонна остуол үрдүгэр иһитин тыаһа суох сэрэнэн ууран, им-дьим тахсан барда. Аня күн сардаҥатыгар сыламныы, харахтарын симэн сытта. Ол сытан атахтарын ыарыыта намтаабытын, биллэ уҕараабытын бэлиэтээтэ. Күн уота кыыска күүс киллэрэр, үтүө куту кутар курдук. Бу күнтэн ыла Аня үтүөрэргэ барда.
Аны Кыыллаах Арыыга олорор Маарыйа Уйбаанабына уонна Аппанаас Дьэрэмэйэбис Корниловтар иллээх ыалга мурун бүөтэ ааттанан, күн сирин көрбүт күүтүүлээх күндү оҕо. Дьиэ кэргэҥҥэ барыта тоҕус оҕо төрөөбүтүттэн хаалбыт соҕотох уол — Уйбаан, эдьиийдэрэ — Таля, Мотуруона уонна Шура олус иллээхтэр. Балыстарын Аняны күн курдук көрөллөр, атаахтаталлар. Манна даҕатан ахтар буоллахха, бу биэс оҕо бары үрдүк үөрэҕи ылан, үтүө үлэһит буолан идэлэрин баһылаабыт дьон.
Аня сэргэх, сытыы оҕо. Олус ис киирбэх, киһи эрэ көрөн таптыах оҕото буолан, саҥа хааман эрэр кырачаан кыыска сыгааннар харахтара кытары хатаммыттааҕа. Маарыйа Уйбаанабынаттан хаста даҕаны кэлэн көрдүү сатаабыттар. Ол саҕана сыгааннар таабарынан сайын аайы кэлэн охсуллан ааһар үгэстэммит этилэр. Биир үтүө күн манаан-кэтээн, тиэргэн иһигэр кыыс соҕотох хаалар түгэнин түбэһиннэрэн, уоран ылан дьону бары аймаан турардаахтар. Хата, эрдэ кэлэ сылдьыбыт, биллибит буоланнар, ийэтэ тутатына сэрэйэн, хомунан баран эрэр сыгааннары арыый баттаһан оҕотун булан аҕалбыта. Ити курдук Аня сыгааннар кыыстара буола сыспыттааҕа.
Быыкайкаан эрдэҕиттэн кини эмчит буолар баҕалаах. Өстүөкүлэ таастара, туһаттан тахсыбыт иһиттэр уонна да атын мал-сал олбуор биир муннугар “балыыһа” тэрилэ буолан кубулуйан тураллар. Бу тэрили үксүн эмиэ эмчит буолар баҕалаах эдьиийэ Шура мунньубута. Онон «нэһилиэстибэ» да диэххэ сөп. Манна Аня бииргэ оонньуур дьүөгэлэрин, ордук тутан ылбыт кутуйахтарын дуоһуйа «эмтиир», «укуоллуур». Бу ыалдьа сытан кини эмчит буолар санаата күүһүрдэ, бөҕөргөөтө. Улааттахпына хайаан даҕаны дьону эмтиир, ыарыыттан быһыыр киһи буолуом диэн бигэ санааны ылынна.
Кыыс үтүөрэн, атаҕар туран саастыылаахтарын кытта тэҥҥэ үөрэнэр, оонньуур, сүүрэр кыахтаммытыттан дьоно бары олус үөрэллэр, толору дьоллоохтор, ордук биллэн турар, ийэтэ Маарыйа Уйбаанабына онтон долгуйар, санаата көтөҕүллэр. Ийэ барахсан долгуйара кэмнээх буолуо дуо. Онуоха эбии сэрии ыарахан, кытаанах дьыллара. Биэс оҕо тухары барыларыгар кыһаллан, үөрэҕи ылалларыгар күүс-көмө буолан, бүөбэйдээн, ийэ киһи түбүгүрэрэ биллэр дьыала. Кэргэнэ Аппанаас доруобуйатынан олус мөлтөөтө. Онон хаһаайыстыбаны, дьиэни-уоту, оҕону-урууну көрүү-истии барыта бэйэтин санныгар сүктэрилиннэ. Ол да буоллар оҕолорун хаһаайыстыбаҕа хаайан олордор, үлэлэтэр санаата суох. Маарыйа Уйбаанабына бэйэтэ ыраахтааҕы батталын кэмигэр төрөөбүт, улааппыт буолан, үөрэҕэ суох хаалбытыттан сүрдээҕин хомойор. Ол иһин оҕолорун хайаан даҕаны үөрэхтээх дьон буолалларыгар иитэр-такайар, быыс-хайаҕас булан үөрэҕи батыһыннаран, ыраах да сирдэри кэрэспэккэ ыыталыыр. Ити курдук кини мындыр уонна муударай өйдөөх, сырдык санаалаах саха хоһуун далбара.
Аня төрөөбүт дойдутугар сэттис кылааһы ситиһиилээхтик бүтэрэн, Дьокуускай куоракка, улахан эдьиийигэр Таляҕа олорон, 2-с нүөмэрдээх орто оскуолаҕа салгыы үөрэнэр. Эдьиийэ Таля, бииргэ төрөөбүттэртэн улаханнара. Москваҕа педагогическай институту бүтэрэн, Дьокуускайдааҕы педучилищеҕа учууталлыыр. Үлэтигэр, устудьуоннарга Наталия Афанасьевна диэн ытыктаан ааттанар эдэркээн үлэһит. Бииргэ төрөөбүт балтыларын, Дьокуускайдааҕы фельдшерскай-акушерскай оскуолаҕа үөрэнэр Шураны уонна Аняны көрөн-истэн илдьэ олорор. Таля майгытынан олус холку, ол эрээри, киниэхэ туох эрэ дьикти күүс баар. Тоҕо эрэ кыргыттар Шура да, Аня даҕаны буоллун кинини хомоппот, киниэхэ бэйэлэрин ситиһиилэринэн, майгыларынан тэҥнэһэ, дьулуһа сатыыр үгэстээхтэр. Эдьиийдэрэ Таля кинилэргэ ити курдук сырдык холобур, үтүө сирдьит буолар киһи.
Бастакы сылыгар Аня дойдутун, ийэтин олус ахтар. Хас түүн аайы күн уота күөлэһийэ көччүйэр сып-сырдык күндү Кыыллааҕын, көмүс буолан көстөр кумах кытылын, дьэрэкээн сибэккиилээх хонууларын, уҥуоргу кылбаарыйар кумах Элэһинин, үрдүк Кырыы Таас хайатын, кыһыл мырааннарын субу баардыы түһээн көрөр. Дьэ, ахтылҕаннаах даҕаны дойду баар буолар эбит диэн бэйэтэ даҕаны сөҕө саныыр. Бэл салгынныын да атын ээ, эчи сайаҕаһа, ырааһа. Ол эрээри, кимиэхэ даҕаны дойдутун дьонун ахтарын туһунан кэпсээбэт. Үөрэҕи, билиини иҥсэлээхтик иҥэринэр, күүстээх санаалаах кыыс буолан биэрдэ.
Үөрэх маҥнайгы күннэриттэн сэргэх, чоҕулуччу көрбүт харахтардаах Маайа диэн ааттаах Чурапчы кыыһын кытары бодуруста. Аня Маайатыгар күнү күннүктээн Кыыллааҕын кэрэтин туһунан кэпсиир, оччоҕо син ахтылҕанын аһарар курдук. Маайата ону олус сэргээн истэр, ханна эрэ ыраах баар Кыыллаах Арыы туһунан дьүөгэтэ күн ахсын кэпсиирин истэртэн салгыбат.
Аня ис киирбэх үчүгэйкээн дьүһүннээх, кэрэ сэбэрэлээх. Икки уруһуйдаммыт курдук кыраһыабай хара хаастарын анныгар, буспут моонньоҕоннуу чоҕулуспут, сырдыгынан мичээрэр арылхай харахтардаах. Өрүү тэтэркэй имнэрдээх, этэ-сиинэ, быһыыта-таһаата даҕаны киһи көрөн эрэ астыныах чочуллубут курдук, бэйэтигэр сөп уҥуохтаах, көнө атахтардаах. Быһатын эттэххэ, сахаҕа ураты кэрэ дьүһүннээх, бэл, омук оҕотун курдук. Майгыта эмиэ дүһүнүн курдук кэрэ. Олус элэккэй, үөрүнньэҥ, бииргэ үөрэнэр доҕотторугар, чугас дьонугар мэлдьи көмөлөһө сатыыр, ол да саҕаттан өрүү болҕомтолоохтук сыһыаннаһар үтүө үгэстээх. Ол курдук, дьол кустугар куустаран, оҕо саас эмньик күннэрэ түргэнник ааһан, оскуоланы бүтэрэр кэмэ тиийэн кэлбитин билбэккэ даҕаны хаалла.
Аня санаатын улларыппата. Син биир эмчит буолар бигэ санаалаах, атын идэҕэ санаатын ууран да көрбөт. Дьүөгэтиниин Маайалыын соҕуруу үөрэх туттарса бардылар. Эдьиийин кэпсээниттэн эрэ истэр, кинигэлэртэн эрэ ааҕан билэр, киинэҕэ эрэ көрбүт Москва, Ленинград курдук улахан куораттар чахчы кыраһыабайдарын, туох эрэ улуу сабыдыаллаахтарын көрөн сөхтө, астынна. Ол сылдьан ийэтэ барахсан бу курдук кэрэ куораттары көрө илигиттэн сүрдээҕин харааһынна.
1941 сыллаахха ийэтин Маарыйа Уйбаанабынаны Килбиэннээх үлэтин иһин Саха сирин аатыттан манна, Москваҕа, Бүтүн Сойуустааҕы норуот хаһаайыстыбатын быыстапкатыгар кытыннара ыытар буолбуттара. Онно Кыыллаах Арыы дьоно бары үөрэн, астынан, ким тугу сатыырынан, кыайарынан көмөлөспүттэрэ. Бэл, Венгрия Бирисидиэнин кэргэнэ Феодора Федоровна, Маарыйа Уйбаанабына дьүѳгэтэ кытары кѳмѳлѳспүттээҕэ. Аня ол саҕана аҕыстаах эрэ этэ, ийэтэ Москваҕа баран кэһии аҕаларыттан санаатыгар кини саҕа дьоллоох киһи бу орто дойдуга суох курдуга. Эмискэ Аҕа дойду сэриитэ саҕаланан, ол кыайан туолбатаҕа. Кыыс ону барытын бу, номоххо киирбит Кыһыл болуоссакка туран санаан кэллэ, ис иһиттэн уйадыйан ылла уонна үөрэнэн үлэһит буоллахпына хайаан даҕаны ийэбин манна аҕалыам, бу кэрэни барытын көрдөрүөм диэн андаҕар этиннэ.
Маайа Москватааҕы бэтэринээрдэр академияларыгар бэтэринээр үөрэҕэр киирдэ. Аня медиссиинэ институтугар кыайан киирбэтэ, дьүөгэтэ көҕүлээһининэн эмиэ ветврач үөрэҕэр киирэн баран санаата батарбакка, докумуоннарын ылан дойдутугар төнүннэ. Бэйэтэ даҕаны эрдэттэн Москва куоракка үөрэммэт дьылҕалааҕын иһигэр сэрэйэн билэр этэ. Ол эрээри, дьүөгэтигэр доҕор буолаары барсыбыта. Итинник сэрэйэн билэр дьикти дьоҕур киниэхэ кыра оҕо эрдэҕиттэн баар.
Эмчит буолар баҕа санаатын ыһыктыбакка, салгыы эдьийигэр Шураҕа Иркутскай куоракка барарга сананна. Эдьийэ биэлсэрдэр оскуолаларын бүтэрэн, Иркутскайдааҕы мэдиссиинэ институтугар үөрэнэ сылдьар, үөрэҕин таһынан үлэлиир буолан сайын дойдутугар кэлбэтэ. Аня хаһан даҕаны харахтаан көрбөтөх куоратыгар поеһынан айаннаан тиийдэ. Шура үлэтин күнэ буолан тоһуйбата. Эдьиийэ куортамнаан олорор аадырыһыгар субу тиийэрдии оҥостон кыыс поеһыттан түстэ. Киэһэрэн эрэрин быһыытынан, уулуссаҕа дьон аҕыйах. Барыахтаах аадырыһа хайа диэки баарын сураһаары дьону одууласта. Мунан турар сирэйэ биллэрэ бэрт буолан дуу эбэтэр кырата бэрдин көрөн аһыммыта дуу, биир оҕонньор кэлэн тугун, хайдаҕын ыйыталаста. Сирэйэ-хараҕа олус аламаҕай, эйэҕэс көрүҥнээх. Аня аадырыһын эттэ уонна хайдах тиийиэн сөбүн ыйытта. Оҕонньор саарбахтаабыттыы тутунна уонна кыыска:
— Кэбис тоойуом, бу мантан ыраах сир эбит, киэһэрдэ. Онон биһиэхэ хонон, сынньанан баран барыыһыккын. Сарсыарда мин бэйэм эйигин сирдээн илдьэн биэриэм. Биһиги кэргэмминээн иккиэйэх эрэ олоробут, хата, барахсаным сыыһа үөрүө — диэтэ.
Аня киэһэрэн эрэриттэн дьиксинэн уонна оҕо эрдэҕинэ эчэйбит атахтара чэрдийэн хайыта баран ыалдьаллара бэрдиттэн, оҕонньор сүбэтин ылынна. Бэрт чугас сиргэ тиийэн оҕонньор дьиэм бу баар диэн мас уопсай дьиэни ыйан көрдөрдө. Кэргэнигэр ыалдьыттаах кэлбитин үөрэ-көтө кэпсээбитинэн киирдэ. Эмээхсин соһуйбуттуу, эмиэ да оҕонньоро үөрэриттэн бииргэ үөрсэрдии бэрт эйэҕэстик көрүстэ. Остуолга аһын тардыбытынан барда.
Иллээх, үөрүнньэҥ кырдьаҕас ыал иккиэн уруккута учууталлар, билигин сынньалаҥҥа олорор дьон эбит. Оҕонньор урут Саха сиригэр ссылкаҕа сылдьаахтаабыт үһү. Саха дьонун олус истиҥник саныыр, көмөлөһөн, аһатан, таҥыннаран киһи оҥорбуттара диэн олус махтана ахтар. Аняны бэйэлэрин оҕолорун курдук бүөбэйдээн, аһатан, атахтарын эминэн сотон, ыраас, сымнаҕас ороҥҥо утутан хоннордулар. Аня сарсыарда уһуктубута, ыаллара кырдьаҕас дьон сиэринэн, хайыы-үйэ турбуттара ырааппыт. Остуолга ууруллубут минньигэс сыттаах, бэйэ астаммыт ас кыыска ыраах баар Кыыллааҕын, ийэтин санатта. Оҕонньор Аняны эдьийэ олорор аадырыһыгар илдьэн биэрдэ. Аня бу Иркутскай курдук улахан куоракка аһыныгас, үтүө сиэрдээх дьон баарыттан сөҕө уонна махтана санаата.
Шура балыыһаттан, түүҥҥү дьуһуурустубатыттан саҥа кэлэн олорор эбит. Кыргыттар өр көрсүспэтэх, ахтыспыт дьон быһыытынан үөрбүтүнэн куустуһа түстүлэр, чэйдии-чэйдии сонуннарын ыһа-тоҕо, өрүсүһэ кэпсэттилэр.
Аня докумуоннарын училищеҕа санитарнай биэлсэр идэтигэр биэрдэ уонна тутатына киирэн ситиһиилээхтик үөрэнэн барда. Эдьиийигэр Шураҕа олорон устудьуон олоҕун үтүөтүн, кыһалҕатын биллэ.
1956 сыллаахха кыыс үөрэҕин бүтэрэн дойдутугар Дьокуускайга үлэлии кэллэ.
Дьүөгэтэ Маайа бэтэринээр үөрэҕин бүтэрэн, дойдутугар ананан кэлэн үлэлии сылдьар. Олоҕун аналын көрсөн Николай Шадриновка кэргэн тахсар буолла. Аня дьүөгэтин үөрүүтүн үллэстэ Уус Алдаҥҥа барыста. Дьэ, онно олоҕун тапталын, сүрэҕин аҥаарын, Николай доҕорун Дьаакып Семеновы көрүстэ.
Анялаах Дьаакып доҕотторун кэнниттэн сырсыһа ыал буоллулар. Дьаакып сопхуос дириэктэринэн үлэлиир. Эдэр талааннаах салайааччыны сотору кэминэн тыа хаһаайыстыбатын миниистиринэн анаатылар.
Аня быраас буолар санаатын толорор улахан баҕалаах. Кэргэнэ Дьокуускайдааҕы судаарыстыбаннай университет мэдиссиинэҕэ бакылтыатыгар үөрэххэ киирэригэр сүбэлээтэ. Бастакы кууруска үөрэнэр сылыгар эдэр ыал бастакы оҕолоро Танечка күн сирин көрдө. Аня ийэтэ Маарыйа Уйбаанабына сиэн оҕотун көрсөр.
Бу эдэр ыал ийэлэрин кытары олус сэмэйдэр, киэҥ көҕүстээх, ыалдьытымсах дьон буолан, дьиэлэрин иһэ куруук аймах, доҕор дьонунан толору. Икки өттүттэн киэҥ уустаах-төрүттээх буолан, үөрэххэ киирэр, куоракка үлэлии кэлэр аймахтара, доҕотторо быыһа суох кэлэллэр, хастыы да ый олороллор. Ол тухары бу ыал барыларын үөрүүнэн көрсөр, көмөлөһөр. Маарыйа Уйбаанабына мэлдьи: “Дьаакып биһиги аймахха таҥараттан ананан кэлбит күтүөт” – диэн этэрэ. Ол курдук аламаҕай, үтүө майгылаах киһи этэ.
Күн-дьыл элэстэнэн ааһан истэ, Аня үөрэҕэр олус кыһамньыылаахтык үөрэнэн ортолоон, сынньалаҥар ийэтин баҕа санаатын толорон, дойдубут килбэйэр киин куораттарыгар Москваҕа, Ленинградка илдьэ барар буолбутугар, иллээх аймах, бииргэ төрөөбүттэр бары көмөлөспүттэрэ. Кэргэнэ Дьаакып үөрүүнэн сөбүлэһэн ыыталаата. Маарыйа Уйбанабына ыра санаата туолбутугар оҕолоругар, күтүөтүгэр Дьаакыпка махтала муҥура суох.
Ол курдук салгыы үөрэнэ сылдьан Аня иккис оҕотун Леночканы оҕолонно. Идэтин бигэтик таларыгар соҕуо (зоб) ыарыытын эпэрээссийэтэ төһүү буолла. Ол ыалдьан эндокринолог буолабын диэн бигэтик санаата. Санаатын толорон, Аня үөрэҕин бүтэрэн сахалартан бастакы эндокринолог быраас аатын сүктэ. Үлэлиирин тухары элбэх үөрэхтэргэ, кэмпириэнсийэлэргэ кыттан билиитин бөҕөргөтөр. 1970 сыллаахха күүтүүлээх уол оҕо Петя күн сирин көрдө. Ол кэнниттэн эдэр миниистири Дьаакып Өлөксөйөбүһү Өлүөхүмэ улууһун бастакы сэкирэтээринэн анаатылар. Өлүөхүмэҕэ 1984 сыллаахха диэри таһаарыылаахтык үлэлээбиттэрэ.
Анна Афанасьевна 75 сааһыгар диэри таптыыр идэтинэн үтүө суобастаахтык үлэлээбитин үгүс элбэх наҕараадалара туоһулууллар. 1990-с сыллар бүтүн дойдуга иэдээннээх ыарахан сыллар этилэр. Онно Анна Афанасьевна өрөспүүбүлүкэтээҕи балыыһа эндокринология сэбиэдиссэйинэн олорбута. Ыарыһахтары аһатар да уустуктардаах дьыллар этэ. Кэргэнинээн Яков Алексеевичтыын ас атыылаһан астаан аһатар кэмнэрдээхтэрэ. Ити курдук амарах, күүстээх санаалаах Кыыллаах кыыһа Корнилова Анна Афанасьевна уонна кини дьиэ кэргэнэ бар дьоҥҥо үтүө холобур буолаллар.
Билигин Анна Афанасьевна оҕолоро, сиэннэрэ, хос сиэннэрэ ол үтүө үгэһи салгыыллар. Үтүө санааны өрө тутар дьон. Улахан кыыһа Татьяна Яковлевна Николаева мэдиссиинэ бэрэпиэссэрэ, кыра кыыһа Леня Яковлевна Павлова Арассыыйатааҕы потребкооперация туйгуна.
Мария ЛАРИОНОВА.